Δημήτρης Γρηγορόπουλος
Η εκλογική υποχώρηση των αριστερών δυνάμεων σε Ισπανία και Πορτογαλία, όπως και η ρηχή φιλολογία περί επανόδου μιας σοσιαλδημοκρατίας σε προοδευτική και αριστερή κατεύθυνση, με κύριο παράδειγμα τη διακυβέρνηση… Μπάιντεν, ακόμη και η δημοσκοπική άνοδος του ΚΙΝΑΛ, καθιστούν επίκαιρη την ανάλυση της ουτοπικής και αντιδραστικής προσδοκίας του αριστερού κυβερνητισμού.
Οι αυταπάτες περί αριστερής κυβερνητικής διεξόδου αναπτύσσονται σε συνθήκες πολλαπλών και αλληλοσυνδεόμενων κρίσεων (οικονομικής, περιβαλλοντικής, υγειονομικής, πολεμικής), που αντικειμενικά απαιτείται και δύναται να λυθούν μόνο με επαναστατική ανατροπή. Είναι επίκαιρος ο σοφός λόγος της Ρόζας Λούξεμπουργκ: «Η είσοδος ενός σοσιαλιστή σε μιαν αστική κυβέρνηση δεν είναι, όπως πολλοί νομίζουν, μια μερική κατάκτηση του αστικού κράτους απ’ τους σοσιαλιστές, αλλά μια μερική κατάκτηση του σοσιαλιστικού κόμματος απ’ το αστικό κράτος».
Αν και ο αριστερός κυβερνητισμός έλκει την καταγωγή του απ’ το απώτερο παρελθόν του ρεφορμισμού, έγινε μονόδρομος για τη μεγάλη πλειοψηφία των αριστερών δυνάμεων απ’ τη μεταπολεμική εποχή του ψυχρού πολέμου με τη διπλή και αλληλεπιδρώσα σκλήρυνση του αστικού κράτους και την προωθημένη γραφειοκρατικοποίηση των καθεστώτων του υπαρκτού σοσιαλισμού, την οποία κυρίως αποδίδουν στην έλλειψη δημοκρατίας αστικού τύπου. Αυτή η αντίληψη κυριάρχησε στη ρεφορμιστική Αριστερά, που συνέδεε την επανάσταση με τον αυταρχικό κρατισμό αυτών των καθεστώτων. Απ’ την άλλη, πόλο έλξης για τους θεωρητικούς και την πολιτική ηγεσία των τυπικών ρεφορμιστικών κομμάτων και των τέως κομμουνιστικών κομμάτων που μετασχηματίστηκαν σε ρεφορμιστικά, αποτελεί ο απατηλός φετιχιστικός χαρακτήρας της αστικής δημοκρατίας.
Το αστικό κράτος, εκτός απ’ την κατασταλτική λειτουργία του, που με το μονοπώλιο της «νόμιμης» βίας καταστέλλει πολιτικές ενέργειες και αντιλήψεις, τις οποίες αξιολογεί ως επικίνδυνες για το σύστημα, εδράζεται στη νομιμοποιητική βάση του, στο «κράτος δικαίου και δημοκρατίας». Δηλαδή, στον διαχωρισμό των εξουσιών, την τυπική ισονομία και ισοπολιτεία για άτομα και συλλογικότητες, κοινωνικές και πολιτικές, στην εγγύηση των ατομικών και πολιτικών ελευθεριών, ακόμη και κομμάτων αντισυστημικών, στη λαϊκή κυριαρχία μέσω της καθολικής ψηφοφορίας, στην ελευθερία της έκφρασης.
Στην πραγματικότητα, η αστική δημοκρατία, παρά τη νομιμοποιητική της επίφαση, ιδιαίτερα στο στάδιο του ολοκληρωτικού καπιταλισμού και κοινοβουλευτισμού έχει δυναμικά σκληρυνθεί και δύσκολα συγκαλύπτει τον αυταρχικό χαρακτήρα της: Την ευρεία παραβίαση της διάκρισης των εξουσιών με τη συγκέντρωση της εξουσίας στην κυβέρνηση, την αυταρχική αντιμετώπιση των κινημάτων, τα καλπονοθευτικά εκλογικά συστήματα, την πλύση εγκεφάλου από τα κυρίαρχα ΜΜΕ με τη μονοδιάστατη και αποχαυνωτική λειτουργία τους, τους αντεργατικούς αυταρχικούς νόμους.
Το αστικό κράτος, έχει πανηγυρικά και εξόφθαλμα εκπέσει απ’ τον ρόλο του εγγυητή της δημοκρατίας και της ελευθερίας των πολιτών και των λαών. Έχει πληγεί καίρια το κύρος του απ’ τη φασιστική εκτροπή αστικών δημοκρατιών (Γερμανία, Ιταλία, Ελλάδα, Χιλή κ.ά), απ’τους πολέμους κατά των εθνικοαπελευθερωτικών αντιιμπεριαλιστικών κινημάτων, απ’την εκπαραθύρωση απ’ την εκτελεστική εξουσία των κομμουνιστικών κομμάτων που πρωταγωνίστησαν στην αντίσταση κατά του φασισμού (Γαλλικό, Ιταλικό, Ελληνικό, κ.ά.) που συμμετείχαν στις μεταπολεμικές εθνικές κυβερνήσεις, απ’τη βίαιη, ακόμη και ένοπλη, αντιμετώπιση δυναμικών και εξαιρετικά μαζικών εργατικών, νεολαιίστικων, αντιρατσιστικών, δημοκρατικών, εργατικών κινημάτων (Γαλλικός και Ιταλικός Μάης, αντιπολεμικό κίνημα στις ΗΠΑ, απεργία FIAT στην Ιταλία, Ιουλιανά στην Ελλάδα, κ.ά).
Όταν η αστική δημοκρατία αντιλαμβάνεται ότι απειλείται, αποβάλλει το ιδεολογικό μακιγιάζ και αποκαλύπτει το αποκρουστικό πρόσωπο της απανθρωπιάς, της βίας, του άκρου αυταρχισμού, της δικτατορικής αυτοκατάργησής της, ακόμη και του φρικαλέου πολέμου, όπως επιβεβαιώνει και ο ανάλγητος πόλεμος που διεξάγεται στην Ουκρανία.
Τον πόλεμο αυτόν δεν διεξάγουν κάποιες δικτατορίες, αλλά αστικές δημοκρατίες. Οι παραδοσιακές κυρίαρχες δυτικές «δημοκρατίες» με πειθήνιους εκτελεστές, κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση, μεταλλαγμένες σε «αστικές δημοκρατίες» τέως χώρες του «υπαρκτού σοσιαλισμού», εναντίον της μεταλλαγμένης επίσης σε «αστική δημοκρατία» Ρωσίας και των συμμάχων της.
Η ανάληψη της αστικής διακυβέρνησης από αριστερές δυνάμεις δεν αλλάζει το σύστημα, αλλά την Αριστερά, η οποία ενσωματώνεται και αποβάλλει τον όποιο ριζοσπαστισμό της
Διαχρονικά και ιδιαίτερα σήμερα στο στάδιο του κοινοβουλευτικού ολοκληρωτισμού, παρά τα ψιμμύθια της αστικής δημοκρατίας, η ανάληψη της διακυβέρνησης από αριστερά κόμματα δεν οδηγεί ασφαλώς στην υπέρβαση του καπιταλισμού, αφού η ταξική λογική και η ιστορική εμπειρία αποδεικνύουν ότι αυτές οι απόπειρες εν τη γενέσει τους συντρίβονται με αγριότητα απ’τους κατασταλτικούς μηχανισμούς του αστικού κράτους. Απεναντίας, οι αριστερές αυτές δυνάμεις ενσωματώνονται στο σύστημα, το ανάγουν σε ιστορικό μονόδρομο (Τhere is no alternative), αποβάλλουν τον όποιο ριζοσπαστισμό τους (όσες διέθεταν), διασώζοντας το πολύ έναν Μπερνσταϊνικό «σοσιαλισμό» του τύπου «δεν είναι ο σκοπός, το κίνημα είναι το παν», ότι, δηλαδή, μεταρρύθμιση τη μεταρρύθμιση, παρά τις ήττες και τις κραυγαλέες υποχωρήσεις, έστω και αν οι κοινοί θνητοί δεν το συνειδητοποιούν, ο σοσιαλισμός αναπτύσσεται μέσα στο καπιταλιστικό κουκούλι του και κάποια στιγμή θα προβάλει έτοιμος χωρίς ταξική βία και αντικαπιταλιστική επανάσταση…
Αυτή η ουτοπία της ομαλής και αβασάνιστης μετάβασης στον «σοσιαλισμό» μέσω αριστερών κυβερνήσεων, έστω και με την παρεμβολή και δεξιών κυβερνήσεων, οδηγεί σε οδυνηρά και καταστροφικά για την κοινωνική ανατροπή και την προώθηση των ζωτικών λαϊκών συμφερόντων αποτελέσματα:
Πρώτο, συμβάλλει στην επιβεβαίωση της «δημοκρατικής νομιμοποίησης» του συστήματος, αφού, υποτίθεται, ότι το σύστημα με «πολιτική μεγαλοψυχία» και αυτοπεποίθηση, επιτρέπει, χωρίς φόβο και χωρίς πάθος, την ανάληψη της διακυβέρνησης και από αντίπαλες, αριστερές δυνάμεις.
Δεύτερο, όπως επιβεβαιώνει η ιστορική εμπειρία, τα αριστερά κόμματα που υιοθετούν ως στρατηγική τους τον κυβερνητισμό, μεταλλάσσονται βαθμιαία σε κανονικά αστικά κόμματα, απεμπολώντας, πλην ορισμένων ψηγμάτων, και την αριστερή ρητορική τους. Τρίτο, ειδικά σε συνθήκες οξυμμένης κρίσης ή πλέγματος κρίσεων, όπως σήμερα, η ανάληψη της διακυβέρνησης από προοδευτικές δυνάμεις και όχι από κλασικές αστικές δυνάμεις συμβάλλει πιο αποτελεσματικά στις αυταπάτες των λαϊκών και προοδευτικών στρωμάτων, στην αναστολή και τον περιορισμό των αγώνων, τελικά στην ενσωμάτωσή τους στις προτεραιότητες του συστήματος, στη στήριξη και ανάκαμψή του, στη μη αξιοποίηση, επομένως, των αυξημένων αντικειμενικά δυνατοτήτων για την προώθηση της αντικαπιταλιστικής στρατηγικής και της επανάστασης.
Η συρρίκνωση και αστική μετάλλαξη κομμουνιστικών και αριστερών κομμάτων (περιλαμβανομένου στα καθ’ ημάς και του ΣΥΡΙΖΑ) επιβεβαιώνει ότι ο αριστερός κυβερνητισμός λειτουργεί, όπως το μαγικό ραβδί της Κίρκης…
