Δημήτρης Γρηγορόπουλος
Στις 26 Νοεμβρίου 1956, 65 χρόνια πριν, αποφασίζεται η κατάπαυση του πυρός στην Αίγυπτο, μεταξύ των δυνάμεων εισβολής από Βρετανία, Γαλλία και Ισραήλ και του αιγυπτιακού στρατού. Η εθνικοποίηση της Διώρυγας του Σουέζ, και μάλιστα χωρίς αποζημίωση, που είχε ανακοινώσει ο πρόεδρος της Αιγύπτου Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ είναι γεγονός, δίνοντας μεγάλη ώθηση στον αντιαποικιακό αντιιμπεριαλιστικό αγώνα στην Αφρική και στην Ασία. Η εξέλιξη αυτή οδήγησε στο τέλος του αποικιακού ρόλου Βρετανίας και Γαλλίας
26 Ιουλίου 1956 ●
ο Nάσερ ανακοινώνει την άμεση εθνικοποίηση της διώρυγας του Σουέζ.
29 Οκτωβρίου 1956 ●
το Ισραήλ εισβάλλει στη χερσόνησο του Σινά.
31 Οκτωβρίου 1956 ●
90.000 Άγγλοι και Γάλλοι στρατιώτες αποβιβάζονται στο Πορτ-Σάιντ.
2 Νοεμβρίου 1956 ●
ο ΟΗΕ με συναίνεση ΗΠΑ και ΕΣΣΔ, ζητά τη διακοπή των εχθροπραξιών.
26 Νοεμβρίου 1956 ●
αποφασίζεται η κατάπαυση του πυρός.
22 Δεκεμβρίου 1956 ●
αρχίζει η αποχώρηση των δυνάμεων εισβολής.
Στις 26 Ιουλίου του 1956 ένα πλήθος 250.000 ανθρώπων είχε συγκεντρωθεί στην Αλεξάνδρεια, προκειμένου να ακούσει την ομιλία του προέδρου της Αιγύπτου, Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ. Ο Νάσερ επικεφαλής του κινήματος των Ελεύθερων Αξιωματικών είχε ανέλθει στην εξουσία εκτοπίζοντας δύο χρόνια πριν τον στρατηγό Μοχάμεντ Ναγκίμπ, μαζί με τον οποίο είχαν ανατρέψει το 1952 τον βασιλιά Φαρούκ. Ο Νάσερ εκπροσωπούσε την εθνικοαπελευθερωτική αντιιμπεριαλιστική τάση.
Στην ιστορική ομιλία του ο Νάσερ ανήγγειλε την άμεση εθνικοποίηση της διώρυγας του Σουέζ καταγγέλλοντας το αμαρτωλό παρελθόν της αποικιοκρατίας. Η Αίγυπτος υπήρξε επίσημα προτεκτοράτο-αποικία της Βρετανίας το 1914-1922. Ωστόσο, η χώρα βρισκόταν υπό την καθοριστική επιρροή της Βρετανίας από το 1882, αποτελώντας κόμβο για τον έλεγχο του δρόμου της Ινδίας. Στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου μεγάλες στρατιωτικές δυνάμεις της Αγγλίας και των συμμάχων της έθεσαν ουσιαστικά υπό κατοχή την Αίγυπτο. Μεταπολεμικά, 80.000 οπλίτες στάθμευαν στην Αίγυπτο ως φρουρά της διώρυγας, ως προμαχώνας κατά των Σοβιετικών αλλά και ως στήριγμα του διεφθαρμένου καθεστώτος Φαρούκ, που εξυπηρετούσε δουλικά τα συμφέροντα της Αγγλίας. Ο Νάσερ, όπως είχε συμβεί και σε άλλες περιπτώσεις στον αντιαποικιακό αγώνα, είχε κατακτήσει την εξουσία με στρατιωτικό κίνημα. Είχε προηγηθεί εξεγερσιακή λαϊκή έκρηξη το 1951.
Η σχεδόν ταυτόχρονη με την ομιλία του Νάσερ κατάληψη της διώρυγας από αιγυπτιακές στρατιωτικές δυνάμεις με αποτέλεσμα την άμεση απομάκρυνση της βρετανικής φρουράς –δύναμη κατοχής στην πραγματικότητα– προκάλεσε πατριωτικό παροξυσμό στους Αιγυπτίους και είχε ευρύτερες συνέπειες:
Έξαρση στο πατριωτικό αίσθημα των αποικιοκρατούμενων λαών, για την απαλλαγή τους απ’ τον ιμπεριαλιστικό ζυγό.
Αποτυχία της αγγλογαλλικής εισβολής μετά την εθνικοποίηση της διώρυγας που επέδρασε καταλυτικά στο τέλος της Μεγάλης Βρετανίας και της Γαλλίας ως παγκόσμιων αποικιοκρατικών δυνάμεων. Ο ιμπεριαλισμός με την αποικιοκρατική μορφή του έλαβε τέλος και αντικαταστάθηκε από καθεστώτα της καθοριστικής επιρροής του. Στην αλλαγή αυτή πρωταγωνίστησαν οι ΗΠΑ, που θεωρούσαν ότι οι αυτοκρατορίες της Αγγλίας και της Γαλλίας ήταν αναντίστοιχες με τον πραγματικό συσχετισμό δυνάμεων στον μεταπολεμικό κόσμο και ότι το παραδοσιακό μοντέλο της αποικίας ήταν ιστορικά παρωχημένο. Παράλληλα, αξιοποιώντας την οικονομική και στρατιωτική υπεροχή τους, επιχειρούσαν να θέσουν αυτές τις χώρες υπό την καθοριστική επιρροή τους, συνδέοντας τον εθνικισμό τους με τον καπιταλισμό και υψώνοντας έτσι φραγμούς στην προωθούμενη επιρροή των σοσιαλιστικών χωρών που ωθούσαν τις πρώην αποικίες σε έναν «μη καπιταλιστικό δρόμο ανάπτυξης» και στη συμμαχία με την ΕΣΣΔ.
Όταν ο Νάσερ ανέλαβε τα ηνία της επανάστασης το 1954, ανάγκασε τους Βρετανούς να εγκαταλείψουν τη βάση τους στο Σουέζ. Την ίδια χρονιά προσέφερε εξοπλιστική βοήθεια και ηθική ενίσχυση τους Αλγερινούς επαναστάτες στον αγώνα για την απελευθέρωσή τους από τους Γάλλους ιμπεριαλιστές. Τον Απρίλιο του 1955 δημιούργησε τους Φενταγίν (αυτοθυσιαζόμενους), για να πραγματοποιούν δολιοφθορές στην ισραηλινή επικράτεια. Τον ίδιο χρόνο απέκλεισε τα στενά του Τιράν για την ισραηλινή ναυσιπλοΐα. Το 1955 και 1956 οργάνωσε την αντίθεση των Αράβων στο βρετανοκίνητο Σύμφωνο της Βαγδάτης, επιχειρώντας να μειώσει τη βρετανική επιρροή στη Μέση Ανατολή και την Αφρική. Τον Σεπτέμβριο του 1955 η Αίγυπτος ανήγγειλε μία τεράστια συμφωνία εξοπλισμού με τον υπαρκτό σοσιαλισμό, για την οποία εξαιρετικά θορυβημένος ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Τζον Φόστερ Ντάλες έλεγε στο υπουργικό συμβούλιο ότι «για πρώτη φορά οι Ρώσοι αποδύονται αποφασιστικά στην προσπάθεια να εισδύσουν στη Μέση Ανατολή». Την ίδια χρονιά, η ΕΣΣΔ υπέγραψε με την Αίγυπτο συμφωνία για το τεράστιο έργο της κατασκευής του φράγματος του Ασουάν.
Η εθνικοποίηση της διώρυγας προκάλεσε πατριωτικό αντιαποικιακό παροξυσμό
Η Αγγλία και η Γαλλία, ιδίως η πρώτη, είχαν ισχυρά συμφέροντα στην Αίγυπτο, αφού τα 2/3 των προμηθειών της Δυτικής Ευρώπης, διέρχονταν από το Σουέζ. Παράλληλα, η απώλεια του Σουέζ θα πλήγωνε περαιτέρω το γόητρο του κλονιζόμενου αγγλικού και γαλλικού ιμπεριαλισμού. Ιδιαίτερα ανησυχούσε η γαλλική «σοσιαλιστική» κυβέρνηση του Γκι Μολέ για την πολύπλευρη συνδρομή του Νάσερ στην εξέγερση του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου (FLN) της Αλγερίας. Απεναντίας, οι ΗΠΑ δεν «καίγονταν» για τον έλεγχο του Σουέζ, αφού από αυτό διερχόταν μόλις το 5% των προμηθειών τους σε πετρέλαιο.
Τελικά, Αγγλία και Γαλλία, με σύμμαχο το Ισραήλ που ήθελε να εδραιώσει ή και να επεκτείνει τα εδαφικά κέρδη του από τον πόλεμο του 1948, αποφάσισαν στρατιωτική επέμβαση στην Αίγυπτο. Στις 29 Οκτωβρίου οι στρατιωτικές δυνάμεις του Ισραήλ κατέλαβαν τη Χερσόνησο του Σινά και τη λωρίδα της Γάζας, ενώ βρετανικά και γαλλικά αεροσκάφη πραγματοποίησαν σφοδρούς βομβαρδισμούς σε πόλεις, συμπεριλαμβανομένου και του πυκνοκατοικημένου Καΐρου, αλλά και σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις της Αιγύπτου, ενώ στις 5 Νοεμβρίου αποβιβάστηκαν 90.000 επίλεκτοι Άγγλοι και Γάλλοι στρατιώτες στην περιοχή του Πορτ Σάιντ.
Η χρήση στρατιωτικής βίας από Βρετανία, Γαλλία και Ισραήλ προκάλεσε τη διεθνή κατακραυγή. Ο Νάσερ, εκμεταλλευόμενος το φιλικό κλίμα της διεθνούς κοινότητας, προσέφυγε στον ΟΗΕ. Την προσφυγή υποστήριξαν για τους δικούς τους λόγους οι ΗΠΑ και η ΕΣΣΔ, που απείλησε ακόμα και με πυρηνικό πόλεμο, διασκεδάζοντας και την αρνητική εντύπωση από τη στρατιωτική της επέμβαση στην Ουγγαρία. Υπό τη διεθνή πίεση, ο ΟΗΕ στις 2 Νοεμβρίου του 1956 απαιτεί τη διακοπή των εχθροπραξιών. Όντως, στις 26 Νοεμβρίου του 1956 οι δυνάμεις εισβολής αποφασίζουν την κατάπαυση πυρός και στις 22 Δεκεμβρίου αρχίζει η αποχώρηση των βρετανικών, γαλλικών και ισραηλινών δυνάμεων από την περιοχή.
