Δημήτρης Γρηγορόπουλος
Ως υπερασπιστές του συντάγματος και του ακροτελεύτιου άρθρου 120, που αναφέρεται στην υποχρέωση «αντίστασης με κάθε τρόπο» σε όποιον επιχειρεί να το καταργήσει, εμφανίζονται ακροδεξιοί. Πρόκειται για αντιδραστική καρικατούρα των μεγάλων λαϊκών δημοκρατικών αγώνων του 1965, με σημαία το άρθρο 114 (το σημερινό 120), ενάντια στα πραξικοπήματα παλατιού και καθεστώτος.
Την αυλαία μιας πρωτοφανούς αγριότητας που άνοιξαν φασιστοειδή στα ΕΠΑΛ Θεσσαλονίκης και αλλού, ακολούθησαν το τελευταίο διάστημα επεισόδια βίας και σκοταδισμού από ακροδεξιές ομάδες, ιδιαίτερα σε δύο χαρακτηριστικά συμβάντα, με πρόσχημα την προστασία του Συντάγματος απ’ την αυταρχική κυβερνητική πολιτική αντιμετώπισης της πανδημίας. Συγκεκριμένα, στο Αιγίνιο της Πιερίας, ομάδα ακροδεξιών με παραστρατιωτική εμφάνιση και οργάνωση, που παρέπεμπε στα τάγματα εφόδου της Χρυσής Αυγής, συνέλαβε τον διευθυντή Γυμνασίου και τον οδήγησε αλυσοδεμένο στο αστυνομικό τμήμα της περιοχής, επειδή εφάρμοζε τους καθορισμένους απ’ την κυβέρνηση υγειονομικούς όρους. Γνώριζαν, φυσικά, ότι στην έκνομη ενέργεια τους δεν θα συνηγορούσαν οι αστυνομικοί, αλλά με αυτή τους την ενέργεια ήθελαν να προβάλουν συμβολικά ότι αποτελούν «θεματοφύλακες του Συντάγματος», όπως αυτοαποκαλούνται, και ιδιαίτερα του ακροτελεύτιου άρθρου 120, στο οποίο «η τήρηση του Συντάγματος επαφίεται στον πατριωτισμό των Ελλήνων, που δικαιούνται και υποχρεούνται να αντιστέκονται με κάθε μέσο εναντίον οποιουδήποτε επιχειρεί να το καταλύσει με τη βία».
Το φασιστικό πογκρόμ στην Πιερία ήρθε να συμπληρώσει η σκοταδιστική καύση, από τάγμα εφόδου στη Χαλκίδα, παιδικού βιβλίου του Ευγένιου Τριβιζά, που το «αμάρτημά» του ήταν οι συμβουλές στα παιδιά για το πώς θα προφυλάσσονται και θα προφυλάσσουν τους οικείους τους από τον κορονοϊό. Αυτή η αποτρόπαια πράξη προκαλεί ανατριχίλα, παραπέμποντας στην καύση απαγορευμένων από τους Ναζί βιβλίων (10 Μαΐου 1933), σε προσπάθεια ολοκληρωτικής χειραγώγησης των μαζών με φίμωση κάθε κριτικής και αντίθετης φωνής.
Ωστόσο, ενώ οι νεοφασιστικές ομάδες ωρύονται ότι βιαιοπραγούν εν δικαίω, για να προστατεύσουν το Σύνταγμα, ιδίως την αυτοδιάθεση του σώματος, στην πραγματικότητα, με τον τρόπο δράσης τους το παραβιάζουν κατάφωρα. Εμφανίζονται ως παραστρατιωτική ομάδα, φέρουν οπλισμό (λοστούς, μαχαίρια, χειροπέδες κ.ά.), βιαιοπραγούν απρόκλητα, παραβιάζουν το δικαίωμα της ελευθερίας της έκφρασης και της διακίνησης των ιδεών, ενέχονται για αντιποίηση της αστυνομικής ιδιότητας (σύλληψη του γυμνασιάρχη και παράδοση στις αστυνομικές αρχές).
Επιπλέον, οι «θεματοφύλακες» του Συντάγματος θα έπρεπε να στρέφονται εναντίον της κυβέρνησης για την παραβίαση, κατά τη δική τους λογική, του Συντάγματος και όχι εναντίον ενός δημοσίου υπαλλήλου που εφαρμόζει απλώς τον νόμο και ενός λογοτέχνη που δίνει συμβουλές στα παιδιά για την αντιμετώπιση του κορονοϊού. Αντιθέτως, εμφανίζεται και πάλι ο ομφάλιος λώρος που συνδέει το βαθύ κράτος και την ακροδεξιά, η οποία ακόμη και όταν διαφωνεί με το αστικό κράτος, δεν συγκρούεται με αυτό, αλλά με τις προοδευτικές δυνάμεις και προσωπικότητες. Ασφαλώς, η ακροδεξιά δεν κόπτεται για την περιφρούρηση του αστικοδημοκρατικού Συντάγματος. Στην πραγματικότητα, προβάλλει ένα δημοκρατικό προσωπείο για να ενδυναμώσει την επιρροή της στις μάζες και να στρέψει σε ακόμη πιο αυταρχική και συντηρητική κατεύθυνση το σύστημα.
Διαμετρικά αντίθετη υπήρξε η επίκληση του άρθρου 114, αντίστοιχου του μεταγενέστερου 120, από το μεγαλειώδες λαϊκό κίνημα που αναπτύχθηκε το 1965 (Ιουλιανά) για να περιφρουρήσει κατακτημένες δημοκρατικές αρχές. Αφορμή ήταν η αντισυνταγματική απαίτηση του βασιλέα Κωνσταντίνου να ορίσει υπουργό Εθνικής Άμυνας πρόσωπο της εμπιστοσύνης του, αντί να ορίσει τον υπουργό ο πρωθυπουργός Γεώργιος Παπανδρέου, όπως προβλεπόταν απ’ το Σύνταγμα. Υπόβαθρο, όμως της πολιτικής κρίσης ήταν η όξυνση των αντιθέσεων της μετεμφυλιακής ελληνικής κοινωνίας στη δεκαετία του 1960, με την εκρηκτική ανάπτυξη του εργατικού κινήματος, με πρωτοπορία τους οικοδόμους και τη νεολαία.
Αυτή η κινηματική έκρηξη ανησυχούσε σφοδρά τις δυνάμεις της αντίδρασης, τον βασιλιά Κωνσταντίνο και το περιβάλλον του, τον στρατό (με πιο ενεργοποιημένη δομή την οργάνωση του Γιώργου Παπαδόπουλου που βυσσοδομούσε κατά της αστικής δημοκρατίας), τη συντηρητική Δεξιά και τους Αμερικανονατοϊκούς, με αιχμή του δόρατος τις μυστικές υπηρεσίες. Η CIA και το ΝΑΤΟ από το πέρας του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου είχαν εξυφάνει συνωμοτικό σχέδιο για την αποτροπή της απόσπασης από την καπιταλιστική Δύση, έστω και με την εγκαθίδρυση στρατιωτικής δικτατορίας, χωρών, όπως η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία, η Ελλάδα, στις οποίες είχε αναπτυχθεί εκρηκτικό ριζοσπαστικό κίνημα.
Στο μεγαλειώδες κίνημα του 1965, που ήταν μαχητικό και συγκρουσιακό, δεν πρυτάνευσε μία ανατρεπτική στρατηγική, αλλά η αστικοδημοκρατική λογική της αποκατάστασης του σεβασμού στο σύνταγμα
Δυστυχώς, στο μεγαλειώδες κίνημα του 1965, που ήταν μαχητικό και συγκρουσιακό, δεν πρυτάνευσε μία ανατρεπτική στρατηγική, αλλά η αστικοδημοκρατική λογική της ομαλής δημοκρατικής εξέλιξης με αποκατάσταση του σεβασμού στο Σύνταγμα, που την υποστήριζαν οι δυνάμεις της Ένωσης Κέντρου και της Κεντροαριστεράς υπό τον Ανδρέα Παπανδρέου, αλλά και η αριστερά (ΕΔΑ, ΚΚΕ), σε συμπαράταξη με την Ένωση Κέντρου και ιδίως τη διαμορφούμενη Κεντροαριστερά. Την πολιτική αυτή που μετέτρεπε την Αριστερά σε υποτελή σύμμαχο της αστικοδημοκρατίας την υιοθέτησε η Αριστερά απ’ τις εκλογές του 1964, αποσύροντας τους υποψηφίους της από αρκετές περιφέρειες, ώστε να εξασφαλίσει αυτοδυναμία η Ένωση Κέντρου, και την συνέχισε στη μεταπολίτευση, προωθώντας τον στόχο της «πραγματικής Αλλαγής», σε συμμαχία με το ΠΑΣΟΚ, που απέρριπτε αυτή την πρόταση.
Η υπεράσπιση των δημοκρατικών κατακτήσεων αποτελεί στόχο του κινήματος, όχι όμως ως αυτοσκοπό αλλά ως βήμα και μέσο για την επαναστατική ανατροπή του καπιταλιστικού συστήματος. Το αστικό Σύνταγμα ασφαλώς δεν είναι το απαύγασμα της δημοκρατίας. Καθορίζει το πολίτευμα της αστικής κοινωνίας, τα βασικά όργανα του κράτους, τον τρόπο λειτουργίας τους με γνώμονα τα συμφέροντα της κυρίαρχης αστικής τάξης. Κατοχυρώνει όμως και ορισμένα ατομικά, κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα στο πλαίσιο της ενσωμάτωσης των υποτελών τάξεων στο σύστημα. Καλώς το κίνημα στα Ιουλιανά αγωνιζόταν για τον σεβασμό των δημοκρατικών κατακτήσεων του Συντάγματος, με κεντρικό σύνθημα το 114. Ήταν όμως λανθασμένη η αστικορεφορμιστική στρατηγική της ομαλής δημοκρατικής εξέλιξης, που οδηγούσε στην παγίωση της αστικής δημοκρατίας με την ηγεμόνευση και ενσωμάτωση των λαϊκών τάξεων στο σύστημα.
Οι λαϊκές δυνάμεις, με το ταξικό ένστικτό τους, ωθούσαν την Ιουλιανή εξέγερση των 70 ημερών στην κατεύθυνση της επαναστατικής ανατροπής. Όμως η πολιτική πρωτοπορία του κινήματος του (ΚΚΕ, ΕΔΑ,Κεντροαριστερά), εγκλωβισμένη στη στρατηγική της συνταγματικής αστικοδημοκρατικής εξομάλυνσης, ούτε αυτήν εξασφάλισε, αλλά απεναντίας δεν μπόρεσε να αναχαιτίσει-ανατρέψει τη στρατηγική των αντιδραστικών δυνάμεων του συστήματος, που υπό τον πέπλο του ΝΑΤΟ και της CIA, επέβαλαν τη στρατιωτική δικτατορία της 21ης Απριλίου το 1967, για να περιφρουρήσουν το καπιταλιστικό σύστημα απ’ τους κινδύνους ανατροπής του.
