Χρίστος Κρανάκης
Οι πλατφόρμες της εκμετάλλευσης
Μια μεγαλειώδη εργατική νίκη έφερε το κόκκινο φουσκωμένο «ποτάμι» των διανομέων της efood, που πλημμύρισε την Τετάρτη το κέντρο της Αθήνας. Η μαζική συμμετοχή στη στάση εργασίας και τη μοτοπορεία στην οποίαν κάλεσαν από κοινού το Συνδικάτο Επισιτισμού Τουρισμού και η Συνέλευση Βάσης Εργαζομένων Οδηγών Δικύκλου, ο παλμός, ο δυναμισμός και η αγωνιστική διάθεση των εργαζομένων και το σαρωτικό κύμα αλληλεγγύης, οδήγησαν σε άτακτη υποχώρηση την εταιρεία. «Μεταφέρουμε όλες τις υπάρχουσες συμβάσεις ορισμένου χρόνου, προσλαμβάνοντας 2.016 εργαζόμενους στο efood με συμβάσεις αορίστου χρόνου, αναγνωρίζοντας παράλληλα την προϋπηρεσία τους», ενημέρωσε το απόγευμα της Πέμπτης η efood, «σαλπίζοντας υποχώρηση» μία ημέρα μετά την εντυπωσιακή κινητοποίηση των διανομέων και λίγες ώρες πριν την 24ωρη απεργία των δύο σωματείων, την Παρασκευή. Είναι η ίδια εταιρεία που με θράσος μία εβδομάδα πριν απαιτούσε από δεκάδες εργαζόμενους να μετατραπούν σε freelancers.
Εκτός από την Αθήνα μοτοπορείες πραγματοποιήθηκαν και σε Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Βόλο και αλλού. Παντού, πέραν της μαχητικής κινητοποίησης, αίσθηση προκάλεσε η αποδοχή και αλληλεγγύη.
Η μεγαλειώδης κινητοποίηση, η μαχητική απεργία και το μεγάλο κύμα συμπαράστασης στους εργαζόμενους της efood, αποτελούν τομή και προπλάσματα των εργατικών αγώνων που αναμένεται να γιγαντωθούν στην εποχή της Digital Economy και στους κόλπους των gig-εργαζομένων. Παρότι από καιρό, το κεφάλαιο και οι κυβερνήσεις του επιδιώκουν να στρώσουν πολιτικά-ιδεολογικά-νομικά το έδαφος για την πλήρη καταστρατήγηση των εργασιακών σχέσεων και τη μετατροπή των εργαζομένων στις ψηφιακές πλατφόρμες σε «freelancers», η αγωνιστική ετοιμότητα των διανομέων και η κοινωνική αλληλεγγύη που έδειξε ο λαός στο πρόσωπό τους, απέδειξαν πως οι προσταγές του σύγχρονου καπιταλισμού μπορούν να πέσουν στο κενό όταν το εργατικό κίνημα εμφανίζεται πρωτοπόρο στις κοινωνικές-ταξικές μάχες.
Εργατική λάβα πυρπόλησε τους δρόμους στις μοτοπορείες χιλιάδων διανομέων της efood και άλλων εταιρειών, υπό τις επευφημίες πολλών περαστικών. Η σύγχρονη εργατική τάξη είναι εδώ και διεκδικεί το μέλλον της!
«Αγαπητέ Rider, στο πλαίσιο της αύξησης της παραγωγικότητας του στόλου και της ευρύτερης στρατηγικής της εταιρείας, θα θέλαμε να σου προτείνουμε να συμμετάσχεις και εσύ στο σχήμα συνεργασίας freelancing. Θέλουμε να συνεχίσουμε τη συνεργασία μας αλλά με βάση τα παραπάνω και το batch σου (το οποίο προκύπτει από διάφορες αιτίες), εκτιμούμε ότι θα ήταν καλύτερο να συνεχίσεις να εργάζεσαι ως freelancer… Σε διαφορετική περίπτωση, θα θέλαμε να σε ενημερώσουμε ότι δεν υπάρχει δυνατότητα ανανέωσης της υπάρχουσας σύμβασης».
Με το παραπάνω εκβιαστικό μήνυμα, που στάλθηκε στην εφαρμογή της εταιρείας, απευθύνθηκε η εργοδοσία της efood σε 115 διανομείς της Θεσσαλονίκης, που παρουσιάζουν χαμηλή αξιολόγηση σύμφωνα με τα έωλα κριτήρια παραγωγικότητας. Αυτό όμως που δεν εκτίμησαν σωστά οι διευθυντές της εταιρείας, είναι ότι εργαζόμενοι και λαός σκέφτηκαν «σαν εργάτες» και όχι σαν «freelancers» ή «πελάτες».
Αρχικά, το πρώτο βήμα έγινε με την δημοσιοποίηση του μηνύματος στις σωματειακές δομές και πλατιά στην κοινωνία. Παρότι, το κράτος και η εργοδοσία επιστρατεύουν αρκετές μεθοδεύσεις για να τρομοκρατούν τους εργαζομένους και να αποφεύγουν τη γνωστοποίηση παραβιαστικών-εκβιαστικών συμπεριφορών στους χώρους εργασίας, οι μεταφορείς της efood έκαναν το αναγκαίο: Μίλησαν με τους συναδέλφους,
απευθύνθηκαν στις σωματειακές δομές του κλάδου τους και άνοιξαν το ζήτημα μπροστά στην κοινωνία.
Κατά δεύτερον, οργάνωσαν από τα κάτω ένα πανελλαδικό δίκτυο επιτροπών εργαζομένων όπου με τρόπο αμεσοδημοκρατικό αποφάσιζαν για τη δράση τους τόσο ανά πόλη όσο και πανελλαδικά. Ο σπόρος της από τα κάτω οργάνωσης εν τέλει φύτρωσε στις τεράστιες μοτοπορείες της Τετάρτης, όπου οι διανομείς της efood κατάφεραν να εμφανιστούν σε αρκετές μεγάλες πόλεις της χώρας. Κορυφαίο στιγμιότυπο των πανελλαδικών κινητοποιήσεων αποτέλεσε η μοτοπορεία αρκετών χιλιάδων διανομέων στο κέντρο της Αθήνας.
Λίγο πριν τη 13:00 εργαζόμενοι με ρουχισμό της εταιρείας αλλά και αρκετοί αλληλέγγυοι ξεκίνησαν από το σημείο της προσυγκέντρωσης στο Πεδίον του Άρεως κατευθύνθηκαν προς το υπουργείο Εργασίας, καταδεικνύοντας τις τεράστιες κυβερνητικές ευθύνες, πέρασαν συμβολικά από το Σύνταγμα και τη Βουλή με τελικό προορισμό τα κεντρικά γραφεία της εταιρείας στο Νέο Ηράκλειο. Εκεί, τους εργαζομένους περίμενε μια «ευχάριστη» έκπληξη με διμοιρίες των ΜΑΤ να περιφρουρούν τα γραφεία. Η μαχητικότητα των διαδηλωτών πάντως εξασφάλισε πως εξαμελής αντιπροσωπεία θα συναντηθεί με εκπρόσωπους της εργοδοσίας παρά τις αντίθετες προσταγές των ΜΑΤ. Μόνο που τα στελέχη της «μετανοημένης» εταιρείας που βρισκόντουσαν εκείνη την ώρα στον χώρο, δήλωσαν αναρμόδια να συζητήσουν για το οτιδήποτε. Την επόμενη ημέρα ωστόσο, και εν όψει της απεργίας της Παρασκευής, η efood προχώρησε σε αναδίπλωση δηλώνοντας ότι θα προσλάβει όλους τους εργαζομένους της με συμβάσεις αορίστου χρόνου.
Η στάση των εργαζομένων της efood ήρθε να αποδείξει για ακόμα μία φορά πως η συλλογική αντίδραση και οργάνωση αντιστάσεων αποτελούν το μόνο ελπιδοφόρο και νικηφόρο δρόμο για το εργατικό κίνημα. Το γεγονός πως οι παραπάνω κινηματικές-πολιτικές διεργασίες λαμβάνουν χώρα σε έναν από τους πλέον μαζικούς και ανερχόμενους κλάδους της οικονομίας και αποτελούν προϊόν σύνθεσης διαφορετικών πολιτικών χώρων και ανένταχτων αγωνιστών, χαρίζει μια διάχυτη ελπίδα για την επόμενη μέρα του εργατικού κινήματος.
Πτυχή όμως, που δεν πρέπει να παραγνωριστεί αποτελεί η τεράστια αλληλεγγύη που έδειξε μαζικά η κοινωνία στο δίκαιο αγώνα των διανομέων. Σύμφωνα με τον Κώστα, εργαζόμενο της efood από τη Θεσσαλονίκη, κινητήρια δύναμη των κινητοποιήσεων αποτέλεσε η μαζική κοινωνική κατακραυγή της efood από το κόσμο τόσο στα social media όσο και στην πράξη. Το hashtag #cancel_efood την Παρασκευή 17 Σεπτέμβρη βρέθηκε για ώρες πρώτo στη λίστα, με 37 χιλιάδες τιτιβίσματα, ταυτόχρονα εντός μερικών ημερών η αξιολόγηση της εφαρμογής της efood έφτασε στο 1 (κατώτατο επίπεδο) από 4,7 (στα 5), ενώ τέλος η εφαρμογή απεγκαταστάθηκε από δεκάδες χιλιάδες λογαριασμούς.
Η στήριξη του λαϊκού κόσμου στους αγωνιστές εργαζόμενους αποκρυσταλλώθηκε πιο εμφατικά από ποτέ στα αυθόρμητα χειροκροτήματα και κορναρίσματα στήριξης εκατοντάδων πολιτών καθόλη τη διάρκεια της πορείας την Τετάρτη. Η αλληλεγγύη που έδειξε ο λαός στα «παιδιά» που βρέθηκαν στις πρώτες γραμμές της μάχης με τον ιό και ρισκάρουν τη ζωή τους για το μεροκάματο, πέρα από συγκινητική, δείχνει πως τα νεοφιλελεύθερα σχέδια εταιρειών και κράτους γκρεμίζονται από την ταξική αλληλεγγύη.
Παρότι βρισκόμαστε ακόμα σε ένα πρώιμο στάδιο του αγώνα, δεν είναι υπερβολή να θεωρήσουμε πως η «βιτρίνα» της efood και όλων των παραπλήσιων εταιρειών έσπασε μια και καλή φανερώνοντας τον πραγματικό χαρακτήρα της digital economy και την επίθεση που δέχονται οι υποψήφιοι gig-εργαζόμενοι.
Η Digital Technology αναφέρεται στους κλάδους της οικονομίας (κυρίαρχα υπηρεσίες) που βασίζονται στις ψηφιακές τεχνολογίες υπολογιστών και στην παραγγελία/μεταφορά προϊόντων από το διαδίκτυο, ενώ η gig-economy, περιγράφει το κυρίαρχο καθεστώς εργασίας εντός των επιχειρήσεων της digital economy. Εννοιολογικά, η gig economy αναφέρεται σε μια αγορά εργασίας στην οποία επικρατούν είτε βραχυπρόθεσμες συμβάσεις εργασίας είτε η πλήρως «ελεύθερη» εργασία και οι εργαζόμενοι μετατρέπονται από μισθωτοί σε «freelancers» και «συνεταίρους».
Οι εργαζόμενοι μπορούν να νικήσουν ακόμα και στους πιο δύσκολους κλάδους
Το gig καθεστώς εργασίας αναμφισβήτητα συμφέρει τις διευθύνσεις μεγάλων επιχειρήσεων, ιδιαίτερα της digital economy. Εκείνες αποποιούνται τις ευθύνες καταβολής σταθερού μηνιαίου μισθού και αποπληρώνουν τους «freelancers» με ποσοστά, ενώ ταυτόχρονα δεν δεσμεύονται για την κάλυψη εξόδων σε περίπτωση ατυχήματος ή ασθένειας του εργαζομένου. Την ίδια ώρα, στα χαμηλά κλιμάκια των εταιρειών, γιγαντώνεται η λογική του ανταγωνισμού με τους εργαζομένους να «σφάζονται» μεταξύ τους για το ποιος/α θα αποδώσει καλύτερα ώστε να πληρωθεί περισσότερα. Φυσικά, στη gig-economy οποιαδήποτε σκέψη για οργάνωση σε σωματείο είναι εκ φύσεως ανήκουστη και ανεφάρμοστη!
Όσον αφορά την efood, παρότι νεοφιλελεύθερα έντυπα προσπάθησαν να παρουσιάσουν το εκβιαστικό μήνυμα της προηγούμενης Παρασκευής ως «επικοινωνιακό λάθος» σε έναν «εργασιακό παράδεισο», τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά. Όπως τονίζει ο Κώστας, το προηγούμενο διάστημα η εταιρεία απλώς κατέβαλλε τα όσα δικαιούνταν βάσει νόμου οι εργαζόμενοι. Δηλαδή τον ελάχιστο μισθό για τον κλάδο, μια τυπική ασφάλιση με τη δυνατότητα σύναψης ιδιωτικής για έναν χρόνο, τα ένσημα που δικαιωματικά άξιζαν κ.ο.κ. Επιπροσθέτως, παρότι τόσο η efood όσο και η Manpower είχαν υποσχεθεί στους διανομείς πως μετά το πέρας 3 τριμηνιαίων συμβάσεων ορισμένου χρόνου (9 μήνες), τότε θα υπογράψουν –αυτόματα με την efood– σύμβαση αορίστου χρόνου, κάτι τέτοιο σε πάμπολλες περιπτώσεις δεν έγινε ποτέ. Σύμφωνα με τον ίδιο, ακόμα και τα πολυσυζητημένα bonus που έδινε η εταιρεία στους υπαλλήλους της, είχαν ως στόχο την αύξηση της καταγραφής εξόδων για λόγους φορολογικής ελάφρυνσης.
Οι κοκορομαχίες ΝΔ-ΣΥΡΙΖΑ δεν κρύβουν τις βαριές τους ευθύνες
Στο κλάδο των μεταφορέων ψηφιακών πλατφορμών, το ζήτημα των εργασιακών σχέσεων έχει λάβει μεγάλες διαστάσεις τόσο παγκοσμίως όσο και στη χώρα μας. Στη Μεγάλη Βρετανία οι αγώνες των εργαζομένων της Uber οδήγησαν σε απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου το 2020 που ξεκαθαρίζει πως είναι επίσημα «“εργαζόμενοι” που διαθέτουν βασικά δικαιώματα». Παρομοίως, ένα χρόνο μετά, η Ισπανία έγινε η πρώτη χώρα εντός ΕΕ που θεσμοθέτησε πως οι όλοι οι διανομείς στο εξής θεωρούνται «μισθωτοί και θα μπορούν να επωφεληθούν κάθε προστασίας». Παρόλα αυτά συνολικά στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως και στην Ελλάδα, οι ρυθμίσεις είναι υπέρ των ελαστικών σχέσεων εργασίας. Το πρόσφατο φιάσκο με την efood οδήγησε σε ένα πινγκ-πονγκ ευθυνών ανάμεσα σε ΝΔ και ΣΥΡΙΖΑ. Η σκληρή πραγματικότητα, όμως, είναι πως αμφότεροι επέλεξαν να μην βρεθούν αντιμέτωποι με το μεγάλο κεφάλαιο και να μην καλύψουν τις πραγματικές ανάγκες των εργαζομένων!
Αρχικά, παρά τις τυμπανοκρουσίες Χατζηδάκη περί του νέου εργασιακού νόμου, ο οποίος δήθεν «προστατεύει τους ντελιβεράδες» και «δεν άρει το καθεστώς μισθωτής εργασίας», η αλήθεια είναι διαφορετική. Οι διατάξεις που αφορούν την εργασία στις ψηφιακές πλατφόρμες στον νέο νόμο αρχικά αναγνωρίζουν ως τρόπους συνεργασίας των παροχών υπηρεσιών με τις πλατφόρμες τόσο την εξαρτημένη εργασία όσο και την παροχή ανεξάρτητων υπηρεσιών/έργου. Καταρχάς, αυτό από μόνο του αποτελεί πλήγμα στα πάγια αιτήματα των διανομέων που απαιτούσαν αποκλειστικά εξαρτημένη εργασία. Κατά δεύτερον, η «παγίδα» του νόμου κρύβεται στις τέσσερις προϋποθέσεις, που πρέπει να απολαμβάνει ο πάροχος ώστε η εργασία του να θεωρηθεί «ανεξάρτητη υπηρεσία». Αυτά είναι: 1) Να μπορεί να χρησιμοποιεί υπεργολάβους ή υποκατάστατους 2) Να επιλέγει εκείνος το μέγεθος των διαφόρων έργων που αναλαμβάνει 3) Να δικαιούται να παρέχει τις ανεξάρτητες υπηρεσίες του προς ανταγωνιστικές πλατφόρμες και 4) Να καθορίζει ο ίδιος τον χρόνο παροχής των υπηρεσιών του. Πρακτικά, η παρούσα διάταξη ανοίγει διάπλατα το δρόμο στη συνεργασία πλατφορμών με εταιρείες παροχής ανθρώπινου δυναμικού. Αυτό ακριβώς συνέβη και στη περίπτωση της efood, η οποία συνεργάζεται με την αμερικανική πολυεθνική Manpower Inc. για την εξασφάλιση εργαζομένων. Συνεπώς, οι δηλώσεις Χατζηδάκη αποτελούν απλά προσβολή στη νοημοσύνη της κοινωνίας.
Αλλά και ο ΣΥΡΙΖΑ, παρότι υποσχέθηκε την κατάθεση σχετικής νομοθετικής τροπολογίας και επιχείρησε να καπελώσει τη μεγαλειώδη μοτοπορεία με προσωπικά post του Αλέξη Τσίπρα, έχει εξίσου σημαντικές ευθύνες. Μπορεί επί κυβερνήσεώς του να θεσπίστηκε ο νόμος 4611 το 2019, που όριζε τους εργοδότες ως υπεύθυνους για την παροχή προστατευτικού εξοπλισμού στους εργαζομένους, παρόλα αυτά ποτέ δεν προσπάθησε να αλλάξει τον νόμο που επιτρέπει τις συμβάσεις παροχής υπηρεσιών στον κλάδο των μεταφορών και αποτελεί ουσιαστικά το θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίστηκε ο προαναφερθείς νόμος Χατζηδάκη.
