Παναγιώτης Μαυροειδής
▸ Στο επίκεντρο η ανάγκη οργάνωσης και στράτευσης κομμουνιστών και κομμουνιστριών, πρωτοπόρων δυνάμεων της εργατικής τάξης
Η πολιτική «στιγμή» της κατάρρευσης της ΕΣΣΔ και του «υπαρκτού» σοσιαλισμού αποδείχτηκε εξαιρετικά βαριά κληρονομιά. Στην αδυναμία συγκρότησης υπολογίσιμου κομμουνιστικού κινήματος καταγράφηκαν τόσο η σημαντική μεταμόρφωση του καπιταλισμού, μέσω τεχνολογικών και παραγωγικών τομών και τάσεων καπιταλιστικής διεθνοποίησης όσο και η ήττα των ως τώρα σοσιαλιστικών προσπαθειών. Ωστόσο, η «στιγμή» της κατάρρευσης είναι πίσω μας. Μεσολάβησαν οικονομικά και πολιτικά συμβάντα που έπληξαν την εικόνα του καπιταλισμού. Ξεχωρίζουν ανάμεσά τους η μεγάλη παγκόσμια κρίση με αφετηρία εκδήλωσης το 2007 στις ΗΠΑ και η σημερινή τριπλή υγειονομική, οικονομική και περιβαλλοντική κρίση.
Η πρώτη, μέσα από διαδικασίες «σοκ και δέους», για πρώτη φορά μετά από μια σχετικά ανοδική μεταπολεμική πορεία του καπιταλισμού, έφερε τη νέα γενιά αντιμέτωπη με τη διαπίστωση ότι η ζωή της θα είναι χειρότερη από αυτή των γονιών και παππούδων της. Η δεύτερη (και τωρινή) κρίση αναδεικνύει την αδυναμία του καπιταλισμού να αντιμετωπίσει την πανδημία, φανερώνει το έλλειμμα σε επίπεδο οικονομίας, ενώ φέρνει σε πρώτο φόντο τις καταστρεπτικές συνέπειες της λογικής της ατομικής ιδιοκτησίας και της κερδοφορίας επί ανθρώπων και φύσης. Τα αλλεπάλληλα πακέτα αστικών μνημονιακών μεταρρυθμίσεων στην Ελλάδα με στήριξη από την ΕΕ, μαζί και η εικόνα της «συνέχειας» στις πολιτικές των ΣΥΡΙΖΑ και ΝΔ, αποτελούν επίσης πολύτιμες εμπειρίες.
Πολλά τα «πρόδρομα» σημάδια μιας «νέας περιόδου», ωστόσο. Σε ολόκληρο τον κόσμο, τα κοινωνικά προβλήματα στα μάτια εκατομμυρίων ανθρώπων συνδέονται με την καπιταλιστική αγορά και διεθνοποίηση. Η αναζήτηση για σοσιαλισμό/κομμουνισμό ή για τον μαρξισμό δυναμώνει. Το «επιχείρημα» της Θάτσερ ότι «δεν υπάρχει εναλλακτική» δεν στέκει ως πειστήριο αιωνιότητας της αγοράς αλλά ως απειλή που πρέπει με κάποιο τρόπο να ανατραπεί.
Η «στιγμή» της κατάρρευσης είναι πίσω μας. Μπροστά είναι η κομμουνιστική απελευθέρωση
Ακόμη μεγαλύτερη σημασία έχουν οι πολιτικές διεργασίες. Οι νέοι Αμερικανοί ηλικίας 18-25 ετών θεωρούν θετική την έννοια του σοσιαλισμού. Επίσης, σε σχετική έρευνα στη Βρετανία το 2017, η πλειοψηφία αυτής της ηλικιακής κατηγορίας τασσόταν υπέρ της επαν-εθνικοποίησης των πρώην επιχειρήσεων «Κοινής Ωφέλειας», ενώ ένα ποσοστό της τάξης του 30% στρεφόταν κατά της ατομικής ιδιοκτησίας γενικά.
Όχι, δεν έχουμε μπει σε «νέα περίοδο», παρά τα «πρόδρομα φαινόμενα». Είμαστε όμως σε ένα όριο, όπου κρίνεται η ηγεμονία αυτών ή των άλλων ιδεών και αξιών, τελικά αυτών ή των άλλων ταξικών συμφερόντων. Το πολιτικό ρεύμα της ακροδεξιάς, μαζί και όλων των ειδών οι «κεντρώες», «μοντέρνες», ακρο-νεοφιλελεύθερες προτάσεις τύπου Μακρόν, εξέφρασαν μια ορισμένη απάντηση στο πλαίσιο της «ριζοσπαστικοποίησης» της αστικής πολιτικής και της διαμόρφωσης μιας ψευδαίσθησης εναλλακτικής. Από την άλλη μεριά, οι πολυποίκιλες αναφορές και θετικές αναζητήσεις για σοσιαλισμό και κομμουνισμό στην εποχή μας αποτελούν γόνιμο πεδίο αναφοράς, παρά το γεγονός ότι σήμερα ηγεμονεύονται από λογικές ενσωμάτωσης.
Έχει διατυπωθεί ο ισχυρισμός ότι τα σημερινά αντικαπιταλιστικά ρεύματα ορίζονται κυρίως από το «τι δεν θέλουν» και όχι από το «τι σκοπεύουν». Είναι ως ένα βαθμό έτσι. Μια σύγχρονη απελευθερωτική κομμουνιστική προοπτική, βασισμένη στην κοινωνική ιδιοκτησία, στην πλήρη χειραφέτηση της εργατικής τάξης με κατάργηση εκμετάλλευσης και κάθε καταπίεσης, στη διεθνή συνεργασία και την οικολογική ισορροπία, προϋποθέτει «αναγνώριση» ως αντιπάλου συνολικά του καπιταλισμού, με τα δομικά του γνωρίσματα και όχι απλά του νεοφιλελευθερισμού, αυτού ή του άλλου εκτρωματικού χαρακτηριστικού του.
Ο κομμουνισμός δε συνίσταται απλώς σε ένα «σετ ιδεών», αυτής ή της άλλης σύνθεσης, ούτε σε φαντασιακή περιγραφή ενός ιδεατού μέλλοντος. Εμείς κατανοούμε τον κομμουνισμό όχι ως μια «ιδέα», ούτε ως περιορισμό σε «πληθυντικές» καθημερινές πρακτικές, αλλά ως πολιτικό κίνημα. Δια μέσου αυτού, η σύγχρονη εργατική τάξη, διαμορφώνοντας συνείδηση της θέσης της αλλά και της δυνατότητάς της, κερδίζει το πάνω χέρι στην ανειρήνευτη ταξική διαπάλη με τον κόσμο του κεφαλαίου. Καταλαμβάνει με επαναστατικό τρόπο την πολιτική εξουσία, συντρίβοντας το κράτος και απαλλοτριώνοντας τα βασικά μέσα παραγωγής και εγκαθιδρύει το εργατικό κράτος, με πυρήνα θεσμούς εργατικής δημοκρατίας και αυτοκυβέρνησης με βάση τα συμφέροντά της.
Η υποτίμηση του αστικού κράτους και της κομβικής σημασίας της ανάγκης επαναστατικής ανατροπής στο πλαίσιο ενός άλλου δρόμου αποτελεί «κοινό τόπο» σοσιαλδημοκρατικών, κινηματικών, «νέο-αριστερών» και αναρχικών αναζητήσεων, αν και με διαφορετικό σκεπτικό. Η υποτίμηση της ανάγκης και δυνατότητας για «συνολική» οργάνωση του σύγχρονου προλεταριάτου στην αναγκαία μορφή κομμουνιστικού κόμματος της εποχής μας δεν είναι ανεξάρτητη από την υποτίμηση του κράτους, όπως και αν αυτή δικαιολογείται ούτε από τον χαρακτήρα της «απάντησης» που δίνεται. Από τις «αριστερές κυβερνήσεις» που αρχίζουν και τελειώνουν στη «διανομή» έως τα επιμέρους «πειράματα» ή τις ουτοπίες για «ζώνες δικαιωμάτων» και «εξαιρέσεων» και τα αντίστοιχα κινήματα σε αυτά, διαμορφώνεται ένα «σετ» απαντήσεων που οριοθετούν αρνητικά τη δυνατότητα μιας «νέας περιόδου».
Τι μένει από εκεί και πέρα «προς τα αριστερά», για όσους και όσες δεν θεωρούν λίγο ως πολύ ότι η σημερινή κομμουνιστική απάντηση δίνεται μέσω του ΚΚ Κίνας, ελέω μιας οιονεί κρατικο-κομματικής εξουσίας; Η πρωτοβουλία για ένα νέο κομμουνιστικό πρόγραμμα και κόμμα επιχειρεί να θέσει στο κέντρο της συζήτησης ακριβώς αυτά τα κομβικά ζητήματα, καθώς και την ανάγκη οργάνωσης και στράτευσης κομμουνιστών και κομμουνιστριών, πρωτοπόρων δυνάμεων της εργατικής τάξης στην προοπτική ενός επαναστατικού δρόμου για την κομμουνιστική απελευθέρωση στην εποχή μας.
Ραντεβού στην Καισαριανή για την Πανελλαδική Συνάντηση της κομμουνιστικής «Πρωτοβουλίας Διαλόγου»
