Αλέξανδρος Γουργουλιός
Αφιέρωμα 150 χρόνια από την Παρισινή Κομμούνα
Η Μασσαλιώτιδα συνιστά ένα πολεμικό εμβατήριο που γράφτηκε κατά τον Πόλεμο του Πρώτου Συνασπισμού, όταν οι μεγάλες μοναρχίες της Ευρώπης απειλούν να καταπνίξουν τη Γαλλική Επανάσταση. Οι στίχοι και η μουσική γράφονται από τον Κλοντ ντε Λιλ και πρωτοτραγουδιέται από εθελοντές στρατιώτες από τη Μασσαλία. Το 1795 η πρώτη δημοκρατική κυβέρνηση της Γαλλικής Επανάστασης υιοθετεί τη Μασσαλιώτιδα ως εθνικό ύμνο της Γαλλίας, μέχρι ο αυτοκράτορας Ναπολέοντας Βοναπάρτης να της αφαιρέσει αυτή τη λειτουργία. Αποκαθίσταται μετά την Επανάσταση του Ιουλίου του 1830 αλλά για μικρό χρονικό διάστημα και επανέρχεται στα στόματα των στρατιωτών το 1870, όταν χρησιμοποιείται ξανά σαν κάλεσμα στη μάχη εναντίον των Πρώσων.
Οι Κομμουνάροι του 1871 αρχικά την αποδέχονται κριτικά. Την τραγουδούν, αλλά αλλάζουν κάποιους στίχους της αντικαθιστώντας το πατριωτικό της μήνυμα με σοσιαλιστικό. Μετά το πέρας της «Ματωμένης Εβδομάδας», o κομμουνάρος Ευγένιος Ποτιέ, καταδικασμένος σε θάνατο και φυγάς, γράφει το ποίημα «Η Διεθνής», βγαλμένο από την εμπειρία των τελευταίων ημερών της Κομμούνας. Το ποίημα είναι βασισμένο στη μελωδία της Μασσαλιώτιδας, οι στίχοι του όμως είναι πρωτότυποι. Το 1879, η Μασσαλιώτιδα υιοθετείται ξανά ως εθνικός ύμνος της Γαλλίας, ενώ το 1888 ο Πιερ Ντεζετέ γράφει μια νέα μουσική για τη Διεθνή.
Είναι φανερή η αντιφατική στάση της αστικής τάξης απέναντι στη Μασσαλιώτιδα. Αυτή τραγουδιέται όταν η πατρίδα χρειάζεται υπεράσπιση και όταν η αστική τάξη διεκδικεί την εξουσία αλλά απαγορεύεται όταν μια εργατική εξέγερση αμφισβητεί την αστική εξουσία. Έτσι, η γέννηση της Διεθνούς από τη Μασσαλιώτιδα και ο σταδιακός διαχωρισμός τους καθρεφτίζει την προδοσία των υποσχέσεων της Γαλλικής Επανάστασης στις φτωχές μάζες και την ανάπτυξη της προλεταριακής τους συνείδησης. Οι στίχοι αλλάζουν: το «εμπρός παιδιά της πατρίδας», της Μασσαλιώτιδας, γίνεται «εμπρός της γης οι κολασμένοι» στη Διεθνή, ενώ εχθρός δεν είναι πλέον η «τυραννία» αλλά η «πείνα». Μετά την οριστική υιοθέτηση της Μασσαλιώτιδας από το γαλλικό αστικό κράτος, οι στίχοι της Διεθνούς αποδεσμεύονται από τη μελωδία της Μασσαλιώτιδας και μελοποιούνται. Τα δραματικά στοιχεία της αρχικής μελωδίας δίνουν τη θέση τους στην καθαρότερη έκφραση δυναμισμού και αισιοδοξίας της μελωδίας του Ύμνου της Διεθνούς.
Οπότε παράγεται ένα έργο με νέα, διακριτή καλλιτεχνική υπόσταση, που με το διεθνιστικό επαναστατικό του μήνυμα, αρχίζει σταδιακά να τραγουδιέται από τους εργάτες όλου του κόσμου, μεταφράζεται σε πολλές διαφορετικές γλώσσες και το 1918 γίνεται ύμνος της ΕΣΣΔ, αποκτώντας έτσι ακόμα ευρύτερη διάδοση. Σε αντιδιαστολή με τη Μασσαλιώτιδα, τραγουδιέται σε κάθε γωνιά της γης, στη μητρική γλώσσα των κολασμένων αυτού του κόσμου.
