«Οι Έλληνες, ενωμένοι, θα νικήσουμε!»

Νίκος Πελεκούδας

Αφιέρωμα 200 χρόνια από το ’21

Το ζητούμενο είναι η περίφημη εθνική ενότητα, που δεν θα μπορούσε να λείψει και από τις εορταστικές ομιλίες για το 1821. Εμφανίζει όμως πάντα μια ιδιομορφία από όλους όσοι αναφέρονται σε αυτήν, κυβερνώντες ή και γενικότερα δυνάμεις του αστικού πολιτικού συστήματος. Δεν έχει ποτέ εφαρμογή στο παρόν. Το συνηθέστερο είναι η αναφορά να γίνεται στο μέλλον, σε ένα μεγάλο «εθνικό» στόχο που η ενότητα είναι η βασική, ίσως και η μοναδική προϋπόθεση υλοποίησής του. Ή στο παρελθόν, δηλαδή είτε σε δοξασμένα χρόνια που αυτή η ενότητα έδωσε καρπούς είτε σε άλλες περιόδους, που δεν υπήρξε και οδήγησε σε «εθνικές» καταστροφές.

Ιδιαίτερα για το παρελθόν πρόκειται για λαθροχειρία. Οι πολεμικοί αγώνες της αρχαιότητας εναντίον των Περσών που πολύ γρήγορα έγιναν πόλεμος ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις, Αθήνα και Σπάρτη, είναι ένα πρώτο κλασικό παράδειγμα. Βέβαια, και εντός των Περσικών –λεγόμενων– Πολέμων, η μία δύναμη επιχείρησε να τους προσεταιριστεί ενάντια στην άλλη. Το έπος του Μεγάλου Αλεξάνδρου ήταν ένα κανονικό μακέλεμα των υπόλοιπων πόλεων-κρατών.

Έτσι και η επανάσταση του 1821 πολύ γρήγορα έγινε μια ανελέητη ακολουθία εμφυλίων πολέμων για τη μελλοντική εξουσία σε βάρος των πιο πληβειακών στρωμάτων. Στην ήττα του 1897, ο πολεμικός μεγαλοϊδεατικός πυρετός διέσπασε ακόμα και το αστικό μπλοκ εξουσίας. Οι βαλκανικοί πόλεμοι ήταν μια συστηματική εθνοκάθαρση ιδιαίτερα στα μακεδονικά εδάφη, σαφής επιλογή των κυρίαρχων κοινωνικών δυνάμεων και της ελληνικής άρχουσας τάξης. Η εκστρατεία στη Μικρά Ασία συστηματικά εξαθλίωσε ευρύτερα κοινωνικά στρώματα εντός των συνόρων και οδήγησε στο ξεκλήρισμα των ελληνικού πληθυσμού στην απέναντι πλευρά του Αιγαίου. Η αντίσταση στους Ιταλούς υλοποιήθηκε από τον λαό σε κόντρα με τη δικτατορική εξουσία.
Σε όλες τις περιπτώσεις, το μόνιμο χαρακτηριστικό δεν ήταν η εθνική ενότητα. Στην αρχαία ιστορία δεν υπήρξε αυτό που σήμερα ονομάζεται ελληνικό έθνος (αν και αυτό είναι ένα ξεχωριστό ζήτημα από μόνο του), ενώ στη σύγχρονη ιστορία εθνική ενότητα ονομάζεται, μεταμφιεσμένα, η επώδυνη επικράτηση των κυρίαρχων κάθε φορά στοχεύσεων που έχει ως προϋπόθεση την εκτόπιση και περιθωριοποίηση των αντίπαλων διαφορετικών φωνών.
Η εθνική ενότητα είναι τελικά προαναγγελία και υλοποίηση ενός κοινωνικού πολέμου ενάντια στους ταξικούς αντιπάλους της αστικής κυριαρχίας. Όλες οι «επιτυχίες» μιας υποτιθέμενης ενότητας στο παρελθόν είναι η νίκη της κυρίαρχης τάξης αλλά και το αφήγημά της γι’ αυτές τις νίκες. Όπου αυτό δεν υπήρξε, όπου δεν υλοποιήθηκε αυτή η ενότητα, αυτό συνέβη γιατί οι σχεδιασμοί δεν προχώρησαν, γιατί ο εκμεταλλευόμενος λαός αντιστεκόταν.
Άλλωστε, αργά ή γρήγορα, οι πλέον «εθνικόφρονες» πολιτικές και κοινωνικές δυνάμεις, θα είναι αυτές που θα υλοποιήσουν, σε συνεργασία με τον κατακτητή, την ενιαία επίθεση της τάξης τους ενάντια στον εχθρό λαό.

Κάθε αστικό κράτος, μαζί και το ελληνικό, κρίνεται και από την επιτυχία με την οποία θα διαμορφώσει τη δική του ιστορία περί μακραίωνης εθνικής αποστολής. Η εθνική ενότητα είναι η ιδεολογική ρομφαία της ενσωμάτωσης των εκμεταλλευόμενων σε αλλότριους στόχους. Δεν υπάρχει λοιπόν καμιά εθνική ενότητα με κάποιες μυθικές δυνάμεις που κάποτε εξασφάλισε δοξασμένες μέρες. Είναι το παρατσούκλι της πλήρους επικράτησης των ταξικών συμφερόντων της κυρίαρχης τάξης. Και έχει επιτυχία ιδεολογικά στο βαθμό που οι εκμεταλλευόμενοι αρνούνται τα ιστορικά τους καθήκοντα.