Αφιέρωμα στον Θ.Αγγελόπουλο: «Οι κυνηγοί»

«Οι κυνηγοί», 1977, 165′

Η υπόθεση

Τον χειμώνα του 1977 σε ένα απόμερο ξενοδοχείο μια παρέα κυνηγών, ένας βιομήχανος, ένας πολιτικός, ένας απόστρατος στρατιωτικός, ένας εκδότης, ένας εργολάβος πρώην αριστερός και ο ξενοδόχος, βρίσκουν το πτώμα ενός αντάρτη του εμφυλίου θαμμένο στο χιόνι. Το μαζεύουν και το μεταφέρουν στη σάλα χορού του ξενοδοχείου όπου πρέπει να αποφασίσουν τι θα το κάνουν.

Όταν η αστυνομία «νίπτει τα χείρας της» γιατί δεν είναι αρμόδια να επιληφθεί του θέματος, η παρέα των κυνηγών αποδιοργανώνεται πλήρως επιστρέφοντας στο παρελθόν. Ο εμφύλιος, το σχέδιο Μάρσαλ, οι εκτελέσεις, η ΕΡΕ, οι εκλογές του 58 και του 61, η ΕΔΑ, οι πορείες ειρήνης, η νίκη του Παπανδρέου, η αποστασία, τα Ιουλιανά, η δικτατορία και τέλος η μεταπολίτευση εισβάλλουν στην οθόνη όχι ως φόντο και σκηνικό μπροστά στο οποίο εξελίσσεται η πλοκή της ταινίας, αλλά ως το επίδικο αυτής.

Το σενάριο

Όπως και στον Θίασο τρεις είναι οι αφηγηματικοί άξονες του σεναρίου: Ο μύθος (το πτώμα του αντάρτη), το φαινομενικό (η παρέα των αστών) και η Ιστορία (το πραγματικό). Η σεναριακή ιδέα του πτώματος του αντάρτη λειτουργεί ως εφιάλτης για την παρέα των κυνηγών, με τον τρόμο τους όμως να προέρχεται μάλλον από το υποσυνείδητό τους και όχι από την απόπειρα μιας λογικής εξήγησης του γεγονότος.

Όσον αφορά στην Ιστορία το σενάριο με συνεχή μπρος πίσω στο χρόνο δίνει το βάρος του στην ανάδειξη της πολιτικής πλευράς των γεγονότων, οξύνοντας και όχι αμβλύνοντας τις αντιθέσεις.

Έτσι ξεκινά με ένα άλμα από το 1977 στο 1950 με το σχέδιο Μάρσαλ και συνεχίζει με την μαρτυρία του βιομήχανου στις εκλογές του 58, επιστρέφει στο 1977 με τις κόκκινες σημαίες στη λίμνη, για να μας πάει στο 1961 στην συνάντηση του εργολάβου με τον καθοδηγητή και αμέσως μετά στο 1963 στην δολοφονία ενός αγωνιστή της ειρήνης.

Επιστρέφει ξανά στο 1977 με τους δημοσιογράφους στο ξενοδοχείο, για να μας γυρίσει πάλι πίσω στη χρονιά που ο εργολάβος βγαίνει από την φυλακή λόγω μεταμέλειας, για να καταλήξει στην εκλογική νίκη του Παπανδρέου το 1964.

Επιστρέφει ξανά στο 1977 στην ώρα του γεύματος στο ξενοδοχείο για να μας πάει με τον πολιτικό στην «αποστασία» του 1965 και με την γυναίκα του εκδότη που περιφέρεται με το αυτοκίνητο στην πόλη, στα Ιουλιανά.

Επιστρέφει ξανά στο 1977 με την εσπερίδα στο ξενοδοχείο και τη γυναίκα του βιομήχανου, για να μας πάει στον ξυλοδαρμό του στελέχους της ΕΔΑ και την εισβολή των εσατζήδων στο καφενείο και αμέσως μετά μέσω του στρατιωτικού αγήματος στο πραξικόπημα του 1967, για να μας ξαναγυρίσει στο 1977 με την πρωτοχρονιάτικη γιορτή στο ξενοδοχείο.

Ο χρόνος

Όπως και στον Θίασο η ροή του χρόνου έχει την μορφή «καρδιογραφήματος» κάνοντας συνεχή άλματα στην ιστορία, αλλά με τέτοιο τρόπο ώστε διαφορετικές ιστορικές στιγμές να ενώνονται και να αλληλεπιδρούν μεταξύ τους κάθετα, ξεφεύγοντας από την παγίδα της εξιδανίκευσης μέσω της ρομαντικής αναπόλησης του παρελθόντος.

Το καινούργιο στοιχείο στους Κυνηγούς είναι πως ο ιστορικός χρόνος της ταινίας φτάνει έως το 1977, τον χρόνο δηλαδή προβολής της ταινίας στις αίθουσες, συνδέοντας έτσι όχι μόνο διαφορετικά γεγονότα του παρελθόντος, αλλά το παρελθόν με το παρόν, με ότι αυτό συνεπάγεται.

Η σκηνοθεσία

Σε σχέση με τον Θίασο, στους Κυνηγούς τα πλάνα σεκάνς πολλαπλασιάζονται αναλογικά με την χρονική διάρκεια της ταινίας (κοντεύουν τα 40), όπως και αυτά στα οποία έχουμε μεταβολή του ιστορικού χρόνου, είτε με ακίνητη κάμερα και τράβελινγκ (τα περισσότερα), είτε με κυκλικά πανοραμίκ (τα λιγότερα).

Το καινούργιο στοιχείο που έχουμε στους Κυνηγούς είναι ένα πλάνο σεκάνς όπου δεν μας ενδιαφέρει το άλμα στον χρόνο, αλλά στον χώρο. Είναι το πλάνο όπου βλέπουμε τον εργολάβο και την πόρνη να κάνουν έρωτα, όμως αμέσως μετά με την κίνηση της κάμερας μας αποκαλύπτεται πως δεν βρισκόμαστε σε κάποιο πορνείο, αλλά στην αίθουσα χορού του ξενοδοχείου και η πράξη συμβαίνει μπροστά στα μάτια όλων των πρωταγωνιστών. Στο ίδιο πλάνο σεκάνς αξίζει να σημειώσουμε πως η κίνηση 360 μοιρών της κάμερας που ακολουθεί αμέσως μετά, γίνεται με περιφορά της κάμερας γύρω από το τραπέζι του γεύματος και όχι με περιστροφή γύρω από τον άξονά της.

Τέλος να επισημάνουνε ότι για πρώτη φορά εμφανίζεται ένα «ψευδο»-πλάνο σεκάνς, όπου το άλμα στον χρόνο γίνεται με μοντάζ δύο πλάνων στην πλάτη του ξενοδόχου, ο οποίος χορεύει στο ξενοδοχείο πριν και μετά την ανακαίνιση του.

Συντελεστές:

• Σκηνοθεσία: Θόδωρος Αγγελόπουλος
• Σενάριο: Θόδωρος Αγγελόπουλος
• Συνεργασία στο σενάριο: Στρατής Καρράς
• Βοηθοί σκηνοθεσίας: Τάκης Κατσέλης, Νίκος Τριανταφυλλίδης
• Διεύθυνση φωτογραφίας: Γιώργος Αρβανίτης
• Μουσική: Λουκιανός Κηλαηδόνης
• Μοντάζ: Γιώργος Τριανταφύλλου
• Σκηνικά: Μικές Καραπιπέρης
• Κοστούμια: Γιώργος Ζιάκας
• Ήχος: Θανάσης Αρβανίτης
• Ερμηνευτές:

Βαγγέλης Καζάν (Ξενοδόχος), Μπέτυ Βαλάση (η γυναίκα του),

Γ. Δάνης (Βιομήχανος), Μαίρη Χρονοπούλου (η γυναίκα του),

Ηλίας Σταματίου (Εκδότης), Αλίκη Γεωργούλη (η γυναίκα του),

Νίκος Κούρος (Στρατιωτικός), Εύα Κοταμανίδου (η γυναίκα του),

Στράτος Παχής (Εργολάβος), Χριστόφορος Κ. Νέζερ (Πολιτευτής),

Δημήτρης Καμπερίδης (Γιάννης), Λουκάς Χρέλιας (Εισαγγελέας),

Τάκης Δουκάκος (διοικητής χωροφυλακής), Βασίλης Τσάγκλος

(Ενωμοτάρχης), Γιώργος Τζιφός, Αλέκος Αργυρίου (Βουλευτής).

• Παραγωγή: Θόδωρος Αγγελόπουλος, ΙΝΑ, ZDF
• Εκτέλεση παραγωγής: Νίκος Αγγελόπουλος
• Διεύθυνση παραγωγής: Στέφανος Βλάχος

Διακρίσεις: 

• Golden Hugo (βραβείο καλύτερης ταινίας) στο Φεστιβάλ του Σικάγου
• Βραβείο της Ένωσης Τούρκων Κριτικών Κινηματογράφου.
• Επίσημη συμμετοχή στο Φεστιβάλ Καννών 1977.

Απόσπασμα από το σενάριο

«Στη λίμνη μια βάρκα με τον αποφυλακισμένο αριστερό της προηγούμενης σκηνής περιμένει. Λίγο μακριά, η εξέδρα και το ξενοδοχείο. Μια άλλη βάρκα πλησιάζει. Είναι ο εργολάβος. Τραβάει γρήγορα κουπί, σαν να βιάζεται.

Σε λίγο οι δυο βάρκες ανοίγονται μαζί στη λίμνη. Ο ουρανός μουντός από πάνω. Η πόλη μακριά.

Οι δυο άνδρες λάμνουν αργά. Οι βάρκες γλιστράνε αθόρυβα πάνω στο νερό.

• Γιάννη κουράστηκα, λέει ο εργολάβος. Θα τραβηχτώ! Μια ζωή κυνηγητό… Φυλακή… Εξορία… Τι βγαίνει;

Ο άλλος δεν απαντάει. Δεν προσπαθεί να τον κρατήσει. Κοιτάει ίσια μπροστά αμίλητος. Το πρόσωπο του είναι χαραγμένο από μια δυνατή συγκίνηση.

• Θέλω να ζήσω λίγο… ξεσπάει ο εργολάβος.

Ο άλλος πάλι δεν απαντά.

Αρχίζει να σφυρίζει απαλά την Διεθνή. Έπειτα φεύγει τραβώντας μαλακά κουπί. Το μοναχικό σφύριγμα δίνει μια περίεργη υπόσταση στη σιωπή.

Χάνεται στο βάθος. Τα βουνά γύρω χιονισμένα. Η λίμνη. Ο εργολάβος ανοίγει μια ομπρέλα. Βρέχει.

Η βάρκα του περίεργα μοναχική, ακίνητη στη μέση της λίμνης. Ακυβέρνητη.

Βρέχει».

Για να δείτε την ταινία κάνετε κλικ εδώ

Δείτε:

• Από 9:12 – 13:50 το πλάνο σεκάνς διάρκειας 4:38 λεπτών με ακίνητη κάμερα, που διαδραματίζεται αποκλειστικά στον διάδρομο του ξενοδοχείου παραπέμποντας σε θεατρική παράσταση.
• Από 15:53 – 18:35 το πρώτο πλάνο σεκάνς της ταινίας μέσα στο οποίο έχουμε μεταπήδηση του ιστορικού χρόνου (από το 1977 στο 1950).
• Από 23:32 – 28:26 το «ψευδο»-πλάνο σεκάνς διάρκειας 4:54 λεπτών με άλμα στο χρόνο πριν και μετά την ανακαίνιση του ξενοδοχείου.
• Από 28:26 – 36:06 το δεύτερο πλάνο σεκάνς της ταινίας με μεταβολή του ιστορικού χρόνου (από το 1977 στο 1958), διάρκειας 7:40 λεπτών.
• Από 52:35 – 56:17 το πλάνο σεκάνς της δολοφονίας του αγωνιστή της ειρήνης, διάρκειας 3:42 λεπτών.
• Από 1:02:00 – 1:08: 17 το πλάνο σεκάνς του κέντρου διασκέδασης με τον εργολάβο και τους ασφαλίτες διάρκειας 6:17 λεπτών.
• Από 1:09:50 – 1:16:15 το πλάνο σεκάνς με την χωρική μετατόπιση από το πορνείο στην αίθουσα του ξενοδοχείου, διάρκειας 6:25 λεπτών, στο οποίο υπάρχει περιφορά της κάμερας 360 μοιρών.
• Από 1:24:00 – 1:29:56 το πλάνο σεκάνς με την γυναίκα του βιομήχανου, διάρκειας 5:56 λεπτών, στο οποίο υπάρχει περιστροφή της κάμερας 360 μοιρών.
• Από 1:34:00 – 1:38:45 το πλάνο σεκάνς από την εισβολή των εσατζήδων στο καφενείο έως την επίδειξη του στρατιωτικού αγήματος στην πλατεία, διάρκειας 4:45 λεπτών.
• Από 1:39:48 – 1:44:05 το πλάνο σεκάνς από την γιορτή στο ξενοδοχείου έως τις βάρκες με τις κόκκινες σημαίες στη λίμνη, διάρκειας 4:17 λεπτών.

Διαβάστε:

Την αιχμηρή κριτική της ταινίας από τον συγγραφέα και κριτικό κινηματογράφου Βασίλη Ραφαηλίδη στο «Βήμα» της 26/5/1977:

«Τούτη η κυριολεκτικά εφιαλτική ταινία, που θα μπο­ρούσε να τη χαρακτηρίσει κανείς σαν «ιστορικό-πολιτικό-ποιητικό γκρανγκινιόλ», λειτουργεί σαν γροθιά στα τρυφερά μαλακά των νικητών του Εμφυλίου Πολέμου. Και σαν καθαρτικό για τους πάσχοντες από χρόνια ιστορική δυ­σκοιλιότητα, προκληθείσα από την υπερκατανάλωση της τυλιγμένης στα δολάρια του σχεδίου Μάρσαλ «ατομικής ε­λευθερίας…»

Συνεχίστε την ανάγνωση εδώ

Αφιέρωμα στο έργο του Θόδωρου Αγγελόπουλου 

5/2: Αναπαράσταση, 1970
12/2: Μέρες του 36, 1972
19/2: Ο Θίασος, 1975
26/2: Οι Κυνηγοί, 1977
5/3: Μεγαλέξανδρος, 1980
12/3: Ταξίδι στα Κύθηρα, 1984
19/3: Ο Μελισσοκόμος, 1986
26/3: Τοπίο στην Ομίχλη, 1988
2/4: Το Μετέωρο Βήμα του Πελαργού, 1991
9/4: Το Βλέμμα του Οδυσσέα, 1995
16/4: Μία αιωνιότητα και μια μέρα, 1998
23/4: Το Λιβάδι που Δακρύζει, 2004
30/4: Η σκόνη του χρόνου, 2008