Χιλή: Λαός και Αριστερά μετά τον θρίαμβο του «Ναι»

Λίτσα Φρυδά

Ο θρίαμβος του «Ναι» στην συνταγματική αναθεώρηση στο δημοψήφισμα της 25ης Οκτώβρη στη Χιλή, με ποσοστό 78%, και τη συμμετοχή, εν μέσω πανδημίας, περίπου 5.000.000 εκλογέων (λίγο πάνω από το 50% των εγγεγραμμένων στους εκλογικούς καταλόγους) είναι αναμφίβολα αποτέλεσμα της εξέγερσης της νεολαίας και της εργατικής τάξης που ξέσπασε τον περασμένο Οκτώβρη και αντανακλούσε τη μεγαλύτερη, εδώ και δεκαετίες, κοινωνική κρίση που αντιμετωπίζει η χώρα. Παρά την άγρια καταστολή, ο πρόεδρος Πινιέρα αναγκάστηκε τελικά να προτείνει την αναθεώρηση του χουντικού συντάγματος του 1980, καταλήγοντας σε συμφωνία των κομμάτων τον περασμένο Νοέμβρη.

Η Χιλή υπήρξε πειραματόζωο στην εφαρμογή των πιο ακραίων νεοφιλελεύθερων πολιτικών του Φρίντμαν (αυτοπροσώπως) και της «Σχολής του Σικάγο», κατά την διάρκεια της πιο σκοτεινής περιόδου της ιστορίας της χώρας, της αιμοσταγούς χούντας του Πινοσέτ. Δικό της έργο είναι και το ισχύον σύνταγμα, που εξακολουθεί και σήμερα να προωθεί το οικονομικό μοντέλο των ιδιωτικοποιήσεων των πάντων, σε βάρος του χιλιανού λαού. Ένα μοντέλο που έχει οδηγήσει το μέσο νοικοκυριό να διαθέτει τα τρία τέταρτα του εισοδήματός του για την αποπληρωμή χρεών, το σύστημα εκπαίδευσης και υγείας να βρίσκονται σε καθεστώς διάλυσης, το ιδιωτικοποιημένο σύστημα ασφάλισης να αναγκάζει την πλειονότητα των ηλικιωμένων να συνεχίζει να εργάζεται για πολλά χρόνια μετά τη συνταξιοδότησή του, ενώ γυναίκες και νεολαία αποτελούν τα πιο επισφαλή και ευάλωτα θύματά του.

Το μεγάλο στοίχημα της επόμενης μέρας του δημοψηφίσματος ωστόσο παραμένει, αν με τη νέα αναθεώρηση του συντάγματος –έχουν ήδη μεσολαβήσει άλλες 25 χωρίς να έχουν αλλάξει την ουσία του– θα καταστεί δυνατό να βρουν απάντηση τα συσσωρευμένα κοινωνικά αιτήματα των επιμέρους κινημάτων που αναπτύχθηκαν (με αιχμή ζητήματα όπως συντάξεις, περιβάλλον, σεξουαλικά και αναπαραγωγικά δικαιώματα, δικαιώματα οργάνωσης στην εργασία, δικαίωμα στην υγεία και εκπαίδευση) μετά την πτώση της χούντας (το 2006, το 2008, το 2011, το 2015 και το 2018), για να αμφισβητήσουν συνολικότερα το νεοφιλελεύθερο οικονομικό μοντέλο. Αιτήματα που αποκρυσταλλώθηκαν και στην εξέγερση του 2019. Σημειώνεται πως στο δεύτερο σκέλος του δημοψηφίσματος, που αφορούσε στον τρόπο εκλογής των μελών της Συντακτικής Συνέλευσης, το 80% απαίτησε όλα να είναι εκλεγμένοι πολίτες και απέρριψε την επιλογή της Μικτής Συντακτικής Συνέλευσης, με 50% κοινοβουλευτικούς. Ήδη, λοιπόν, ξεκινά μια εξάμηνη προεκλογική εκστρατεία που θα οδηγήσει στην εκλογή των μελών της Συντακτικής Συνέλευσης, τον Απρίλιο του 2021. Ωστόσο, εκείνοι που θα γράψουν το νέο σύνταγμα θα προέρχονται από τις τάξεις όσων έχουν προτείνει τα πολιτικά κόμματα στις διάφορες περιφέρειες και σύμφωνα με τις απαιτήσεις που ορίζει η Εθνική Συμφωνία, χωρίς να διευκολύνεται η συμμετοχή ανεξάρτητων υποψηφίων και χωρίς να προβλέπονται θέσεις σε αυτήν για τους γηγενείς.

Η επόμενη αναμέτρηση είναι για τη σύνθεση της Συντακτικής Συνέλευσης

Στο μεταξύ, στα επόμενα δύο χρόνια (από τώρα έως το πρώτο εξάμηνο του 2022) υπάρχουν 6 ακόμα εκλογικές αναμετρήσεις στο ημερολόγιο, από τις οποίες δύο μόνο συνδέονται με την συντακτική διαδικασία, ενώ οι υπόλοιπες αφορούν την εκλογή δημάρχων και περιφερειακών διοικητών, αλλά και τις προεδρικές και κοινοβουλευτικές εκλογές. Δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι η πολιτική συζήτηση θα καθορίζεται από την εκλογική λογική, που δεν ταιριάζει με την συντακτική διαδικασία, η οποία απαιτεί τον σχηματισμό μεγάλων πλειοψηφιών, όπως είπε στο Πριν ο καθηγητής ιστορίας Αντρές Εστεφάν.
Με τη συντακτική διαδικασία, λοιπόν, ανοιχτή και τις διάφορες τάσεις της Δεξιάς να συσπειρώνονται και να εργάζονται πυρετωδώς για να κερδίσουν τον μεγαλύτερο αριθμό εκπροσώπων στη Συντακτική Συνέλευση, ώστε να μπορούν να καθορίσουν το περιεχόμενο του συντάγματος, αφού για την απαρτία χρειάζονται τα δύο τρίτα, το ερώτημα για το ποια στάση θα κρατήσουν τα κόμματα της Αριστεράς παραμένει ανοιχτό. Ένα ερώτημα περίπλοκο, αφού είναι υπαρκτές οι αντιθέσεις στους κόλπους της, παρ’ ότι η πλειοψηφία τους ήταν εξαρχής υπέρ της συνταγματικής αναθεώρησης.

Οι αντιθέσεις στην Αριστερά είναι υπαρκτές και σοβαρές, η πρόκληση είναι μεγάλη και ιστορική

Την περιπλοκότητα εξηγεί ο Εστεφάν: «Το Ευρύ Μέτωπο και το Κομμουνιστικό Κόμμα συμφωνούσαν για το δημοψήφισμα, παρότι οι κομμουνιστές ήταν αντίθετοι με τη συμφωνία του Νοέμβρη. Ταυτόχρονα, όμως, το ΚΚ είναι μέλος της πλατφόρμας Αξιοπρεπής Χιλή, η οποία αποτελείται κυρίως από κόμματα και οργανώσεις που ήταν μέλη του Ευρέως Μετώπου και το εγκατέλειψαν μετά τη συμφωνία του Νοέμβρη, καταγγέλλοντας τα κόμματα που είχαν εκπροσώπους στο Κογκρέσο ότι αποδέχθηκαν απαράδεκτους όρους (εξαιρετικά υψηλή απαρτία, χωρίς ισοτιμία και θέσεις για τους αυτόχθονες πληθυσμούς). Ορισμένοι, μάλιστα, από αυτούς καλούσαν σε αποχή, δηλώνοντας ότι η μόνη επιλογή που συνάδει με την εξέγερση του Οκτώβρη ήταν να συνεχίσουν να απαιτούν μια γνήσια Συντακτική Συνέλευση, που θα γεννιέται από τα λαϊκά κινήματα χωρίς τη διαμεσολάβηση των κομμάτων».
Το διακύβευμα είναι μεγάλο και το ερώτημα επιτακτικό. Θα επιχειρήσουν και υπό ποιους όρους τα κόμματα της Αριστεράς να ξεπεράσουν αυτές τις αντιθέσεις; Πιιος είναι ο καλύτερος τρόπος για να υπερασπιστούν τα ταξικά συμφέροντα του λαού; Είναι αναγκαίο, σε αυτό το στάδιο, να πετύχουν μια στρατηγική συμμαχία για την εκλογή των υποψηφίων τους, ώστε να διεκδικήσουν μια Συντακτική Συνέλευση πραγματικά ελεύθερη και κυρίαρχη και όχι υπό την κηδεμονία και την ομηρία του καθεστώτος;

Σε μια περίοδο που η οικονομική κατάσταση στη χώρα είναι καταστροφική με ένα εκατομμύριο λιγότερες θέσεις εργασίας λόγω της πανδημίας, με μια Συντακτική Συνέλευση που πιθανολογείται πως θα υπόκειται στα βέτο της Δεξιάς (υπολογίζεται πως θα λάβει το 30% περίπου), η Αριστερά καλείται τώρα να υπερασπιστεί τις αρχές και το περιεχόμενο ενός συντάγματος που θα έχει την υποστήριξη των εργατικών και κοινωνικών στρωμάτων τα οποία εξεγέρθηκαν πέρυσι και εκφράστηκαν συντριπτικά στο δημοψήφισμα της 25ης Οκτώβρη.

Αντρές Εστεφάν: Δηµοψήφισµα µε τον λαό στους δρόµους