Συνέλευση Αγωνιζόμενων Ηθοποιών, της ανάγκης και της οργής

Λίτσα Φρυδά | Μιχάλης Ρόθος

Εκλογές ΣΕΗ 

Ωστόσο, τίποτα δεν θύμιζε προεκλογική συνέλευση. Ήταν μια διαδικασία ζωντανή, μαζική, μαχητική, όπου δεκάδες ηθοποιοί πήραν τον λόγο για όλα τα ζητήματα, συνδικαλιστικά, πολιτικά και καλλιτεχνικά. Εξέφρασαν την οργή τους για την άθλια κατάσταση στον εργασιακό τους χώρο αλλά και την αποφασιστικότητα τους να δράσουν δυναμικά για να την αλλάξουν. Έθεσαν τα προτάγματα της πρωτοβουλίας τους, πρότειναν τρόπους αντιμετώπισης των προβλημάτων και προσπάθησαν να θέσουν ένα πλαίσιο διεκδικήσεων που να τους χωράει όλους.

Το «κοινό» απαρτιζόταν κατά κύριο λόγο από νέους ηλικιακά καλλιτέχνες, πολιτικοποιημένους, που αναζητούν τη θέση τους στην τέχνη, στο κοινωνικό γίγνεσθαι και τη ζωή, οι οποίοι συμφώνησαν πως η απάντηση στην κυβέρνηση και στους νόμους της πρέπει να δοθεί στον δρόμο της μαζικής διεκδίκησης, μέσα και έξω από τα σωματεία, για συλλογικές συμβάσεις εργασίας, για το επαγγελματικό στάτους των ηθοποιών, για τη θέση της τέχνης στην κοινωνία, για τα κοινωνικά κινήματα και το αγκάλιασμά τους από τους καλλιτέχνες. Διαδηλώσεις, απεργίες, καταλήψεις χώρων, κοινωνικές και πολιτιστικές εξώστρεφες δράσεις αλληλεγγύης προς τους μετανάστες, τους πρόσφυγες και τα λαϊκά στρώματα, δράσεις με φαντασία, ήταν κάποιες από τις προτάσεις που κατατέθηκαν.

Η πρώτη από τις δράσεις που θα αναληφθούν ανακοινώθηκε πριν τη λήξη της συνέλευσης και αφορά τη διοργάνωση ημερίδας στην πλατεία Εξαρχείων την Κυριακή 28 Ιούνη, με θεατρική παράσταση, συναυλία αλληλεγγύης προς το επαναστατικό τουρκικό συγκρότημα Γκρουπ Γιουρούμ, συλλογική κουζίνα και άλλα, με σκοπό την επανοικειοποίηση της πλατείας.

Με τη δημοκρατία των συνελεύσεων

Η Συνέλευση Αγωνιζόμενων Ηθοποιών, μια νέα πρωτοβουλία και ένα νέο ψηφοδέλτιο στον χώρο του πολιτισμού, προέκυψε ως ανάγκη συσπείρωσης των καλλιτεχνών καθώς, λόγω της πανδημίας, ήρθε στο προσκήνιο η αθλιότητα που επικρατεί σε όλο το φάσμα των εργασιακών και καλλιτεχνικών σχέσεων στο χώρο, του θεάτρου ειδκότερα. Η Συνέλευση λειτουργεί με όρους άμεσης δημοκρατίας, η πολιτική ταυτότητα του καθενός και της καθεμιάς που συμμετέχει είναι ανοιχτή, ο διάλογος είναι γόνιμος και δημιουργικός.

Ακούγονται όλες οι διαφορετικές απόψεις, συνδιαμορφώνονται οι θέσεις, ενώ υπάρχει προσπάθεια, με επίκεντρο τα εργασιακά, η συνέλευση να μπορέσει να «ανοίξει» σε όλα τα καλλιτεχνικά ζητήματα και σε όλα τα κοινωνικά κινήματα. Η αντίληψή τους για τον συνδικαλισμό και την αυτοοργάνωση αντανακλάται και στην πρόταση τους για ασταύρωτο ψηφοδέλτιο και –εφόσον κατακτηθεί έδρα στο ΔΣ– για την εναλλαγή στην εκπροσώπηση της συνέλευσης από μέλη αιρετά και ανακλητά. Κι αυτό, ανάμεσα σε άλλα, είναι κάτι που φαίνεται να προσεγγίζει τους νέους ανθρώπους, οι οποίοι αναζητούν μια διέξοδο διεκδίκησης και δεν «χωρούν» στα παραδοσιακά σχήματα συνδικαλιστικής δράσης.

Σε αυτό το πλαίσιο κινείται και η κριτική που ασκείται από την Συνέλευση στο υπάρχον ΔΣ του σωματείου, όπου η Δημοκρατική Ενότητα Ηθοποιών (ΔΕΗ – παράταξη του ΚΚΕ) κατέχει την απόλυτη πλειοψηφία (14 στις 17 έδρες). Ότι, δηλαδή, παρότι κατάφερε να έχει κάποιες επιτυχίες προς όφελος των ηθοποιών, υπογράφοντας συλλογική σύμβαση με το Εθνικό, το Κρατικό και το ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας και προβάλλοντας αιτήματα και στο ελεύθερο θέατρο, οι διεκδικήσεις περιορίζονται σε έναν «οικονομισμό» χωρίς να συνδέουν τα εργασιακά ζητήματα με την καλλιτεχνική δημιουργία. «Έχουμε εργασιακές διεκδικήσεις για να ζούμε αξιοπρεπώς και να δημιουργούμε με ορμή», όπως μας είπε ένας από τους πρωτεργάτες της συνέλευσης.
Στην παράταξη του ΣΥΡΙΖΑ, οι «Αέναοι», η Συνέλευση καταλογίζει ότι το 2012, μαζί με την ομάδα «Ανεξάρτητοι Ηθοποιοί», επέτρεψαν να περάσει η κατάργηση της συλλογικής σύμβασης στο θέατρο λόγω των μνημονίων, χωρίς καμία διεκδίκηση, καμία απεργία, καμία πορεία. Σε αντίθεση δε με μια σειρά από κινήσεις στον χώρο του θεάτρου, όπως η παραπάνω αλλά και το support art workers, το οποίο εκπροσωπείται από την παράταξη «Από κοινού», που προτάσσουν το απολιτίκ και το ακομμάτιστο στοιχείο, τα μέλη της Συνέλευσης θεωρούν κατάκτηση της δημοκρατίας την εμφανή πολιτική ή και κομματική ταυτότητά τους, αφού γνωρίζει κανείς με ποιους συνομιλεί, τι πρεσβεύουν, πώς μπορεί να συνεργαστεί και πώς μπορεί να υπάρξει η ενότητα και η αλληλεπίδραση στην πάλη…

Θεωρούν πως το πολιτικό ως τέτοιο, εμφανίζεται ακριβώς τη στιγμή που η διεκδίκηση παύει να είναι μια συνομιλία, μια απλή διαπραγμάτευση, η μορφή της μετασχηματίζεται και γίνεται ρηξιακή, καθώς διεκδικεί νέους όρους για την ίδια τη ζωή. Υπό αυτήν την έννοια, ταυτόχρονα με την παρέμβαση στις εκλογές του σωματείου, διοργανώνουν μια σειρά καλλιτεχνικές και πολιτικές δράσεις, όπως ημερίδες για τον ρατσισμό, τον σεξισμό, τον φασισμό, την αναπηρία στην τέχνη αλλά και την επαναστατική τέχνη.

ΣΑΒΒΑΣ ΣΤΡΟΥΜΠΟΣ

Δεν υπάρχει ηθοποιός χωρίς συλλογική σύμβαση

Το αίτημα για συλλογική σύμβαση εργασίας των ηθοποιών για μας δεν είναι απλά οικονομικό αλλά η βάση πάνω στην οποία μπορεί να τεθεί το ζήτημα της ύπαρξης του ηθοποιού ως δημιουργού. Εμείς, ως δημιουργοί και άνθρωποι του θεάτρου, με ποιους ηθοποιούς θέλουμε να συνεργαζόμαστε; Με πλάσματα φοβισμένα και ανίσχυρα, μαθημένα να υφίστανται κάθε μορφής καταπίεση, που συμμετέχουν σε παραστάσεις ως εκτελεστικά όργανα, ως εθελοντές και χομπίστες; Ή με ηθοποιούς που σφύζουν από ενέργεια και δημιουργικότητα, που συνδέονται με την παράσταση στην οποία συμμετέχουν σαν να έχει βγει από τα σπλάχνα τους και την υπερασπίζονται με όλο τους το είναι; Ποιος είναι τελικά ο άνθρωπος που επικοινωνεί από σκηνής την αγωνία και την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης κατάστασης; Τέχνη του ηθοποιού υφίσταται όταν υπάρχει και επάγγελμα του ηθοποιού. Αυτό είναι που καθορίζεται από τη συλλογική σύμβαση κι αυτό χρειάζεται να υπερασπιστούμε.

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΑΜΠΑΤΖΗΣ

Έξω από το σύστημα των λίγων και «αρίστων»

Έχει σχηματιστεί σε πολλούς η άποψη ότι η πανδημία ήταν απλώς η αφορμή για να ζητήσουν οι καλλιτέχνες επιδόματα από την κυβέρνηση. Στην πραγματικότητα, έφερε συμπυκνωμένα στην επιφάνεια όλο τον φόβο και την εξαθλίωση των εργασιακών μας σχέσεων έτσι όπως έχουν διαμορφωθεί εδώ και χρόνια. Στον χώρο μας, ειδικά, είναι καθεστώς η μαύρη εργασία και η λογική ότι αυτή η δουλειά είναι χόμπι, άρα τα κατοχυρωμένα εργασιακά δικαιώματα είναι υψηλή πολυτέλεια… Σε όλα αυτά προστίθεται ο φόβος στοχοποίησης από σκηνοθέτες και παραγωγούς αν τυχόν μιλήσουμε για τα αυτονόητα. Προέκυψε, λοιπόν, η ανάγκη να συναντηθούμε και να οργανώσουμε τις διεκδικήσεις μας σε μια συνέλευση-συλλογικότητα στη βάση της αμεσοδημοκρατίας, που δεν συνδιαμορφώνουμε με την κυβέρνηση αλλά ερχόμαστε σε σύγκρουση με αυτήν, οραματιζόμενοι μια προοπτική έξω από το σύστημα των λίγων και «αρίστων». Όχι από καπρίτσιο, αλλά για να επιβιώσουμε.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΖΙΟΒΑΣ

Κάθε μας πράξη είναι πολιτική

Αυτό το σχήμα δεν υπήρχε περίπτωση να συγκροτηθεί πριν ξεσπάσει ο κορωνοϊός, όταν ο κλάδος των εργαζόμενων στον πολιτισμό χτυπήθηκε πάρα πολύ βαριά. Οι νεότεροι άνθρωποι, που σε πλειοψηφία συγκροτούν τη Συνέλευσή μας, δεν εγγράφονταν στο σωματείο, ακόμα και αν ήταν πολιτικοποιημένοι. Υπήρχε μία επιφύλαξη σε σχέση με το σωματείο, λόγω ότι ιεραρχούνταν από το ΠΑΜΕ αλλά, κυρίως, επειδή υπήρχε μία έλλειψη κουλτούρας συλλογικότητας μέσω του συνδικαλισμού. Εμείς θέλουμε να συνδέσουμε τα κλαδικά αμυντικά αιτήματα του χώρου με μία γενικότερη διάθεση να συγκρουστούμε πιο κεντρικά, γιατί αυτά τα αιτήματα συνδέονται με το κράτος, την κυβέρνηση, σε τελική ανάλυση με τον καπιταλισμό. Κάναμε αυτήν την πολιτική κίνηση γιατί κάθε μας πράξη είναι πολιτική. Πώς να μη συνδέσεις με την πολιτική την ενσωμάτωση του «πολιτισμού» στα μεγάλα ιδρύματα, την εμπορευματοποίηση της θεατρικής παιδείας;

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΑΣΤΑΝΙΑΣ

Το θέατρο δεν είναι ποτό ή κάπνισμα

Η ανάγκη να δημιουργηθεί αυτή η συνέλευση είναι ζωτικής σημασίας. Ήταν κοινό μυστικό πως η πολιτεία αντιμετωπίζει το θέατρο με αδιαφορία, με αποτέλεσμα να θεωρείται ως κάτι συμπληρωματικό, ένα ψυχαγωγικό μέσο όταν και άμα θελήσει ο κόσμος να ξεσκάσει. Σαν το ποτό ή το κάπνισμα. Τα οποία κόβονται και ούτε γάτα ούτε ζημιά. Οπότε γιατί να μην κοπεί και το θέατρο; Εν μέσω πανδημίας το κοινό μυστικό επιβεβαιώθηκε με υποσημείωση πως τα χειρότερα έρχονται. Δηλώνουμε πως δεν θα πάρουμε απ’ τη δυστοπία που μας ετοιμάζουν. Ήρθε η στιγμή η ανάγκη μας να πάρει σάρκα και οστά. Είναι χρέος μας να ορθώσουμε ανάστημα και να διεκδικήσουμε τα αυτονόητα μέσα και έξω από το σωματείο μας. Υπενθυμίζουμε πως το θέατρο απ’ τη γέννηση του είναι πολιτική πράξη με κίνδυνο να χάσει ο δημιουργός το κεφάλι του. Ήρθε η ώρα να πάρουμε το ρίσκο και να δηλώσουμε πως το δικό μας δεν το χαρίζουμε τόσο εύκολα.

ΜΑΝΤΩ ΚΕΡΑΜΜΥΔΑ

Σπάμε τη μοναξιά, διεκδικούμε τα αυτονόητα

Η συνέλευση δημιουργήθηκε από την ανάγκη να μην είμαστε μόνοι. Μονάδες σε μία εποχή που η αλληλεγγύη πρέπει να είναι το αρχικό πρόταγμα όλων μας. Να γίνουμε πολλοί ώστε να βρεθούμε μπροστά και να διεκδικήσουμε τα αυτονόητα για όλους. Η δουλειά μας, αν και ομαδική, κρύβει πολλή μοναξιά μέσα της.Το σωματείο, άλλοτε κραταιό και σήμερα στη μνημονιακή πραγματικότητα, με την κατάργηση της συλλογικής σύμβασης το’12, είναι αποδυναμωμένο. Και αυτός ήταν ένας ακόμη λόγος που ήταν επιτακτική η ανάγκη να μαζευτούμε, να δυναμώσουμε, να στηρίξουμε και να στηριχτούμε. Να βρεθούμε στον δρόμο με κάθε έναν που βρίσκεται στην ανάγκη όπως εμείς.

ΡΟΖΥ ΜΟΝΑΚΗ

Αγώνας για απελευθερωτικό πολιτισμό και ζωή

Ποιός να είναι ο λόγος που έγινε κάποιος καλλιτέχνης αν όχι να εκφράσει την αγωνία του και τον φόβο του για το παρόν και το μέλλον; Ποια να είναι η αιτία εκείνη που κινεί τους ανθρώπους να συν-δημιουργήσουν στο εδώ και στο τώρα, μία άλλη πραγματικότητα, αν όχι η αέναη αναζήτηση της αλλαγής και η ουσιαστική επικοινωνία με τον άλλον; Όσο πιο ασφυκτικό είναι το παρόν τόσο εντείνεται η ανάγκη για τα παραπάνω. Εμείς, ως καλλιτέχνες βαθιά πληττόμενοι από τις χρόνιες πολιτικές απαξίωσης του πολιτισμού, δημιουργήσαμε την Συνέλευση Αγωνιζόμενων Ηθοποιών σε μια προσπάθεια ρήξης και αντεπίθεσης. Είμαστε μια ομάδα ανθρώπων που θέλει να επιστρέψει στις συλλογικές διαδικασίες από τα κάτω και με μία ριζοσπαστική λογική να ενώσει τα ειδικά προβλήματα με την γενικότερη επίθεση. Θέλουμε να αναζητήσουμε, μέσω της συλλογικής μαχητικής διεκδίκησης τον δρόμο για την Τέχνη που έχουμε ανάγκη. Εκεί που ο αγώνας για έναν απελευθερωτικό πολιτισμό συναντιέται με τον αγώνα για τη ζωή. Γιατί θέλουμε η Τέχνη να οδηγεί την ανθρώπινη ύπαρξη σε νέους ορίζοντες.