Σήμερα Σάββατο 20 Απρίλη, στις 24:00. προβάλλεται στην ΕΡΤ2 το ιδιαίτερα αξιόλογο ντοκιμαντέρ του Λεωνίδα Βαρδαρού
«Ο Αντιφασιστικός Αγώνας στη Μέση Ανατολή»
Στις αρχές του Απρίλη του 1944, ημέρα ξεκίνησε η εξέγερση των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων της Μέσης Ανατολής, με κύριο αίτημα το σχηματισμό Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας με βάση την Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ), γνωστή και ως «Κυβέρνηση του Βουνού». Το ντοκιμαντέρ παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο πλαίσιο του 21ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, στις 2 Μάρτη 2019, συναντώντας θερμή υποδοχή σε κατάμεστες αίθουσες. Mέσα από μαρτυρίες, η ταινία καταγράφει τη συγκλονιστική διαδρομή των Ελλήνων που το 1941 διάλεξαν το δρόμο της προσφυγιάς για να γλιτώσουν από τον πόλεμο και την πείνα. Μόνο που οι διαδρομές είναι αντίστροφες από τις σημερινές: Από την κατεχόμενη Ελλάδα, την ηπειρωτική χώρα και τα νησιά, αμέτρητοι ήταν αυτοί που θαλασσοδέρνονταν και θαλασσοπνίγονταν τραβώντας προς τα τουρκικά παράλια και από εκεί για Κύπρο, Αίγυπτο, Συρία… Ύστερα, οι γυναίκες με τα μικρά και τους γέρους, στους καταυλισμούς της Ασίας και της Αφρικής. Και οι άντρες: «στολή και δρόμο για την Παλαιστίνη», στις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις της Μέσης Ανατολής. Οι νέοι προσφέρουν τη ζωή τους για να πολεμήσουν το φασισμό, για να κερδίσει ο λαός την ελευθερία του και όταν έρχεται η ώρα της επιστροφής στην πατρίδα έρχονται αντιμέτωποι με τη βίαιη παρέμβαση των Άγγλων που σηματοδοτεί και την αρχή του Εμφυλίου.
Στη συζήτηση που είχαμε με το δημιουργό της ταινίας, μας εξήγησε ότι το ντοκιμαντέρ αποτελεί προϊόν έρευνας δεκαετιών. Περιλαμβάνει 20 χρόνια συνεντεύξεων από Έλληνες αγωνιστές που στα 1941-1944 βρίσκονταν στη Μέση Ανατολή αλλά και άλλων προσώπων, καθώς και συνεντεύξεις ιστορικών όπως του Γιώργου Μαργαρίτη και του Προκόπη Παπαστράτη, αλλά και πλούσιο αρχειακό υλικό.
Από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 ο σκηνοθέτης κατέγραψε περισσότερες από 50 συνεντεύξεις από αγωνιστές και άλλα πρόσωπα που έζησαν από πρώτο χέρι εκείνα τα γεγονότα. Όπως μας είπε χαρακτηριστικά ο Λ. Βαρδαρός, «το 90% από τους συνεντευξιαζόμενους σήμερα δεν είναι πια κοντά μας». Και ενώ τότε είχαν περάσει δύο δεκαετίες από τα δραματικά γεγονότα του 1922, οι περισσότεροι αγωνιστές περιγράφουν ότι στις περισσότερες περιπτώσεις οι Τούρκοι κάτοικοι προσπάθησαν να τους βοηθήσουν, κάτι που επιβεβαιώνουν οι αφηγήσεις από Ελληνίδες γυναίκες που πήραν μέρος στα γεγονότα.
Συγκλονιστικές είναι οι μαρτυρίες για τα πτώματα που ξέβραζε η θάλασσα στη Μυτιλήνη και ο πρόεδρος του νησιού ζήτησε να θαφτούν στις ακτές! Όπως τονίζει στο Πριν ο σκηνοθέτης, η ιστορία του αντιφασιστικού κινήματος στη Μέση Ανατολή έχει στόχο να αγγίξει τον σύγχρονο θεατή κόντρα στις προσπάθειες ιστορικής λήθης και την επιχείρηση αναθεώρησης της ιστορίας και αποσιώπησης των «ενοχλητικών» πτυχών της. Όπως άλλωστε αφηγείται ένας Ελληνοαμερικανός στην προηγούμενη δουλειά του σκηνοθέτη, το Ludlow, «όταν ξεχνάμε τα γεγονότα η ιστορία επαναλαμβάνεται». Επομένως, έχει αξία αυτά τα γεγονότα, αυτές οι μαρτυρίες να μην ξεχαστούν.
Δημήτρης Τζιαντζής
