Σταύρος Μαραγκουδάκης
Με μια έκδοση για το κίνημα των Πικετέρος στην Αργεντινή, οι Αναιρέσεις επιχειρούν να μεταφέρουν συμπεράσματα από τον αγώνα των ανέργων στη χώρα του Αργεντινάζο και να αναθερμάνουν το διάλογο για τη δυνατότητα να υπάρξει στη χώρα μας κίνημα ενάντια στην ανεργία.
Διαστάσεις της εμπειρίας των Πικετέρος
Έκδοση των Αναιρέσεων
Στο Φεστιβάλ Αναιρέσεις 2018 ξεκίνησε το ταξίδι της μια νέα προσπάθεια του πολιτικού-πολιτιστικού project Αναιρέσεις, αυτή τη φορά με μια ειδική έκδοση 100 σελίδων για το κίνημα των ανέργων στην Αργεντινή.
Συχνά στις συζητήσεις για τα «διεθνή» τονίζεται ότι η πιο κρίσιμη συμβολή κάθε κομμουνιστικής οργάνωσης ή ρεύματος στην υπόθεση της επαναστατικής αλλαγής είναι η έμπρακτη συνεισφορά της στην ανατροπή στη δική της χώρα. Όσο ισχύει το παραπάνω, άλλο τόσο ισχύει ότι η υπηρέτηση των σύνθετων και επιτακτικών καθηκόντων δε μπορεί να επιτευχθεί αν οι κομμουνιστές βρίσκονται κλεισμένοι/ες μέσα στη σφαίρα της ιδιαιτερότητας της δικής τους χώρας. Αν δε μπορούν να συλλάβουν την προαναφερθείσα ιδιαιτερότητα σε συνδυασμό με το γενικό χαρακτήρα της ιστορικής εποχής μέσα στην οποία δρουν. Τα μεγάλα γεγονότα, οι εξεγέρσεις αλλά και οι αντεπαναστάσεις ανέκαθεν, πόσο μάλλον στον ολοκληρωτικό καπιταλισμό, έχουν διεθνή επίδραση. Τα επιτεύγματα αλλά και οι ήττες του ενός λαού δείχνουν τις δυνατότητες αλλά και τους κινδύνους στους άλλους, μέσα στην πάντοτε ανισόμετρη αλλά από καιρό σε καιρό συντονισμένη και διεθνή πάλη των τάξεων.
Παρουσιάζοντας στα ελληνικά το άρθρο των Maristella Svampa και Sebastian Pereyra “Dimensions of the Piquetero Experience: organizations of the unemployed in Argentina” η έκδοση των Αναιρέσεων επιχειρεί να συμβάλλει από αυτή τη διπλή σκοπιά στην αναθέρμανση του διαλόγου μεταξύ των δυνάμεων της επαναστατικής και κομμουνιστικής Αριστεράς αναφορικά με τη δυνατότητα ή μη να υπάρξει στη χώρα μας κίνημα ενάντια στην ανεργία.
Διδάγματα από το κίνημα ανέργων
Το άρθρο των Maristella Svampa και Sebastian Pereyra είναι γραμμένο το 2003, δύο μόλις χρόνια μετά το Αργεντινάζο. Οι συγγραφείς επιχειρούν μια ψύχραιμη και πολυεπίπεδη ανάλυση των χαρακτηριστικών του κινήματος των Πικετέρος (Piqueteros), εκκινώντας από τις συνθήκες που το γέννησαν. Ξεχωρίζουν αφενός την καπιταλιστική κρίση και τις πολιτικές διαχείρισής της. Ιδιαίτερα από τη δεκαετία του ’90 και ύστερα το χάσμα μεταξύ πλούσιων και φτωχών αυξήθηκε ραγδαία, η ανεργία εκτοξεύτηκε τοπικά αλλά και σε εθνικό επίπεδο, ενώ οι θετικοί ρυθμοί ανάπτυξης δεν οδηγούσαν σε βελτίωση του επιπέδου διαβίωσης. Στην τοπική επιδείνωση των δεικτών της ανεργίας καταλυτικό ρόλο έπαιξε το πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων το οποίο επιβλήθηκε στη χώρα καθ’ υπόδειξην του ΔΝΤ και ιδιαίτερα η ιδιωτικοποίηση της κρατικής εταιρείας πετρελαίου και φυσικού αερίου. Αφετέρου «η υστέρηση σε δίκτυα ασφαλείας» και θεσμών προστασίας των ανέργων, «τη στιγμή που ήταν πιο αναγκαία από ποτέ», αλλά και η στάση των μεγάλων συνδικάτων, που ελέγχονταν από το Περονικό Κόμμα και διαπραγματεύονταν καθόλη τη διάρκεια αυτής της περιόδου για την υλική και πολιτική τους επιβίωση, διαμόρφωσαν ένα εκρηκτικό μείγμα. Η Svampa και ο Pereyra υποστηρίζουν τελικά ότι το κίνημα των Πικετέρος ήταν αποτέλεσμα της κατάρρευσης του μοντέλου εργασίας και αναπαραγωγής της εργατικής δύναμης, των «παραδοσιακών κοινωνικών και πολιτισμικών θεμελίων του κόσμου των βιομηχανικών εργατών» και των πολιτικών τους εκπροσωπήσεων (περονικό Κόμμα Δικαιοσύνης, ως επί το πλείστον).
Πολύ σύντομα οι επαρχίες (προπύργια του Περονισμού) όπου δραστηριοποιούνταν η πάλαι ποτέ κρατική εταιρεία πετρελαίου αρχικά και μετέπειτα οι φτωχογειτονιές του Μπουένος Άιρες μετατράπηκαν σε ένα πρωτότυπο εργαστήριο όπου πολλές διαφορετικές κινηματικές, πολιτικές και οργανωτικές παραδόσεις συγχωνεύτηκαν για να διαμορφώσουν αυτό που σήμερα είναι γνωστό ως κίνημα ανέργων στην Αργεντινή. Επρόκειτο για ένα αγωνιστικό κινηματικό μέτωπο εργαζόμενων και ανέργων, με πρωταγωνιστικό ρόλο των γυναικών και των νέων, στο οποίο συνέδραμαν σωματεία, πολιτικοσυνδικαλιστικές συσπειρώσεις, συνελεύσεις και οργανώσεις γειτονιάς. Η δράση σήμα κατατεθέν του κινήματος ελλείψει της δυνατότητας της απεργίας ήταν ο αποκλεισμός οδικών αρτηριών με σκοπό την παρεμπόδιση της μεταφοράς προϊόντων, αλλά και την παράλυση των δραστηριοτήτων του κέντρου του Μπουένος Άιρες. Στο στόχαστρο τους οι οργανώσεις των Πικετέρος έβαζαν το τοπικό και κεντρικό κράτος, από τα οποία απαιτούσαν το άνοιγμα δουλειών μέσω κρατικών προγραμμάτων απασχόλησης, αλλά και την αστυνομία για προφανείς λόγους. Η ισχύς και η επίδραση των οργανώσεων τους – περνώντας από διάφορες καμπές – έφτασε μέχρι του σημείου ολόκληρες πόλεις να οργανώνονται ενάντια στην κρατική καταστολή που εξαπέλυε η κάθε κυβέρνηση. Ενώ το 2001, με τους Πικετέρος να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή του Αργεντινάζο πραγματοποιήθηκαν δύο πανεθνικές συνελεύσεις για τη δημιουργία ενός ενιαίου κέντρου συντονισμού, προσπάθεια που τελικά δεν τελεσφόρησε καθώς εντός του κινήματος είχαν ήδη αρχίσει να αποκρυσταλλώνονται δύο διαφορετικά πολιτικά και κινηματικά ρεύματα.
Σημείο διαχωρισμού αυτών των δύο ρευμάτων αποτέλεσε η σχέση του κινήματος με το κράτος, σημείο που μετέπειτα πήρε τη μορφή της στάσης απέναντι στην κυβέρνηση του Ν. Κίρχνερ. Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι «τα προγράμματα (απασχόλησης) ήταν ένα εργαλείο συμβιβασμού, ένα είδος εύθραυστης ισορροπίας μεταξύ της κατεπείγουσας ανάγκης και της εκάστοτε δύναμης/αδυναμίας των οργανώσεων». Πώς θα μπορούσε να σταθεί το κίνημα των Πικετέρος απέναντι στη κυβέρνηση Κίρχνερ, που επιχείρησε να υλοποιήσει ένα πρόγραμμα που συνδύαζε μεθοδικά πολιτικές με στόχο την ενσωμάτωση των διαχειριστικών οργανώσεων και την καταστολή των αντιδιαχειριστικών, ριζοσπαστικών; Οι συγγραφείς τάσσονται υπέρ των στρατηγικών που προσπάθησε να εφαρμόσει ένα τμήμα των ριζοσπαστικών οργανώσεων, αυτές που επηρεάζονταν από το χώρο της Νέας Αριστεράς, όπως την ονομάζουν. Στο σημείο αυτό ενδίδουν σε ένα ριζοσπαστικό κινηματισμό. Προκρίνονται δράσεις που διευρύνουν το πεδίο παρέμβασης των οργανώσεων των Πικετέρος σε περιβαλλοντικά ζητήματα, ή την επέκταση του κινήματος στον ιδιωτικό τομέα (μπλόκα σε εταιρείες), ενώ σημειώνεται ότι «σε αντίθεση με τα προηγούμενα χρόνια και λόγω των τελευταίων γεγονότων, ο συντονισμός των διάφορων ομάδων αποτελεί αναγκαία αλλά όχι ικανή συνθήκη για τη ρήξη με την κυρίαρχη αφήγηση».
Οι προσπάθειες των οργανώσεων που πρωτοστατούσαν στον πανεθνικό συντονισμό Bloque Piquetero Nacional, ο οποίος αποτέλεσε σημείο αναφοράς για τη ριζοσπαστική πτέρυγα του κινήματος, υποτιμούνται με μια απλή αναφορά. Πολύ περισσότερο υποτιμιέται η προγραμματική συγκρότηση του κινήματος η οποία έφτασε στο υψηλότερο της σημείο κατά τη δεύτερη Πανεθνική Συνέλευση στη Λα Ματάνσα. Κι αν δεν έγινε κατορθωτό να διαμορφωθεί ένα ενιαίο κέντρο συντονισμού, η ριζοσπαστική πτέρυγα από την Λα Ματάνσα έφυγε με την απόφαση δημιουργίας του BNP αλλά και με ένα σύνολο προγραμματικών στόχων που επιχειρούσαν να αναμετρηθούν με την ανεργία, συνδέοντας αυτή την πάλη με ευρύτερους ανατρεπτικούς πολιτικούς στόχους.
Η προσπάθεια της έκδοσης των Αναιρέσεων συμπληρώνεται από το Κείμενο Συμβολής της ATTACK στο Διήμερο Βορείου Ελλάδας. Μια πρωτότυπη επεξεργασία που επιχειρεί να απαντήσει σε παρεμφερή ερωτήματα αλλά σε αρκετά διαφορετικές συνθήκες.
