Ντιέγκο Φουζάρο
Ιταλός καθηγητής φιλοσοφίας και συγγραφέας
Συνέντευξη στον Δημήτρη Γκόβα
Καθηγητής Φιλοσοφίας στο Μιλάνο, συγγραφέας 15 βιβλίων, ο Φουζάρο μίλησε στο Πριν όταν επισκέφθηκε την Αθήνα για να παρουσιάσει το νέο βιβλίο του Και πάλι ο Μαρξ. «Το φάντασμα του Μαρξ επιστρέφει σήμερα επειδή γίνονται πράξη όλες οι αναλύσεις του», τονίζει. «Χρειαζόμαστε την κριτική ανάλυσή του, αλλά και έναν Μαρξ της πράξης, της οργάνωσης, της αλλαγής του κόσμου».
Λείπει ένα πολιτικό σχέδιο που να εκκινεί από τις βάσεις του Μαρξ και να έχει το θάρρος να είναι αντικαπιταλιστικό μέχρι το τέλος
– Καθηγητής φιλοσοφίας, ετών 34, από χώρα της αναπτυγμένης Ευρώπης. Μιλάς στο βιβλίο σου για επανεκκίνηση από τον Μαρξ. Δεν γυρίζεις σε παλιά εργαλεία σκέψης;
Τα εργαλεία εξακολουθούν να είναι χρήσιμα, καθώς αφορούν και συνδέονται διαλεκτικά με τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής. Όσο υπάρχει καπιταλισμός, θα είναι υπαρκτή η δυνατότητα να γίνεται κριτική από μαρξιστική σκοπιά. Ο Μαρξ είναι και παραμένει ο πιο ριζοσπαστικός κριτικός του κόσμου της εμπορευματοποίησης, της εκμετάλλευσης και της αλλοτρίωσης. Δεν μιλάω για έναν ντετερμινιστικό Μαρξ, ούτε για έναν δογματικό Μαρξ, αλλά για έναν Μαρξ της πιο ριζικής κριτικής, της ανάλυσης και της πράξης. Ταυτόχρονα, Ο Μαρξ συνεχίζει να είναι ο «πυρανιχνευτής» ενός άλυτου προβλήματος που δεν έχει σταματήσει να μας καταδιώκει. Η σκέψη του δεν παύει να μας δείχνει ότι στον κόσμο του υποτιθέμενου «τέλους της ιστορίας» λείπει ακόμα κάτι. Η απλότητα, που είναι τόσο δύσκολο να επιτευχθεί…
– Αναφέρεσαι συχνά στη σύγχρονη δουλεία που φέρνει ο σημερινός καπιταλισμός. Υπάρχει τελικά εναλλακτική;
Ο καπιταλισμός βασίζεται στην τυπικά ελεύθερη –συναινετική– «δουλεία» των εργαζομένων. Σήμερα, η νέα τάση που φέρνει η παγκόσμια κρίση και η κυριαρχία της σύγχρονης χρηματιστικής και τραπεζικής αριστοκρατίας είναι μια ιδιόμορφη επιστροφή στη φεουδαρχία. Κάνοντας μια ιστορική σύγκριση και αναλογία, βιώνουμε μια νέα φεουδαρχία, με μια νέα «αριστοκρατία» και σύγχρονους δούλους. Δουλειά-δουλεία, χωρίς δικαιώματα, χωρίς σύμβαση, νομική προστασία, ακόμα και χωρίς αποδοχές! Εκατομμύρια νέοι σε όλον τον κόσμο δουλεύουν και ζουν πια έτσι. Αυτός είναι ο παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός.
Σε αυτό έχω αφιερώσει τη μελέτη μου «Ο Μαρξ και η μισθωτή σκλαβιά». Η πιο άμεση εναλλακτική λύση θα ήταν ένας τρόπος παραγωγής που να βασίζεται στην κοινωνικοποίηση: θα βασίζεται, από μαρξιστική σκοπιά, στην ελευθερία όλων και στην εθνικοποίηση των μεγάλων επιχειρήσεων που βρίσκονται τώρα στα χέρια των πολυεθνικών. Πάλι το απλό –και λογικό– που είναι δύσκολο να επιτευχθεί…
– Ιταλία. Χώρα με μαρξιστική και αγωνιστική παράδοση αλλά και χώρα χωρίς αριστερά σήμερα; Τι συμβαίνει;
Η Ιταλία έχει σήμερα μια «Νέα Αριστερά», εν πολλοίς αντιμαρξιστική και υπέρ του καπιταλισμού, φιλο-ατλαντική (σ.σ. φιλοΝΑΤΟϊκή) και «Ευρωπαϊκή», δηλαδή υπέρ της ΕΕ. Αυτές είναι οι κυρίαρχες εκφράσεις της, οι ορατές στην κοινωνία. Μια τέτοια αριστερά είναι εχθρός των εργαζομένων και του λαού. Η «πονηριά» του καπιταλισμού έγκειται στο ότι θέλει και χρησιμοποιεί μια τέτοια «αριστερά», ώστε να επιβάλει και να υλοποιήσει τις μεταρρυθμίσεις που θα έκανε κανονικά η Δεξιά: λες και στη ματωμένη ποδιά του χασάπη δεν χύθηκε ποτέ το αίμα των εργαζομένων και των επισφαλώς εργαζομένων… Εάν οποιαδήποτε Αριστερά πάψει να ενδιαφέρεται για τον Μαρξ, σταματά να είναι Αριστερά εν γένει. Απέναντι σε αυτή την κατάσταση είναι απαραίτητο –και στην Ιταλία– να ξαναπιάσουμε το νήμα από τον Μαρξ και τον Γκράμσι.
– ΕΕ και ΝΑΤΟ, πολυεθνικές και κυβερνήσεις, είναι η μια πλευρά. Κοινωνικά κινήματα, πάλη για δικαιώματα, διάσπαρτοι αγώνες είναι η άλλη. Τι χρειάζεται να μπει στο κέντρο της αντιπαράθεσης με το σύγχρονο κεφάλαιο;
Ο αγώνας ενάντια στον καπιταλισμό πρέπει να ξεκινήσει εκ νέου σήμερα. Ξεκινώντας και πάλι από τον Μαρξ. Σε γεωπολιτικό επίπεδο χρειάζεται αγώνας ενάντια στον ατλαντικό ιμπεριαλισμό (και απελευθέρωση της Ευρώπης από τις αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις). Σε οικονομικό επίπεδο, αγώνας ενάντια στην «ελεύθερη αγορά» χωρίς σύνορα και το διεθνοποιημένο κεφάλαιο. Σε πολιτικό επίπεδο, αγώνας ενάντια στον φιλελευθερισμό σε όλα τα πεδία. Σε επίπεδο κοινωνικό, χρειάζεται αγώνας ενάντια στον ηδονιστικό φιλελευθερισμό της «ελεύθερης» κατανάλωσης. Τέλος, χρειάζεται αγώνας ενάντια στον νιχιλιστικό σχετικισμό και επανεκκίνηση από την κλασική ελληνική φιλοσοφία (τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη) αλλά και τη γερμανική φιλοσοφία (Φίχτε, Χέγκελ, Μαρξ). Ο δικός μου Μαρξ είναι ο Μαρξ της πράξης. Δηλαδή της γνωστής από τις Θέσεις για τον Φόυερμπαχ που λέει πως πρέπει να αλλάξουμε τον κόσμο. Αυτή είναι όλη η ουσία…
– Το φάντασμα του Μαρξ όντως επιστρέφει, όπως αναφέρει ο υπότιτλος του βιβλίου σου; Βλέπεις μια νέα ριζοσπαστική κριτική και ένα νέο ενδιαφέρον «να αλλάξουμε τον κόσμο»;
Το φάντασμα του Μαρξ επιστρέφει σήμερα κυρίως επειδή γίνονται πράξη όλες οι αναλύσεις του. Η προλεταριοποίηση της κοινωνίας και ιδιαίτερα των μεσαίων τάξεων, η αλλοτριωμένη ενοποίηση του κόσμου στην ελεύθερη αμερικανοκεντρική αγορά, η ολοένα και πιο χυδαία και απόλυτη ταξικότητα, η εντεινόμενη και πιο απεχθής εκμετάλλευση της εργασίας (νέα οικονομία, ηλεκτρονικά βραχιολάκια στους εργαζόμενους, περικοπές μισθών κλπ.). Ωστόσο, λείπει ένα πολιτικό σχέδιο που να εκκινεί πραγματικά από τις βάσεις που έθεσε ο Μαρξ. Που να έχει το θάρρος να είναι αντικαπιταλιστικό μέχρι το τέλος και επομένως να είναι και κατά της ΕΕ και της παγκοσμιοποίησης, κατά των ΗΠΑ και της ελεύθερης αγοράς. Ένα σχέδιο και μια πολιτική πρόταση που θα υπερασπίζεται την εργατική τάξη και τα συνολικά της συμφέροντα και όχι την οικονομική ελίτ. Ο Μαρξ υπογράμμισε στο έργο του ότι μόνο με την πράξη, μέσα από την οργάνωσή μας, μπορούμε να αντιπαρατεθούμε στο κεφάλαιο.
– 200 χρόνια από τη γέννηση του Μαρξ, 170 χρόνια από το Κομμουνιστικό Μανιφέστο. Ποια οργάνωση και ποιο κίνημα χρειάζεται ο σύγχρονος κόσμος;
Ο Μαρξ είναι και παραμένει ένας γίγαντας, από τον οποίο έχουμε πολλά να μάθουμε. Από μόνος του δεν αρκεί. Χρειάζεται να τον προσαρμόσουμε «στις ανάγκες των καιρών» (Γκράμσι). Το μεγαλείο του Μαρξ έγκειται στη μάχη –σε θεωρητικό και πρακτικό επίπεδο– ενάντια στον καπιταλισμό. Ξεκινώντας από εκεί, χρειάζεται να προταχθεί παράλληλα ένα εναλλακτικό μοντέλο, όχι μόνο απέναντι στον φιλελεύθερο σημερινό καπιταλισμό αλλά και στους «κομμουνισμούς» που έχουν υπάρξει, δηλαδή διαφορετικό από τον «υπαρκτό σοσιαλισμό». Όπως ο Χέγκελ, έτσι και ο Μαρξ θέλει μια κοινότητα στην οποία θα πραγματώνεται η ανθρώπινη ουσία και τα κοινωνικά υποκείμενα δεν θα αποξενώνονται.
