Χρειάστηκε να περάσουν 70 χρόνια για να εκδοθεί στην Ελλάδα η πρώτη μετάφραση του Κομμουνιστικού Μανιφέστου κι αυτό όχι ολόκληρο! Το 1908 στον Βόλο δημοσιεύτηκε σε συνέχειες στην εφημερίδα Ο Εργάτης (που εξέδιδε ο Πανεργατικός Σύλλογος Η Αδελφότης) το Κοινωνιστικό Μανιφέστο, σε μετάφραση του νομικού και δημοτικιστή λογοτέχνη Κώστα Χατζόπουλου. Ο Κ. Χατζόπουλος μετέφρασε τον όρο κομμουνιστής ως κοινωνιστής και απέδωσε το Μανιφέστο σε έντονα δημοτική γλώσσα, σε μια προσπάθεια να δείξει πως υψηλές έννοιες μπορούν να αποδοθούν στη γλώσσα που μιλά ο λαός στην καθημερινότητά του. «Ένα φάντασμα τριγυρίζει στην Ευρώπη – το φάντασμα του Κοινωνισμού. Όλες οι δυνάμεις της γέρικης Ευρώπης κάμανε ιερό σύνδεσμο να το κυνηγήσουνε», έτσι αποδόθηκε η διάσημη εισαγωγή των Μαρξ-Ένγκελς. Η μετάφραση Χατζόπουλου θα εκδοθεί σε βιβλιαράκι το 1913 από το Σοσιαλιστικό Κέντρο Αθηνών. Η δεύτερη –ολοκληρωμένη και πιο ακριβής– έκδοση του Μανιφέστου πραγματοποιείται το 1919 από τον εκδοτικό των Νεολαίων του ΣΕΚΕ, σε μετάφραση Αντώνη Δούμα και με εισαγωγή Αριστοτέλη Σίδερη. Η γλώσσα είναι πάλι δημοτική, χωρίς τις εξάρσεις του Χατζόπουλου.
Το 1927 κυκλοφορεί μια νέα μετάφραση από τον Γιάνη Κορδάτο, ο οποίος είχε προ διετίας εγκαταλείψει το ΚΚΕ. Ο Γ. Κορδάτος θα επιμεληθεί παραπέρα δύο επανεκδόσεις, το 1945 και το 1963. Η παρέμβασή του είναι και θεωρητική, καθώς για παράδειγμα δεν χρησιμοποιεί τον όρο «τάξη» αλλά «κατάσταση».
Το ΚΚΕ θα απαντήσει με νέα μετάφραση το 1933 από τον Ιορδάνη Ιορδανόπουλο και εύχρηστη έκδοση τσέπης από το Λαϊκό Βιβλιοπωλείο. Πρόκειται για πολιτική κίνηση, καθώς πέρα από την πιο πιστή απόδοση του Μανιφέστου, το ΚΚΕ επιχειρεί να αποκτήσει τη δική του βιβλιογραφία, χωρίς αναφορές σε ρεύματα και διανοούμενους που είχε αντιπαράθεση.
Μια σημαντική έκδοση του Μανιφέστου πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο του 1948 (100 χρόνια από την πρώτη του κυκλοφορία) στα βουνά της Ελεύθερης Ελλάδας, από το τυπογραφείο της Εξόρμησης, την ώρα που μαινόταν ο εμφύλιος πόλεμος. Η προσεγμένη μετάφραση είναι μάλλον του Μιλτιάδη Πορφυρογένη, μέλους του Π.Γ. του ΚΚΕ (ως μεταφραστής αναφέρεται ο Μ.Π.)
Το 1952 θα πραγματοποιηθεί νέα μετάφραση από ομάδα του ΚΚΕ, η οποία και αποτέλεσε τη βάση και για τις εκδόσεις της Σύγχρονης Εποχής (από το 1975). Το 1981 οι εκδόσεις Θεμέλιο θα προχωρήσουν σε δική τους έκδοση, ενώ από το 1998 και μετά θα κυκλοφορήσουν πλήθος εκδόσεων του διεθνούς… μπεστ σέλερ: Η πολύ προσεγμένη με σκληρό εξώφυλλο από τις εκδόσεις Ερατώ, από Νεφέλη, Εκδοτική Θεσσαλονίκης, Κούριερ και τώρα από τις εκδόσεις ΚΨΜ. Το φάντασμα του κομμουνισμού συνεχίζει να πλανάται…
Γ. Ε.
