Όλγα Κοσμοπούλου
Τα «γυναικεία» αιτήματα απέναντι σε κράτος και εργοδοσία για κατάργηση των ανισοτήτων στη μόρφωση και την εργασία, για προστασία της μητρότητας, για άδειες ανατροφής παιδιών, για τσάκισμα στερεοτύπων και διακρίσεων με βάση το φύλο (τον σεξουαλικό προσανατολισμό, τη φυλή ή το χρώμα), είναι «οικογενειακά» ζητήματα ανδρών και γυναικών και η συλλογική διεκδίκησή τους προϋπόθεση για να βαδίσουμε στον δρόμο της απελευθέρωσης.
Η αγορά εργασίας μοιάζει με κόλαση!
Η πρόσφατη απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου που έκρινε ότι οι επιχειρήσεις μπορούν, παρά τα υπάρχοντα «προστατευτικά» νομικά πλαίσια, να απολύουν εγκύους εργαζόμενες στο πλαίσιο ομαδικών απολύσεων, σηματοδοτεί και τον φετινό γιορτασμό της 8ης Μάρτη. Η ΕΕ, αποσύροντας το «κοινωνικό» και «υποστηρικτικό στη γυναικεία χειραφέτηση» προσωπείο της μέσω ενός εκ των βασικών θεσμών της, αποκαλύπτει το αποκρουστικό πρόσωπο του συλλογικού κεφαλαιοκράτη που κρύβεται πίσω από την ευρωπαϊκή «ολοκλήρωση».
Η παραπάνω απόφαση δεν είναι παρά το σημαιάκι της περιφρόνησης στο δικαίωμα των γυναικών να γίνονται μητέρες, το οποίο είναι καρφωμένο στην κορυφή ενός τεράστιου παγόβουνου αντεργατικών ρυθμίσεων και πολιτικής, που έχοντας κυριολεκτικά οδηγήσει σε ασφυξία τεράστιο τμήμα της εργαζόμενης πλειοψηφίας, πλήττει πολύ περισσότερο τις γυναίκες. Σε παγκόσμιο επίπεδο, άλλωστε, οι γυναίκες έχουν δυσκολότερη πρόσβαση στη μόρφωση, την εργασία και στην επαγγελματική εξέλιξη, έχουν χαμηλότερες αποδοχές, ενώ είναι σε πολύ μεγαλύτερα ποσοστά ελαστικά εργαζόμενες και ανασφάλιστες.
Σύμφωνα με την έκθεση του Διεθνούς Οργανισμού Εργασίας (2016), οι ευκαιρίες συμμετοχής τους στην αγορά είναι 27% μικρότερες σε σχέση με τους άνδρες, το 57% των μερικά απασχολούμενων είναι γυναίκες, ο μέσος όρος της μισθολογικής διαφοράς ανάμεσα σε άνδρες και γυναίκες είναι 23%. Στην Ελλάδα της κρίσης, με βάση τα (επίσημα…) στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το γ΄ τρίμηνο του 2017, το ποσοστό ανεργίας των γυναικών ήταν 24,9%, έναντι 16,5% των άνδρών. Σε αυτά, όμως, πολλά δεν καταγράφονται (για άνδρες και γυναίκες), πολλά δεν υπολογίζονται. Σε καμία χώρα του κόσμου δεν υπολογίζεται η σιωπηρή, κεφαλαιώδης για την κοινωνία, απλήρωτη εργασία που λέγεται «οικιακά» ή η δουλεία των διαφόρων μορφών trafficking, που αφορά κυρίως γυναίκες.
Φως στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού
Η συρρίκνωση του κοινωνικού κράτους και το συνακόλουθο κλείσιμο δομών όπως οι παιδικοί σταθμοί αναγκάζει πολλές γυναίκες να μείνουν στο σπίτι, αναλαμβάνοντας υποστηρικτικούς ρόλους για παιδιά, ασθενείς, ηλικιωμένους. Ή ακόμη, να επιλέγουν οι ίδιες μορφές μερικής-ελαστικής απασχόλησης, συχνά ανασφάλιστης εργασίας. Η ελαστική εργασία συνοδεύεται αναπόφευκτα από επισφάλεια και εργασιακή περιπλάνηση, ενώ βασικά δικαιώματα-κατακτήσεις των προηγούμενων δεκαετιών, όπως οι άδειες κυήσεως, λοχείας και μητρότητας, ή ακόμα το δικαίωμα στην πρόωρη συνταξιοδότηση, απλά δεν υπάρχουν πλέον.
Τελικά, πολλές γυναίκες εκβιάζονται να επιλέξουν εάν θα εργαστούν ή θα κάνουν οικογένεια, παραμένοντας εξαρτημένες οικονομικά, με κοινωνικές φυσικά και όχι μόνο επεκτάσεις. Η καθολική αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης μέλλει να οδηγήσει πολλές γυναίκες σε βιολογική εξόντωση, δεδομένου ότι πέραν της επίσημης εργασίας τους, έχουν υπάρξει διπλά και τριπλά εργαζόμενες ως μητέρες, νοικοκυρές και υποστηρικτικός μηχανισμός γενικής οικογενειακής χρήσης…
Τα τελευταία χρόνια και επειδή ίσως, όπως καταγράφουν οι στατιστικές, οι γυναίκες διαβάζουν και συμμετέχουν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης περισσότερο από τους άνδρες, παρά το γεγονός ότι –δυστυχώς– συνεχίζουν να οργανώνονται και να συνδικαλίζονται λιγότερο, έχει αρχίσει να πέφτει φως στην άλλη, τη σκοτεινή, μεριά του φεγγαριού: Έχει αρχίσει η συζήτηση για τη σεξουαλική παρενόχληση, ακόμη και τη σωματική κακοποίηση που υφίστανται στους χώρους εργασίας αλλά και στο σπίτι για τα πρότυπα ντυσίματος, βαψίματος, συμπεριφοράς που πιέζονται να ακολουθούν, ώστε να εναρμονίζονται με την κυρίαρχη εικόνα «θηλυκού» που προωθεί ο καπιταλισμός και απαιτούν οι εργοδότες αλλά και οι σύζυγοι, ακόμα και η ίδια η οικογένεια.
Η περιγραφή των αναξιοπρεπών συνθηκών εργασίας και διαβίωσης που έχει οδηγήσει ο καπιταλισμός εργαζόμενους και εργαζόμενες –κυρίως εργαζόμενες– είναι ενδεικτική, διότι πραγματικά δεν έχει τέλος. Στις 8 του Μάρτη 1857, οι εργάτριες στα υφαντουργεία και στα ραφτάδικα της Νέας Υόρκης έδειξαν με εμβληματικό τρόπο τον δρόμο, κερδίζοντας καλύτερες συνθήκες για όλες και όλους. Γυναίκες πρωτοστάτησαν στη Γαλλική επανάσταση, στην Κομμούνα του Παρισιού, στην Οκτωβριανή επανάσταση, σε ό,τι ελπιδοφόρο ακολούθησε. Γυναίκες που είναι σε θέση να περιγράφουν με ακρίβεια τα προβλήματα και τις απαιτήσεις της συνολικής εργαζόμενης πλειοψηφίας μέσα και έξω από την πόρτα του σπιτιού τους, να καταδεικνύουν με σαφήνεια τις απαιτούμενες λύσεις και να τις διεκδικούν. Η ιστορία των εργατικών αγώνων έχει δείξει ότι η πραγματική γυναικεία χειραφέτηση δεν χαρίζεται από τον καπιταλιστικό ολοκληρωτισμό, αλλά σφυρηλατείται στον δρόμο της ανάγκης της επανάστασης.
