του Μάκη Γεωργιάδη
Για να κατανοήσουμε το φαινόμενο είναι απαραίτητο να δούμε τι ακριβώς συμβαίνει στην Ευρώπη, κυρίως σε διοικητικό-νομικό και οικονομικό επίπεδο, αλλά και σε επίπεδο κοινωνικής επιρροής και πολιτικής παρέμβασης των κυρίαρχων εκκλησιαστικών δογμάτων τα οποία, σε ό,τι αφορά τουλάχιστον τη Γηραιά Ήπειρο, αναφέρονται στο χριστιανισμό.
Σύμφωνο «θρησκευτικής σταθερότητας» στην ΕΕ
Το ζήτημα των σχέσεων εκκλησίας και κράτους, ακόμη και στη δεύτερη δεκαετία του 21oυ αιώνα, παραμένει πολυεπίπεδο και εξαιρετικά ακανθώδες. Υπάρχει μια στρεβλή εντύπωση ότι τα ζητήματα διαχωρισμού της κρατικής και εκκλησιαστικής εξουσίας έχουν επιλυθεί τουλάχιστον στην Εσπερία. Ωστόσο η πραγματικότητα είναι αρκετά διαφορετική και η κληρονομιά της νεωτερικότητας και της Γαλλικής Επανάστασης αποδεικνύονται πολύ βαρύ φορτίο για τις κυβερνήσεις και συνολικά τις κρατικές οντότητες μιας ηπείρου που γερνάει και βυθίζεται συνεχώς όλο και περισσότερο στον ανορθολογισμό και τη μεταφυσική ερμηνεία του κόσμου. Τάσεις που συνυπάρχουν με την επιστημονική και τεχνολογική επανάσταση και τα ρεύματα της ανθρώπινης χειραφέτησης. Άρα εκ προοιμίου αντιλαμβάνεται κανείς ότι η μάχη αυτή είναι και μακρόχρονη και πολύ σκληρή.
Είναι δύσκολο να μετρηθεί και να ποσοτικοποιηθεί η επιρροή της κάθε ομολογίας στα διάφορα κράτη τόσο της ΕΕ όσο και εκτός αυτής. Σύμφωνα με μια γενική διαπίστωση κοινωνιολογικών μελετών και ερευνών της κοινής γνώμης των τελευταίων ετών, παρατηρείται μια σημαντική υποχώρηση της θεσμικής σύμφυσης κράτους και εκκλησίας αλλά από την άλλη πλευρά διαπιστώνεται σημαντική άνοδος του αισθήματος του θρησκεύεσθαι και των μεταφυσικών αναζητήσεων. Συνεπώς μιλάμε για άνοδο της επιρροής των διαφόρων εκκλησιών στις ευρωπαϊκές κοινωνίες. Γίνεται σαφές λοιπόν ότι εκτός από το ζήτημα του διαχωρισμού δύο συστημάτων εξουσίας, προκύπτει με νέα ποιότητα: η επιστροφή και η σημαντική επιρροή σκοταδιστικών αντιλήψεων. Απότοκο της κρίσης που μαστίζει την ΕΕ; Ανάκαμψη αντιλήψεων οι οποίες γυρίζουν τις κοινωνίες στο Μεσαίωνα εξαιτίας της άγνοιας ή του ακραίου προσηλυτισμού; Πνίξιμο ακόμη και των φιλελεύθερων αστικών αντιλήψεων υπό το βάρος μιας ακραίας συντηρητικοποίησης; Είναι προφανές ότι ισχύουν όλοι οι πιο πάνω παράγοντες όπως και πολλοί ακόμη οι οποίοι περιλαμβάνουν και τη σταθερή υποχώρηση των επαναστατικών χειραφετητικών ρευμάτων σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.
Όλες οι χριστιανικές ομολογίες θεωρούν ως προνομιακό πεδίο παρέμβασης, τόσο σε ιδεολογικό- θεωρητικό όσο και σε νομοθετικό επίπεδο, τα ζητήματα αναπαραγωγής (για παράδειγμα, αμβλώσεις και υποβοηθούμενη τεκνοποιία), μεταμοσχεύσεων και ευθανασίας. Το πλέον πρόσφατο δείγμα μιας θεοκρατικού τύπου αντίληψης είναι οι νομοθετικές παρεμβάσεις στην Πολωνία για ποινικοποίηση και απαγόρευση των αμβλώσεων ακόμη και σε περιπτώσεις βιασμού. Η κυβέρνηση του Κόμματος Δικαίου και Δικαιοσύνης της πρωθυπουργού Μπεάτα Σίντλο όχι απλώς απέρριψε πρόταση της αντιπολίτευσης για χαλάρωση των απαγορεύσεων στο δικαίωμα της έκτρωσης πριν τη 12η εβδομάδα της κύησης, αλλά αντιθέτως νομοθέτησε την αυστηροποίηση του πλαισίου και μια ακραία ποινικοποίηση τον Οκτώβριο του 2016. Μάλιστα το καθεστώς της Πολωνίας προσομοιάζει όλο και περισσότερο σε θεοκρατικό καθώς ήδη από κυβερνήσεως Γιάροσλαβ Κατσίνσκι, την ίδια στιγμή που διοργάνωνε εκδηλώσεις μνήμης εναντίον του πραξικοπήματος του στρατηγού Γιαρουζέλσκι, παράλληλα νομοθετούσε εναντίον των διαδηλώσεων. Πώς; Μα φυσικά δίνοντας το δικαίωμα σε κράτος και καθολική εκκλησία να διοργανώνουν όπου και όποτε θέλουν συγκεντρώσεις και διαδηλώσεις οι οποίες φυσικά θα έχουν πάντα προτεραιότητα έναντι όλων των υπολοίπων. Απαγόρευση δηλαδή διά της τεθλασμένης. Παρόλα αυτά, οι αντιδράσεις ήταν σφοδρές. Εκατοντάδες χιλιάδες γυναίκες ντυμένες στα μαύρα πολιόρκησαν το πολωνικό Κοινοβούλιο και η πολωνική κοινωνία διχάστηκε. Στην ακόμη πιο πολιτισμένη Δυτική Ευρώπη, για να μην έχει κανείς αμφιβολία, ανάλογες κινήσεις επιχείρησε και η κυβέρνηση του Λαϊκού Κόμματος του Μαριάνο Ραχόι στην Ισπανία εν έτει 2013! Όσο πιο ακραία συντηρητική είναι η οικονομική πολιτική, άλλο τόσο συντηρητικοί καθίστανται και οι νόμοι για τέτοιου είδους ζητήματα. Αν κάποιος νομίζει ότι η παρέμβαση του ακραίου καθολικισμού αγγίζει μόνο τη Δεξιά, δεν έχει παρά να δει για ανάλογα ζητήματα το θεσμικό πλαίσιο της Μάλτας όπου οι κυβερνήσεις των Εργατικών, σε συνεργασία με αυτές της Δεξιάς, έχουν θεσπίσει πλήρη απαγόρευση των εκτρώσεων με αποτέλεσμα ο μακάβριος ιατρικός τουρισμός να τροφοδοτεί τις ιδιωτικές κλινικές της Σικελίας και της Βρετανίας. Κατακτήσεις των δυτικών κοινωνιών και του φεμινιστικού κινήματος ήδη από τη δεκαετία του ‘80 ακυρώνονται και οι κοινωνίες επιστρέφουν ολοταχώς σε έναν νέο Μεσαίωνα.
Δεν αποτελούν λοιπόν ελληνικό προνόμιο οι εικόνες των ζηλωτών της Μόνης Εσφιγμένου, οι πολιορκίες κινηματογράφων από αφιονισμένους λαϊκούς, ακροδεξιούς και παπάδες όταν προβάλλονται ταινίες όπως ο Τελευταίος Πειρασμός του Μ. Σκορσέζε. Παραθρησκευτικές οργανώσεις, αιρέσεις και ομάδες συμφερόντων έχουν άμεση πρόσβαση σε κυβερνήσεις, αλλά και στο διευθυντήριο των Βρυξελλών. Μπορεί η Γαλλία να αποτελεί το υπόδειγμα κοσμικού κράτους, ωστόσο μάλλον αποτελεί την εξαίρεση στην ΕΕ. Επιπλέον τόσο στη Γαλλία, αλλά και σε άλλες δυτικοευρωπαϊκές χώρες όπως η Ιταλία ή η Γερμανία, ο διαχωρισμός των δύο εξουσιών έφερε την καθολική εκκλησία, κυρίως, να εμπλέκεται άμεσα και ευθέως στο πολιτικό σύστημα ιδρύοντας κόμματα, συνδικάτα, τράπεζες και οργανισμούς, ενώ στην ίδια τη Γαλλία το σύνολο της ιδιωτικής εκπαίδευσης ελέγχεται από την καθολική εκκλησία από τις κατώτερες έως τις ανώτερες βαθμίδες, με αποτέλεσμα να λειτουργεί ένα παράλληλο σύστημα που δημιουργεί το δικό του πεδίο παρέμβασης, παράγει πολιτισμό και τη δική του επιστημονική γνώση με βάση τη μεταφυσική αντίληψη. Στο Βέλγιο, το Λουξεμβούργο και τη Δανία, τόσο οι σχέσεις εκκλησίας και κράτους όσο και η μισθοδοσία και η οικονομική ενίσχυση των δογμάτων μοιάζουν με το ελληνικό σύστημα.
ΤΡΙΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ
Κρατικοδίαιτες παραμένουν οι θρησκείες
ΚΡΑΤΙΚΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ
Στη Γερμανία το ομοσπονδιακό κράτος ενισχύει με 500 εκατ. ευρώ κατ’ έτος τις επικρατούσες θρησκείες (καθολική και προτεσταντική-ευαγγελική), τα οποία δίνονται ως το αντίτιμο απαλλοτριώσεων εκκλησιαστικής περιουσίας. Μόνο που αυτά δίνονται από την εποχή των Ναπολεόντειων Πολέμων, δηλαδή εδώ και 200 χρόνια, και σε αυτά δεν περιλαμβάνονται οι άμεσες οικονομικές επιχορηγήσεις από τα ομόσπονδα κρατίδια. Παράλληλα, από τον ομοσπονδιακό εκκλησιαστικό φόρο, τον οποίο πληρώνουν όσοι θρησκεύονται, η καθολική και η προτεσταντική εκκλησία λαμβάνουν ετησίως περί τα δέκα δισεκατομμύρια ευρώ! Η χρήση του φορολογικού συστήματος από τις δύο επικρατούσες ομολογίες ασφαλώς και δεν είναι ουδέτερο μέγεθος καθώς χρειάζεται ολόκληρος γραφειοκρατικός και διοικητικός μηχανισμός των δύο εκκλησιών που μπορεί να διαχειριστεί αυτά τα έσοδα των δηλώσεων ενώ τα υπόλοιπα δόγματα και θρησκείες δεν έχουν καν τη δυνατότητα να χρηματοδοτούνται από τους πιστούς τους μέσω του φορολογικού συστήματος. Επιπλέον σε νομικό επίπεδο, εάν ο πιστός δεν καταβάλει την ετήσια εισφορά του, δεν έχει δικαίωμα στα μυστήρια όπως ο γάμος ή η κηδεία. Τουλάχιστον υπάρχει η δυνατότητα πολιτικών τελετών… Το πλέον ισορροπημένο μοντέλο είναι στη Σουηδία όπου μέσω της φορολογίας επιδοτούνται 22 θρησκείες και δόγματα από τους ίδιους τους πιστούς τους και όχι από το κεντρικό κράτος.
Εκεί όπου η κατάσταση πραγματικά παραπέμπει σε θεοκρατικά καθεστώτα είναι σε προτεσταντικές χώρες όπως η Αγγλία ή η Νορβηγία. Είναι γνωστό πως μετά το σχίσμα με την καθολική εκκλησία, οι άγγλοι μονάρχες αποτελούσαν και εξακολουθούν να αποτελούν εκτός από κεφαλή του κράτους και την κεφαλή της αγγλικανικής εκκλησίας με ό,τι αυτό μπορεί να σημαίνει για τη σύμφυση των δύο εξουσιών. Στη Νορβηγία συμβαίνει το ίδιο και μάλιστα, με συνταγματική επιταγή, η πλειοψηφία του υπουργικού συμβουλίου πρέπει να είναι πιστοί συγκεκριμένης προτεσταντικής ομολογίας αλλιώς δεν μπορεί να σχηματιστεί κυβέρνηση! Επιστρέφοντας στην καθολική εκκλησία, θα πρέπει να πούμε ότι είναι ένας από τους ισχυρότερους οικονομικούς και πολιτικούς παράγοντες παγκοσμίως. Το Βατικανό λειτουργεί όχι απλώς ως ένα κράτος μέσα στο κράτος , αλλά σε πολλές περιπτώσεις και ως κράτος εν κράτει. Η πολιτική παρέμβαση του παπικού κράτους δεν περιορίζεται φυσικά στην προώθηση νομοθεσιών για τις εκτρώσεις ή την ευθανασία, αλλά και στο επίπεδο του συμβολισμού, Οι πλέον χαρακτηριστικές περιπτώσεις στον 20ό αιώνα ήταν η εκλογή του πολωνού Κάρολου Βοϊτίλα ως πάπα Ιωάννη Παύλου Β΄ σαν αγκάθι στα ευαίσθητα πλευρά του άλλοτε «σοσιαλιστικού στρατοπέδου», αλλά και η δράση του πάπα Πίου του 12ου την περίοδο του φασισμού και του ναζισμού κατά την οποία το Βατικανό ανακηρύχτηκε ανεξάρτητο κράτος με τη συνθήκη του Λατερανού και ταυτόχρονα ξέπλυνε και ουσιαστικά νομιμοποίησε τη δράση των Μουσολίνι και Χίτλερ. Αυτή η κληρονομιά φαίνεται πως απλώνει ακόμη και σήμερα τις ρίζες της σε μια σειρά χωρών, όπως ήδη αναφέραμε, όπου ο σκοταδισμός και ο νέος Μεσαίωνας επιστρέφουν ως τραγωδία για τους
