του Παναγιώτη Ψαθά
Σε ιδιαίτερα κρίσιμη φάση εισέρχονται οι δήμοι το αμέσως επόμενο διάστημα, αφού θα κληθούν να εγκρίνουν τους πιο δύσκολους και σε πολλές περιπτώσεις ανέφικτους προϋπολογισμούς για το 2016. Μετά από 5 χρόνια άγριας λιτότητας και «δημοσιονομικής προσαρμογής», οι δήμοι της χώρας βρίσκονται πλέον αντιμέτωποι αφενός με την παντελή έλλειψη οικονομικών πόρων, και αφετέρου με ένα δρακόντειο θεσμικό πλαίσιο που αφορά στον τρόπο σύνταξης και έγκρισης των οικονομικών τους στοιχείων.
Πρώτο βασικό ζήτημα αποτελεί η σύνταξη των προϋπολογισμών του 2016. Στην έκτακτη γενική συνέλευση της ΚΕΔΕ της 30ης Νοεμβρίου, η οποία έγινε με αποκλειστικό θέμα την οικονομική κατάσταση των δήμων, διατυπώθηκε επί της ουσίας η αδυναμία σημαντικού αριθμού δήμων να συντάξουν ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς και άρα προϋπολογισμούς που θα τύχουν έγκρισης από το Παρατηρητήριο «Οικονομικής Αυτοτέλειας» των ΟΤΑ.
Αν ανατρέξει κανείς σε δηλώσεις σημερινών κυβερνητικών στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ και αυτοδιοικητικών στελεχών του πριν από ένα χρόνο, θα έβλεπε να εξαπολύουν μύδρους εναντίον του υφιστάμενου θεσμικού πλαισίου, του Παρατηρητηρίου «Οικονομικής Αυτοτέλειας» των ΟΤΑ, και των περικοπών της κρατικής χρηματοδότησης στους δήμους. Ένα χρόνο μετά, τίποτα δεν έχει αλλάξει όσον αφορά την χρηματοδότηση των δήμων, το Παρατηρητήριο συνεχίζει να υφίσταται και να παρεμβαίνει στη σύνταξη και την έγκριση των προϋπολογισμών, ενώ οι οδηγίες που δόθηκαν από το υπουργείο Εσωτερικών για τη σύνταξη των προϋπολογισμών του 2016 δεν διαφέρουν από τις αντίστοιχες που δόθηκαν για τη σύνταξη των προϋπολογισμών του 2015 (τις οποίες συνέταξε μια άλλη κυβέρνη): Ισοσκέλιση με κάθε τρόπο, υποχρεωτική αύξηση των ανταποδοτικών τελών όταν ο λογαριασμός «δεν βγαίνει» για τις αντίστοιχες υπηρεσίες, διεύρυνση της ανταποδοτικής σφαίρας και των εσόδων που προέρχονται από τους δημότες.
Τα οικονομικά στοιχεία της τελευταίας πενταετίας αποδίδουν με ιδιαίτερα γλαφυρό τρόπο την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί. Οι περικοπές των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων (ΚΑΠ) οι οποίοι χρηματοδοτούν τις λειτουργικές ανάγκες των δήμων έχουν υπερβεί το 60%, ενώ για το 2015 αν και έχουμε μπει στον τελευταίο μήνα του οικονομικού έτους υπολείπεται ακόμα το 30% της φετινής, ήδη κουτσουρεμένης επιχορήγησης. Η δε ΣΑΤΑ (Συλλογική Απόφαση Τοπικής Αυτοδιοίκησης) με την οποία χρηματοδοτούνται και υλοποιούνται έργα τοπικής εμβέλειας έχει πρακτικά εκμηδενιστεί, στα πλαίσια του συνολικότερου εκμηδενισμού των εθνικών πόρων του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων. Η πραγματικότητα τείνει να γίνει ακόμα πιο αμείλικτη λόγω της ολοκλήρωσης του ΕΣΠΑ 2007-2013, στα πλαίσια του οποίου οι δήμοι δημιούργησαν μια σειρά από υποχρεώσεις απέναντι σε τρίτους (προμηθευτές κτλ), τις οποίες σε πολλές περιπτώσεις θα κληθούν να εκπληρώσουν με ίδιους πόρους.
Στο πλαίσιο αυτό, χαρακτηριστικό αποτελεί το γεγονός ότι στην πλειοψηφία των δημοτικών προϋπολογισμών που κατατίθενται αυτή την περίοδο, το σκέλος των εσόδων προϋπολογίζεται να καλυφθεί σε ποσοστό άνω του 50% από τους δημότες. Η όποια μορφή κρατικής επιχορήγησης (ΚΑΠ, ΣΑΤΑ κτλ) είναι σαφώς μικρότερη από το άθροισμα των βαρών που επιβάλουν οι δήμοι στους κατοίκους τους (τέλη, φόροι, παράβολα, πρόστιμα κτλ). Την ίδια στιγμή μόνο ως σκανδαλώδης μπορούν να χαρακτηριστούν ρυθμίσεις όπως αυτές που συμπεριλήφθηκαν στα προσφάτως ψηφισθέντα μέτρα και αφορούν την απαλλαγή παραχωρησιούχων του Δημοσίου από τα δημοτικά τέλη.
Ιδιαίτερο επίσης είναι και το στοιχείο του τι πραγματικά έχει εισπραχθεί εντός του τρέχοντος έτους. Η μεγάλη καθυστέρηση στην απόδοση της κρατικής χρηματοδότησης στους δήμους και η υπερφορολόγηση των δημοτών, καθιστά τους δεύτερους ουσιαστικά τον βασικό χρηματοδότη της λειτουργίας των δήμων. Η ανταποδοτική σφαίρα παροχής υπηρεσιών καλπάζει σε βάρος της δημόσιας δωρεάν παροχής υπηρεσιών (αυξήσεις των ανταποδοτικών τελών, τροφεία σε βρεφονηπιακούς σταθμούς, εισαγωγή ή και αύξηση του αντιτίμου στην παροχή αθλητικών, πολιτιστικών κ.α. δραστηριοτήτων).
Ενδεικτική της γενικότερης κατάστασης που έχει διαμορφωθεί, αλλά και αυτής που ακολουθεί, είναι η πρόσφατη πτώχευση του Δήμου Σαλαμίνας. Ο Δήμος Σαλαμίνας είναι ο πρώτος που εντάσσεται σε «Πρόγραμμα Εξυγίανσης», ουσιαστικά σε ένα καθεστώς μνημονίου «εσωτερικού» το οποίο είχε προβλεφθεί ήδη από την ψήφιση του Ν.3852/2010 («Καλλικράτης»). Ο συγκεκριμένος δήμος ουσιαστικά χάνει τον έλεγχο επί των αποφάσεων του, και τα πάντα καθορίζονται με βάση την οικονομική αποδοτικότητά του ώστε να «εξυγιανθεί». Στο πλαίσιο αυτό εξάλλου, υποχρεώθηκε στην αύξηση των ανταποδοτικών τελών για το 2016 κατά 50% (!). Ο δήμος Σαλαμίνας αποτελεί την κορυφή μόνο του παγόβουνου, αφού μια σειρά από «κόκκινοι», ως προς τα οικονομικά τους δεδομένα, δήμοι, φαίνονται να παίρνουν σειρά για «εξυγίανση».
