της Μαριάννας Τζιαντζή
Αν σε κάποιο σταυρόλεξο έπρεπε να βρούμε μια λέξη με 12 γράμματα που αρχίζει από «πι», μια «διάσημη μπαλαρίνα της σοβιετικής εποχής», οι άνω των -ήντα ίσως να μη δυσκολεύονταν να γράψουν Πλισέτσκαγια, που πέθανε πρόσφατα στα 89 της χρόνια όρθια. Για τις νεότερες ηλικίες, το όνομα αυτό μάλλον δεν σημαίνει πολλά.
Όχι πως οι παλιοί γνώριζαν περισσότερα για το μπαλέτο. Απλώς υπήρχε ένας διάχυτος σεβασμός, που άγγιζε τα όρια του δέους, γι’ αυτό που λέμε μόρφωση και καλλιέργεια, που θεωρούνταν και διαβατήριο για μια καλύτερη ζωή, δηλαδή ο σεβασμός αυτός είχε και μια χρησιμοθηρική διάσταση. Σήμερα υπάρχει ένας τεράστιος όγκος διαθέσιμων πληροφοριών, εικόνων, μουσικών όμως το λαϊκό ενδιαφέρον για την τέχνη δεν εξελίσσεται με τον ίδιο ραγδαίο ρυθμό. Και όχι μόνο γιατί τα πτυχία κατάντησαν κουρελόχαρτα.
«Μια μπαλαρίνα σταλμένη από τον Θεό» – έτσι αποχαιρέτησε τη Μάγια Πλισέτσκαγια ένας ειδήμων. Μπορεί κανείς να μην πιστεύει στο Θεό, αλλά να πιστεύει ή να ελπίζει στο θεϊκό της ανθρώπινης δημιουργίας (και όχι μόνο της καλλιτεχνικής). Εξάλλου ένας μεγάλος ποιητής πίστευε ότι ο Θεός δεν είναι δημιουργός αλλά δημιούργημα· δεν είναι πατέρας αλλά γιος του ανθρώπου. Είναι αυτονόητο πως ό,τι θεϊκό έπλασε η Πλισέτσκαγια δεν πλάστηκε εν κενώ, ήταν πολλών ανθρώπων (διάσημων και μη) παιδί, παρόλο που η ίδια δίκαια ξεχώρισε, λατρεύτηκε και τιμήθηκε όσο λίγοι καλλιτέχνες.
Το όνομά της συνδέθηκε με τα επιτεύγματα της Σοβιετικής Ένωσης και, ναι μεν εκείνος ο σοσιαλισμός κατέρρευσε, όμως οι κύκνοι που φτερούγισαν στη διάρκειά του δεν ταριχεύονται, δεν μπαίνουν σε μαυσωλείο. Άλλωστε η ίδια η Πλισέτσκαγια άφησε οδηγίες η στάχτη της κάποτε να ενωθεί με την τέφρα του συζύγου της, του συνθέτη Ροντιόν Σεντρίν (που προς το παρόν ζει και βασιλεύει), και να σκορπιστεί σε όλη τη Ρωσία. Και το πέρασμά της απ’ αυτή τη ζωή δεν θα χωρά σε μια λέξη με 12 γράμματα για τους φίλους των σταυρόλεξων, ούτε σε ένα λήμμα της Wikipedia ή στα ολιγόλεπτα βιντεάκια του ΥοuTube αλλά σ’ ένα διαρκές τραγούδι για την ομορφιά της ζωής και του ανθρώπου.
