Η 15η Απριλίου ήταν μέρα πανεθνικής δράσης στις ΗΠΑ, στην καρδιά του σύγχρονου καπιταλισμού, με χιλιάδες εργαζόμενους να διεκδικούν την αύξηση του κατώτατου ωρομισθίου από 8 δολάρια σε 15. Ραγδαία εξάπλωση του αριθμού των εργαζομένων που δεν μπορούν να ζήσουν με τον μισθό τους.
του Θάνου Ανδρίτσου
Οκτώ δολάρια την ώρα. Ακούτε; Τόσα με πληρώνουν οι μπάσταρδοι. Δε μπορείς να ζήσεις έτσι» φώναζε σαν να τραγουδάει ραπ ένας νεαρός μαύρος που έκανε γύρους με το ποδήλατό του στην κυκλική πλατεία του Κολόμβου. Απέναντί του ένας επιβλητικός ουρανοξύστης μπροστά από τον οποίο έχει τοποθετηθεί ένα γλυπτό με την υδρόγειο. Ο ποδηλάτης παίρνει 8 δολάρια την ώρα. Ο κύριος Ντόναλντ Τράμπ στον οποίο ανήκει ο ουρανοξύστης είναι ο 139ος πιο πλούσιος Αμερικάνος, με περιουσία 4 δισ.
Βρισκόμαστε στο κέντρο του Μανχάταν της Νέας Υόρκης, την Τετάρτη 15 Απριλίου, λίγους δρόμους παραπέρα από το σημείο συνάντησης της διαδήλωσης για την αύξηση του κατώτατου μισθού. Είναι μια από τις κορυφαίες στιγμές του Αγώνα για 15 δολάρια, μιας κρίσιμης ταξικής αναμέτρησης που εκτυλίσσεται τα τελευταία χρόνια.
Οι πρωτεργάτες της πάλης για τη διαμόρφωση του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος αξιοπρεπούς διαβίωσης ήταν οι εργαζόμενοι και εργαζόμενες στις αλυσίδες γρήγορης εστίασης. Μια διετία πριν, μερικές εκατοντάδες αποφάσισαν πώς δεν γίνεται να δουλεύουν και να αδυνατούν να καλύψουν τις βασικές τους ανάγκες και προχώρησαν σε απεργία. Η πρωτοφανής αυτή πράξη τροφοδότησε ένα ραγδαίο κύμα συμπαράστασης σε πολλούς άλλους κλάδους που ξεκίνησαν κινητοποιήσεις. Κοινό αίτημα που διαμορφώθηκε ήταν η κατοχύρωση των 15 δολαρίων την ώρα ως ελάχιστη αμοιβή για όλους και όλες. Σήμερα, αποτελεί το μαζικότερο κίνημα στη χώρα μετατοπίζοντας συνολικά τον δημόσιο διάλογο, ενώ έχει συνδυαστεί με άλλες μάχες όπως π.χ. ενάντια στην αστυνομική καταστολή ή υπέρ των σπουδαστικών δικαιωμάτων. Η 15η του Απρίλη ήταν μέρα πανεθνικής δράσης.
Υπάρχει κάτι σημαντικό και ιστορικό σε αυτή την πάλη. Στην ισχυρότερη χώρα του κόσμου, με ένα εργατικό κίνημα ηττημένο και συντετριμμένο για δεκαετίες και με την ασφυκτική ηγεμονία των ιδεολογημάτων του νεοφιλελευθερισμού, σημάδια αναγέννησης του συνδικαλισμού και της ταξικής αλληλεγγύης εμφανίζονται. Δύο στοιχεία έχει σημασία να τονιστούν.
Κατ’ αρχάς αυτή η ταξική αναμέτρηση βρίσκεται στην καρδιά του σύγχρονου καπιταλισμού. Η οργάνωση των επισφαλώς και χαμηλόμισθα εργαζόμενων στις πολυεθνικές αλυσίδες εμπορίου, επισιτισμού κ.α. κατέχει παγκόσμια σημασία αντίστοιχη με τα ηρωικά βήματα εργατικών αγώνων στις Ειδικές Οικονομικές Ζώνες της Κίνας. Δεν υπάρχει πιο έντονη αποτύπωση του σύγχρονου δυτικού κόσμου από αυτό το πανέμορφο μικρό νησάκι με τους ουρανοξύστες και το μεγάλο πάρκο. Ένα κλειστό κάστρο, που συγκεντρώνει τον αμύθητο πλούτο των ισχυρότερων ανθρώπων του κόσμου. Μια πόλη υφαρπαγμένη από τους χρηματοπιστωτικούς κολοσσούς και τους τιτάνες της αγοράς ακινήτων. Ποιοι όμως κάνουν αυτή τη μηχανή να λειτουργεί και να παράγει πλούτο; Τα εκατομμύρια των σύγχρονων προλετάριων που μπαίνουν και βγαίνουν καθημερινά από το κάστρο αδυνατώντας προφανώς ακόμα και να σκεφτούν να μείνουν μέσα του, με τις τρομακτικά υψηλές τιμές των ενοικίων. Και στη βάση όλου αυτού, η θάλασσα των μαύρων, ισπανόφωνων ανδρών και (ίσως συχνότερα) γυναικών που ξεκινούν από τα χαράματα από το Μπρονξ ή τα βάθη του Μπρούκλιν, περνάνε ώρες ολόκληρες ακούγοντας μουσική στο μετρό, για να φτάσουν σε ένα υποκατάστημα των Μακ Ντόναλντ’ς, από όπου θα φύγουν εξαντλημένοι το βραδάκι. Το 2012 στο Μπρονξ το 31% και στο Μπρούκλιν το 24,3 % ζουσαν κάτω από το όριο φτώχειας.
Ο μισθός που θα λάβουν μπορεί να είναι κάτω από 8 δολάρια την ώρα. Κι ενώ το 60% των χαμηλόμισθων εργάζεται σε μεγάλες επιχειρήσεις, το 90% των επιχειρήσεων αυτών είναι κερδοφόρες τα τελευταία χρόνια. Η κρίση οδήγησε σε εκτίναξη της χαμηλόμισθης εργασίας, που καταλαμβάνει το 40% σε εθνική κλίμακα, με 3,6 εκατ. τέτοιες θέσεις απασχόλησης να δημιουργούνται από το 2009 μέχρι το 2012. Από την άλλη, τα ΜακΝτόναλντ’ς στη χειρότερη για τις ΗΠΑ χρόνια, το 2008, άνοιξαν 600 νέα υποκαταστήματα. Σε πολυκαταστήματα, εμπορικές αλυσίδες, υποδομές όπως αεροδρόμια, υπηρεσίες φροντίδας κ.α. παρόμοια είναι η κατάσταση. Στο αεροδρόμιο της Φιλαδέλφειας ο ωραίος μισθός των εργαζομένων είναι 7,85 δολάρια, ενώ ο αντίστοιχος του διευθυντή της US Airlines είναι περίπου 2.600. Σε πανεθνική κλίμακα, από τη δεκαετία του 1970, οι μισθοί παραμένουν παγωμένοι, ενώ η παραγωγικότητα της εργασίας έχει σχεδόν τριπλασιαστεί.
Το δεύτερο κρίσιμο στοιχείο είναι τα βήματα οργάνωσης γι’ αυτό το παραδοσιακά ευέλικτο και ασυνδικάλιστο εργατικό δυναμικό. Πρόκειται για μια αμφισβήτηση του παραδοσιακού συνδικαλισμού της ταξικής συνεργασίας. Στις ΗΠΑ αυτό το μοντέλο, συγκροτημένο στο πλαίσιο της αντικομμουνιστικής υστερίας, αναγνωρίζει ως συμφέρον των εργαζόμενων το συμφέρον του αφεντικού, που νικώντας τον ανταγωνισμό θα προστατεύσει τις θέσεις εργασίας. Ήταν βέβαια η στιγμή να αμφισβητηθεί ο δρόμος της ταξικής προδοσίας, σε μια χώρα που το 2013 το ποσοστό των συνδικαλισμένων στον ιδιωτικό τομέα έπιασε το ιστορικό χαμηλό του 6,7% σε αντίθεση με το 24,3%, τέσσερεις δεκαετίες πριν.
Οι διαφορετικοί δρόμοι αποτελούν στοιχεία δυσκολιών και εσωτερικών αντιφάσεων. Τα παραδοσιακά σωματεία είδαν με δυσπιστία τους αγώνες αυτούς στην αρχή. Όταν τα δίκαια αιτήματα και οι μεγάλες κινητοποιήσεις έφεραν ευρύ κύμα συμπαράστασης, αυτό άλλαξε. Αν όμως και το αίτημα για ένα ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα φαίνεται να γίνεται δεκτό με σχετική συμπάθεια από τη γραφειοκρατία ή και ως ανεκπλήρωτη υπόσχεση από κομμάτια των Δημοκρατικών, αυτό που τους τρομάζει είναι η ανεξάρτητη οργάνωση στους χώρους δουλειάς.
Η ίδια η εικόνα της κινητοποίησης φανέρωνε τις αντιφάσεις αυτές. Οι χιλιάδες έγχρωμοι κατά πλειοψηφία εργαζόμενοι, τοποθετημένοι αυστηρά στους χώρους που η αστυνομία είχε δώσει, φώναζαν την ώρα που κυρίως λευκοί άνδρες έδιναν λόγους υπέρ του αγώνα από θέσεις που, αν και αναδείκνυαν τα εργατικά δικαιώματα, εκμηδένιζαν την πλευρά της ταξικής πάλης χρεώνοντας τα προβλήματα σε αδίστακτους εργοδότες.
Αναμφισβήτητα το μέλλον αυτής της ελπιδοφόρας προσπάθειας είναι μακρύ.
