του Θανάση Σκαμνάκη
Ο Βενιαμίν Φραγκλίνος θαύμαζε ένα αερόστατο που πετούσε πάνω από το Λονδίνο. Ο φίλος του το θεώρησε ένα μπιχλιμπίδι, μια επιπολαιότητα, και τον ρώτησε: «Ναι, αλλά σε τι χρησιμεύει;» Ο Φραγκλίνος απάντησε: «Σε τι χρησιμεύει ένα νεογέννητο παιδί;» Η περιγραφή είναι δανεισμένη από το μυθιστόρημα του Ντέιβιντ Μίτσελ Τα χίλια φθινόπωρα του Γιάκομπ ντε Ζουτ (εκδ. Τόπος). Πάντα το καινούργιο γίνεται αντιληπτό μόνο από εκείνους που έχουν μάτια να το δουν. Το κακό είναι πως οι εδραιωμένες πεποιθήσεις είναι τόσο ισχυρές στη συνείδηση των ανθρώπων, που αποκτούν δύναμη θεσμού, ακλόνητης πίστης, μεταφυσικής ιδέας, για την υπεράσπιση της οποίας κάποιοι μπορεί και να θυσιαστούν. Ό,τι δεν μπορεί να αποδείξει τη μελλοντική του χρησιμότητα κατά τον τρόπο που το παρόν και οι διαθέσεις της στιγμής την αντιλαμβάνονται γίνεται παράξενο ή, ακόμα χειρότερα, εχθρικό και απευκταίο. «Το αδοκίμαστο και τ’ απ’ αλλού φερμένο» που λέει ο στίχος του Ελύτη.
Στο ίδιο μυθιστόρημα, λίγο πιο πριν, υπάρχει μια ακόμα σπουδαία αναφορά:
«Η επιστήμη σαν στρατηγός αναγνωρίζει τους εχθρούς της: την παραδεγμένη σοφία, και την αδοκίμαστη υπόθεση· την πρόληψη και την αγυρτεία· το φόβο των τυράννων απέναντι στους μορφωμένους πολίτες· και, το πιο ολέθριο όλων, την αγάπη του ανθρώπου για την αυταπάτη. Ο Φράνσις Μπέικον το λέει καλά: “Η ανθρώπινη νόηση είναι σαν ψευδής καθρέφτης ο οποίος, λαμβάνοντας ακτίνες ακανόνιστα, στρεβλώνει και αποχρωματίζει τη φύση των πραγμάτων αναμειγνύοντας τη δική του φύση με αυτήν”».
Κοντολογίς στο κεφάλι μας επικρατεί το χάος της αυταπάτης, κι αν δεν μπορέσουμε να βάλουμε τάξη πέταξε η γνώση και η σοφία και το μέλλον και οι μεγάλες ιδέες και τα καινούργια αερόστατα.
Ίσως το θέμα να μην έχει σχέση με εκλογές και τέτοια. Ίσως και να φτηναίνει επικίνδυνα εκείνος που θα αποπειραθεί να το συνδέσει.
Υπάρχει όμως μια υπόγεια ιδέα που μας ορίζει, που ορίζει το παρόν, όπως όριζε και το παρελθόν κι όπως θα ορίζει το μέλλον, μια ιδέα που ορίζει τα μεγάλα βήματα αλλά και τις μικρές ασήμαντες προσπάθειες –την κάθε μια με το βάρος ιστορίας που σηκώνει –, η ιδέα της καινοτομίας, του καινούργιου που συγκρούεται αδιάκοπα με το παλιό· χωρίς αυτοί που είναι φορείς τού ενός ή του άλλου να έχουν πάντα συνείδηση τι εκπροσωπούν ή έστω τι μέγεθος έχει εκείνο που εκπροσωπούν. Και η οποία αφορά τις εκλογές τόσο όσο και την αστροναυτική ή τη βιοτεχνολογία, την οργάνωση των ομιλιών όσο και τους τρισδιάστατους εκτυπωτές. Γιατί αν δεν φωτίζει τη σκέψη σου μια μεγάλη ιδέα ανατροπής του δεδομένου, και στην κοινωνική ζωή αυτό είναι απείρως πιο δύσκολο από ό,τι στην επιστήμη, καμιά ασήμαντη πράξη δεν μπορεί να πάρει την πραγματική της διάσταση. Αντίθετα ακόμα και οι σημαντικές μετατρέπονται σε ανάξιες.
Αυτό δεν σημαίνει ασφαλώς πως μια ψήφος είναι σαν μια εκτόξευση στο αχανές και συναρπαστικό κοσμικό διάστημα, συνιστά όμως κι αυτή μια πράξη που συγκροτεί πραγματικότητα, που βοηθάει ή αποτρέπει πολλών ειδών καινοτομίες, που συγκρούεται ή υποτάσσεται σε προλήψεις, που σιγοντάρει ή απογοητεύει το μέλλον
