του Θάνου Ανδρίτσου
Μπορούν οι αγωνιζόμενοι φοιτητές να φέρουν τη νέα άνοιξη των λαών;
Το πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϊ στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ δεν είναι ένα απλό πανεπιστήμιο. Πολλοί βλέπουν σε αυτό ένα υψηλού επιπέδου ακαδημαϊκό ινστιτούτο όπου θα ήθελαν να σπουδάσουν. Για άλλους είναι το εμβληματικό κέντρο της νεολαιΐστικης ριζοσπαστικοποίησης του 1960 στις ΗΠΑ, η έδρα του κινήματος για την ελευθερία του λόγου, των αγώνων των μαύρων, την πάλη ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ.
Ό,τι από τα δύο κι αν συμβολίζει σήμερα το Μπέρκλεϊ, η είδηση ότι οι φοιτητές του προχώρησαν σε κατάληψη απέσπασε άμεσα την προσοχή. Για τους φοιτητές στις κατειλημμένες σχολές της χώρας μας ήταν η ζωντανή απόδειξη ότι το αφήγημα των κυβερνώντων που θεωρεί το φοιτητικό κίνημα ελληνική «παραξενιά» κάθε άλλο παρά αλήθεια είναι. Για το λόγο αυτόν και έλαβαν μια ιστορική πρωτοβουλία, καθώς τη Δευτέρα 24 του μήνα οι καταληψίες της Αθήνας, από τη σχολή της Πληροφορικής, συναντήθηκαν μέσω τηλεδιάσκεψης με τους συναγωνιστές τους στην Καλιφόρνια.
Συγκεκριμένα, στις 19 του Νοέμβρη, φοιτητές και φοιτήτριες συγκεντρώθηκαν σε ένα από τα κεντρικότερα κτήρια του πανεπιστημίου, το Wheeler Hall, και αποφάσισαν να προχωρήσουν σε κατάληψη. Η βασική τους διεκδίκηση είναι η ανατροπή της απόφασης για αύξηση των διδάκτρων κατά 27,6% στα επόμενα πέντε χρόνια, αύξηση που θα έφτανε τα ετήσια δίδακτρα στις 15.000 δολάρια για τους φοιτητές από την πολιτεία και στις 45.000 για τους υπόλοιπους. Στην πραγματικότητα η αύξηση αυτή στα ήδη υψηλά δίδακτρα θα αποτελούσε τη χαριστική βολή, στέλνοντας χιλιάδες σπουδαστές οριστικά εκτός πανεπιστημιακής εκπαίδευσης.
Έχει μια σημασία να κατανοήσουμε την εξέλιξη αυτή. Στις περισσότερες χώρες της Δύσης, αυτές που οι κυβερνώντες παρουσιάζουν σαν πρότυπα, η υψηλού επιπέδου πανεπιστημιακή εκπαίδευση αποτελεί ένα σε μεγάλο βαθμό εξ αρχής άπιαστο όνειρο. Τα παιδιά των λαϊκών οικογενειών μόνο απέξω μπορούν να περάσουν από τις «καλές σχολές», εκτός ίσως ορισμένων ιδιαίτερης ευφυΐας, στους οποίους παρέχονται υποτροφίες έτσι ώστε να μη χάνονται τα «καλά μυαλά» από το σύστημα και να χρησιμεύουν ως εξαιρέσεις που επιβεβαιώνουν τον κανόνα του αποκλεισμού και της αμορφωσιάς. Για τα εκατομμύρια των φτωχών νέων, το μέλλον δε μπορεί να είναι άλλο από την εξαντλητική και ελαστική εργασία σε φαστφουντάδικα ή καταστήματα ρούχων. Κι αν τύχει στα παιδιά αυτά να είναι και μαύρα ή από άλλη μειονότητα, ίσως το μέλλον τούς φέρει και μια αναίτια σφαίρα ή φυλάκιση από την αστυνομία.
Για τη συντριπτική πλειονότητα των αγοριών και κοριτσιών που δεν προέρχονται από την αστική τάξη ούτε είναι απόγονοι ασιατών εκατομμυριούχων, αφρικανών δικτατόρων ή και ελλήνων εφοπλιστών και πολιτικών, η απόφαση να σπουδάσουν δεν είναι παρά είσοδος σε έναν αέναο αγώνα. Ο σίγουρος δρόμος είναι ο δανεισμός. Περίπου τα 2/3 των εισερχομένων κάθε χρόνο στα πανεπιστήμια στρέφεται στα σπουδαστικά δάνεια για να καλύψει τα δίδακτρα και τις βασικές ανάγκες. Το σύνολο των δανείων υπολογίζεται σε πάνω από 1,2 τρισ. δολάρια. Υπερχρεωμένες γενιές νέων ανδρών και γυναικών παράγονται από πανεπιστήμια-επιχειρήσεις, καταδικασμένες πριν ακόμα βγουν στην εργασία να δουλεύουν όλη τους τη ζωή για να ξεπληρώσουν.
Και βέβαια δεν είναι μόνο αυτό, καθώς και πάλι τα έξοδα πολύ δύσκολα μπορούν να καλυφθούν χωρίς παράλληλη δουλειά. Έτσι, πολύ μεγάλο κομμάτι σπουδαστών εργάζεται, και μάλιστα με τους χειρότερους όρους, ενώ συχνά έρχονται στο φως της δημοσιότητας ιστορίες για κάθε είδους παράνομες δραστηριότητες με στόχο την ανεύρεση χρημάτων για σπουδές.
Όπως γίνεται κατανοητό, μια περαιτέρω αύξηση των διδάκτρων θα πετάξει οριστικά έξω από την εκπαίδευση τεράστια κομμάτια νέων. Γι’ αυτό και η αντίδραση ήταν κάτι παραπάνω από αναμενόμενη. Όχι όμως μόνο γι’ αυτό. Τα τελευταία χρόνια σε πολλές πόλεις των ΗΠΑ αλλά και στη Βρετανία, όπου η κατάσταση είναι αντίστοιχη –αν όχι χειρότερη– γίνεται τιτάνια προσπάθεια ανασυγκρότησης του φοιτητικού συνδικαλισμού, με αναζωογόνηση ή ίδρυση εξ αρχής συλλόγων, σωματείων κ.ά. Λίγα χρόνια πριν και στις δύο αυτές χώρες δόθηκαν σημαντικές μάχες ενάντια και πάλι στην αύξηση των διδάκτρων που μάλιστα είχαν και ορισμένες κατακτήσεις.
Έτσι η σημερινή κατάληψη στο Μπέρκλεϊ δεν είναι απλό ξέσπασμα οργής που θα καταλαγιάσει. Είναι στην πραγματικότητα ένα ώριμο τέκνο όχι μόνο της οργής και της ανάγκης αλλά και των κοπιαστικών και συνεχών προσπαθειών οργάνωσης. Είναι αποτύπωμα μιας εν δυνάμει καινούργιας νεολαιΐστικης ριζοσπαστικοποίησης που γεννιέται.
Ας μην υποτιμήσουμε αυτά τα σκιρτήματα. Δεν μπορεί να είναι τυχαίο που –παρά τα έτη φωτός που χωρίζουν κάθε περίπτωση– οι φοιτητές βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των αγώνων από την Ελλάδα και την Αγγλία μέχρι τις ΗΠΑ και το Μεξικό. Πρόκειται άραγε για σημάδια ενός νέου παγκόσμιου ξεσηκωμού, μετά το κύμα αγώνων το οποίο σημαδεύτηκε από την Αραβική Άνοιξη, τις πλατείες και το Occupy; Μπορεί στο νέο αυτό κύμα να ξεπεραστούν τα προηγούμενα όρια, να αναιρεθεί η ήττα και η αυταρχική στροφή που επακολούθησε σε πολλές περιπτώσεις ως απάντηση; Και μπορεί αυτό το νέο κύμα να συνδεθεί με τους ηρωικούς αντιιμπεριαλιστικούς και αντιφασιστικούς αγώνες στο Κομπάνι, τη Γάζα, το Ντονμπάς; Μόνο αγωνιζόμενοι μπορούμε να αναμετρηθούμε με τα ερωτήματα αυτά.
