της Ε.Κοσμά
Κίνηση προσωρινής αναδίπλωσης από την εθνικιστική καταλανική περιφερειακή κυβέρνηση υπό τον Αρτούρ Μας στην Ισπανία. Λίγες εβδομάδες μετά την προαναγγελία δημοψηφίσματος ανεξαρτησίας για τις 9 Νοεμβρίου, ανακοίνωσε ότι παγώνει την έναρξη της εκστρατείας σεβόμενη τη νομιμότητα. Ταυτόχρονα γνωστοποίησε ότι ξεκινά δικαστική μάχη ενάντια στην απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου, που έκανε δεκτή την προσφυγή της Μαδρίτης και του δεξιού πρωθυπουργού Μαριάνο Ραχόι κατά του δημοψηφίσματος. Παρά το προσωρινό πάγωμα, η πίεση των αυτονομιστών ανάγκασε τελικά τον Μας να ορίσει επταμελή επιτροπή για την επιτήρηση της ψηφοφορίας. Την ίδια ώρα, οι υπέρμαχοι της ανεξαρτησίας κάλεσαν σε νέες διαδηλώσεις. Tο πολιτικό παζάρι Ραχόι-Μας εξελίσσεται, ενώ ο σπόρος του διχασμού ριζώνει.
Σε μια προσπάθεια να αιτιολογήσει την αλλαγή στη στάση της, η περιφερειακή κυβέρνηση του Μας ανακοίνωσε διά του εκπροσώπου της Φρανσέσκ Ομς ότι δεν μπορεί να βάλει τους δημοσίους υπαλλήλους της «με την πλάτη στον τοίχο». Διαβεβαίωσε ωστόσο για «την αποφασιστικότητα της κυβέρνησης να συνεχίσει» τη διαβούλευση. Παράλληλα, η πρόεδρος του καταλανικού κοινοβουλίου Νούρια ντε Γκίσπετ ανακοίνωσε ότι θα ζητήσει από το ισπανικό Συνταγματικό Δικαστήριο την άμεση άρση της ακύρωσης του νόμου που επιτρέπει στην επαρχία να διοργανώσει το δημοψήφισμα, με το σκεπτικό ότι εμποδίζει τις περιφερειακές αρχές να οργανώσουν και άλλα δημοψηφίσματα. Αυτός ο νόμος δεν δημιουργήθηκε μόνο για τις 9 Νοεμβρίου και η ακύρωσή του «βλάπτει το κοινό συμφέρον», τόνισε η Ντε Γκίσπετ.
Η δικαστική οδός δίνει χρόνο στις δύο πλευρές να ζυγίσουν τις δυνάμεις τους. Εν τω μεταξύ η σύγκρουση της αστικής τάξης της πλούσιας βορειοανατολικής επαρχίας της Ισπανίας των 7,5 εκατομμυρίων κατοίκων με την ελίτ της Μαδρίτης κορυφώνεται, καθώς η κρίση βαθαίνει στη χώρα της Ιβηρικής. Ο καλλιεργούμενος διχασμός εκφράζει αφενός την όξυνση των εσωτερικών ανταγωνισμών των ελίτ και αφετέρου την προσπάθεια διασποράς τους στους πληθυσμούς. Το σχέδιο εξυπηρετεί τις ανάγκες και της πολιτικής εξουσίας, περιφερειακής και κεντρικής, που καθώς δεν καταφέρνουν να αντιμετωπίσουν τα σοβαρά προβλήματα της πλειοψηφίας των πολιτών στρέφουν τη λαϊκή οργή προς τα κάτω. Σε κάθε περίπτωση, τα λεφτά είναι πολλά και η μάχη σκληρή για την τσέπη όπου θα καταλήξουν. Η οικονομία της Καταλονίας αντιστοιχεί στο ένα πέμπτο της ισπανικής οικονομίας συνολικά.
Οι οικονομικές ελίτ της Βαρκελώνης διαμαρτύρονται, ιδιαίτερα από το ξέσπασμα της κρίσης κι έπειτα, διότι η Μαδρίτη ρουφάει σημαντικό μέρος από τα κέρδη τους μέσω της αυξημένης φορολογίας. Επιπλέον, βούτυρο στο ψωμί των εθνικιστών αποτελεί η ανυποχώρητη στάση της δεξιάς κυβέρνησης του Ραχόι, που με το βλέμμα προς τα ακροδεξιά της αρνείται να προσφέρει στους Καταλανούς τη δυνατότητα ανάπτυξης του πολιτιστικού και γλωσσικού τους πλούτου. Οι διαδηλωτές που κατακλύζουν τους δρόμους της Βαρκελώνης δικαίως διαμαρτύρονται καθώς ο αυταρχισμός της Μαδρίτης προκαλεί ασφυξία στην περιφέρειά τους, αλλοιώνει την πολιτιστική τους ταυτότητα και πνίγει τη δίψα τους για διατήρηση της πολιτισμικής τους παράδοσης. Η διαμαρτυρία τους τόσο για τη λιτότητα όσο και για τις περιφερειακές ελευθερίες που τους στερούν διαρκώς φουντώνει λαμβάνοντας πλέον μόνιμα χαρακτηριστικά.
Οι παραδοσιακά πιο συντηρητικές τάσεις που επικρατούν στην ισπανική πρωτεύουσα, από την άλλη, εν μέσω της γενικευμένης απογοήτευσης για τη διαχείριση της κρίσης από τη δεξιά κυβέρνηση, τροφοδοτούν την ενίσχυση της Ακροδεξιάς με αφορμή τη συζήτηση για την Καταλονία. Η συνέχιση της αντιπαράθεσης, με όρους εθνικού διχασμού, δημιουργεί ανησυχία ακόμα και για τον κίνδυνο αυτονόμησης του ακραίου χώρου, φρανκικών καταβολών, που προς το παρόν, βρίσκει πολιτική στέγη στο κυβερνών Λαϊκό Κόμμα και ελέγχεται από τον Ραχόι. Ο ισπανός πρωθυπουργός πλέον δεν θα τολμούσε να κάνει βήμα πίσω απέναντι στα αιτήματα των Καταλανών χωρίς το φόβο να χάσει τμήμα της εκλογικής του βάσης και χωρίς να μπορεί να αποκλείσει ακόμα και το ενδεχόμενο διάσπασης της δεξιάς παράταξης.
Το πολωμένο πολιτικό σκηνικό, σε συνδυασμό με τις συνθήκες εξαθλίωσης που βιώνουν διευρυνόμενα τμήματα της εργατικής τάξης, δημιουργούν περιβάλλον ανακατατάξεων. Τα τελευταία στοιχεία για τις εξελίξεις στην οικονομία ενισχύουν τις εκτιμήσεις για κοινωνική και πολιτική αστάθεια. Σύμφωνα με το προσχέδιο του προϋπολογισμού που παρουσιάστηκε την περασμένη Τρίτη, το χρέος αναμένεται να ξεπεράσει το φράγμα του 100% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος, σκαρφαλώνοντας στο 100,3% το 2015 και στο 101,5% το 2016, προτού φτάσει στο 98,5% το 2017, από το 97,6% όπου βρίσκεται σήμερα. Η κυβέρνηση Ραχόι, που ήδη δίνει παραδείγματα καλής μαθητείας στη λιτότητα, δεν προτίθεται να αλλάξει την πολιτική της διεύρυνσης των κοινωνικών ανισοτήτων που ακολουθεί.
Ωστόσο κάθε προσπάθεια σκλήρυνσης της οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής στη χώρα, όπου η ανεργία των νέων ήδη ξεπερνά το 50%, θα είναι καταστροφική για το μέλλον της σημερινής κυβέρνησης. Ήδη τα σημάδια κοινωνικής πόλωσης και διχασμού, εξαιτίας της φτωχοποίησης και της ανεργίας σε ύψη-ρεκόρ, είναι ορατά. Επιπλέον η διαφθορά αποκτά τέτοιες διαστάσεις, ώστε προκαλεί καυστικά σχόλια σε ανώτατο πολιτικό επίπεδο. Ο Αρτούρ Μας ειρωνεύτηκε τους δικαστές του Συνταγματικού Δικαστηρίου λέγοντας ότι «έσπασαν το φράγμα του ήχου, δεν περίμεναν ούτε μία ημέρα» για να κρίνουν το δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία παράνομο. Η τέταρτη οικονομία της ευρωζώνης στηρίζεται σε σαθρά θεμέλια. Και δεν είναι η μοναδική του σκληρού πυρήνα της ΕΕ που παραπαίει, έχοντας επενδύσει όχι στην ενότητα και στο σεβασμό του πολιτισμικού πλούτου των περιφερειών αλλά στα επιχειρηματικά κέρδη και στην ευημερία των τραπεζιτών. Ραχόι και Μας, όμηροι και οι ίδιοι πια, της τυχοδιωκτικής τους πολιτικής, διατηρούν μοναδικά όπλα στη φαρέτρα τους το παζάρεμα και τις τακτικές ελιγμού, τα οποία αποδεικνύονται εξαιρετικά αναποτελεσματικά σε συνθήκες πολιτικής επαγρύπνησης και δράσης των λαών.
