Χάρης Μαντάς
Ο ρόλος του Πολυτεχνείου στη διαμόρφωση μιας ανατρεπτικής- αντιδιαχειριστικής τάσης εντός των πανεπιστημίων
Η συμπλήρωση 50 χρόνων από το Πολυτεχνείο αποτελεί μία πρώτης τάξεως ευκαιρία για την εξαγωγή πολύτιμων συμπερασμάτων που άπτονται του πολιτικού εξοπλισμού του φοιτητικού κινήματος. Αναμφισβήτητα, τα 50 χρόνια που έχουν μεσολαβήσει από τότε έχουν χαρακτηριστεί από πυκνές πολιτικές εξελίξεις, που κατέληξαν στη σημερινή συνθήκη επίθεσης από μεριάς κεφαλαίου. Παρ’ όλα αυτά, όμως, έχουν προσφέρει και μερικές από τις πιο «λαμπρές» εικόνες φοιτητικών διεκδικήσεων, στις οποίες συμπυκνώθηκαν –όχι χωρίς αντιφάσεις– οι εκρηκτικές δυνατότητες της σύγχρονης εποχής.
Το ιστορικό νήμα, λοιπόν, ανάμεσα στο ’73, τα φοιτητικά κινήματα στη μεταπολίτευση και το σήμερα, δεν είναι εύκολο να βρεθεί. Άλλωστε, κάθε κίνημα αποτελεί προϊόν της εποχής του! Αν έπρεπε, όμως, να αριθμήσουμε ορισμένα ποιοτικά χαρακτηριστικά της εξέγερσης που έμειναν αναλλοίωτα στον χρόνο και κατεύθυναν τις μελλοντικές κινήσεις του φοιτητικού κινήματος, θα ξεχωρίζαμε τα εξής:
Πρώτο, το Πολυτεχνείο δεν «πτοήθηκε» από τους «κακούς συσχετισμούς» ούτε υποτάχθηκε στα πλαίσια του συστήματος. Το επαναστατικό στίγμα αυτό σημαδεύει μέχρι σήμερα τη συζήτηση για τις σύγχρονες εξεγέρσεις.
Δεύτερο, η έκρηξη του ‘73 ήταν αποτέλεσμα ευρύτερων διεργασιών και συζητήσεων για τις δυνατότητες της εποχής που ανοίγονταν μπροστά στον κόσμο του αγώνα. Ήταν αποτέλεσμα της ηγεμονίας των πιο ριζοσπαστικών/επαναστατικών τάσεων έναντι των τάσεων υποταγής που ενυπήρχαν ακόμα και μέσα στις αριστερές οργανώσεις. Ήταν η συνένωση πρωτοποριών της Αριστεράς, η ενότητα λαού και νεολαίας, η αλληλεπίδραση συνειδητού με το αυθόρμητο προς μια επαναστατική κατεύθυνση για την ανατροπή της χούντας αλλά, ταυτόχρονα, και του συστήματος που γεννάει χούντες και πολέμους. Πτυχές αυτής της διαδικασίας –αν και σε μικρότερο βαθμό– πέτυχαν τα φοιτητικά κινήματα σε διάφορα ξεσπάσματα και μετά το Πολυτεχνείο.
Τρίτο, το αντιιμπεριαλιστικό μήνυμα που εξέπεμπε η εξέγερση, ενδεικτικό το σύνθημα «Έξω αι ΗΠΑ – Έξω το ΝΑΤΟ», που έμεινε με ανεξίτηλα γράμματα στις πύλες του Πολυτεχνείου, δείχνει –σε σύνδεση με τα παραπάνω– και τη διασύνδεση του «φοιτητικού» αγώνα με τις «μεγαλύτερες» μάχες που δίνονται σε κάθε πλευρά του πλανήτη. Όπως, οι εξεγερμένοι φοιτητές του Πολυτεχνείου δεν φοβήθηκαν να «ξεφύγουν» από τα φοιτητικά αιτήματα και έβαλαν στο στόχαστρο το ΝΑΤΟ και το σύστημα που το γέννησε, έτσι και πολλές φορές το νεότερο φοιτητικό κίνημα βρέθηκε μπροστάρης του αντιπολεμικού-αντιιμπεριαλιστικού κινήματος. Με πιο απλά λόγια, όπως το ’73 ακούστηκε το «Λευτεριά στην Παλαιστίνη», έτσι συνεχίζει να ακούγεται και τώρα. Ακόμα και στις φοιτητικές πορείες…
Τέταρτο, το φοιτητικό κίνημα τότε συνέβαλε καθοριστικά στην ανατροπή της δικτατορίας, μέσα από την επαναστατική δράση που προήλθε μέσα από αμεσοδημοκρατικές και άμεσες δομές. Απέρριψε τη λογική της θεσμικής διαπραγμάτευσης με τη χούντα, την «εκπροσώπηση». Αντίθετα, δημιούργησε ένα κέντρο αγώνα ανοιχτό στον λαό, κατακτώντας στην πράξη το πανεπιστημιακό άσυλο και δημιουργώντας δομές ανεξάρτητες από τους κρατικούς μηχανισμούς. Αυτό ήταν μία αναγκαία συνθήκη ώστε να μπορέσει να οργανώσει αποτελεσματικά και να μαζικοποιήσει τη δράση του. Η λογική αυτή και οι οργανωτικές αποκρυσταλλώσεις της έπαιξαν καταλυτικό ρόλο, υπό τη συμβολή και ηγεμονία των πιο ριζοσπαστικών τάσεων, στη συγκρότηση μελλοντικών μαζικών φοιτητικών αγώνων που έβαλαν στον «γύψο» λογικές ανάθεσης και συν-διαχείρισης. Αποκορύφωμα αυτών, οι αγώνες του ‘90-91 που οδήγησαν και στην αυτοτελή πολιτική συγκρότηση της αντικαπιταλιστικής Αριστεράς, μέσω της ΕΑΑΚ.
Σήμερα, το στοίχημα για ένα φοιτητικό κίνημα, επικίνδυνο και συνολικό, παραμένει ανοιχτό. Το «διάβασμα» όμως της εξέγερσης του ’73 μπορεί να δώσει ορισμένες κρίσιμες κατευθυντήριες γραμμές. Αξιοποιώντας τες, μπορούμε να συλλάβουμε το μέγεθος των δυνατοτήτων που γεννάει η εποχή μας και να μεταφέρουμε στα φοιτητικά μας αμφιθέατρα, στις γειτονιές, στους χώρους εργασίας, στους δρόμους μας, τη συζήτηση για τα «Πολυτεχνεία της γενιάς μας». Το μεγάλο ζητούμενο για τη νεολαία είναι το πώς θα μπορέσει να ξαναβάλει μπροστά τα συνθήματα του Πολυτεχνείου, πώς θα τα επικαιροποιήσει και πώς θα δείξει τον δρόμο για τις εξεγέρσεις του σήμερα. Βασικός κόμβος στην κατεύθυνση αυτή είναι να βάλουμε «τέλος» στις λογικές μουσειοποίησης του Πολυτεχνείου και των εξεγέρσεων του χθες και να τους δώσουμε σάρκα και οστά στην εποχή μας.
Σήμερα το στοίχημα για ένα φοιτητικό κίνημα, επικίνδυνο και συνολικό, παραμένει ανοιχτό. Το «διάβασμα» της εξέγερσης του ’73 μπορεί να δώσει κατευθυντήριες γραμμές
Η χρόνια διαπάλη διαφορετικών γραμμών εντός του φοιτητικού κινήματος έχει οδηγήσει σε μία σειρά συμπερασμάτων για την επόμενη μέρα της Αριστεράς στα πανεπιστήμια. Πλέον πρέπει να συγκροτηθεί ένα πολιτικό φοιτητικό κίνημα που θα θέτει αιτήματα και στόχους ανατροπής των επιταγών του επιχειρηματικού πανεπιστημίου, που θα μπορεί να πυροδοτήσει ευρύτερες κοινωνικοπολιτικές εξελίξεις και να συμπαρασύρει τον λαό σε ένα νέο γύρο μαζικών και ανυποχώρητων αγώνων. Σήμερα, που η επίθεση του κεφαλαίου –ειδικά στη νεολαία– είναι στρατηγικού βάθους, απαιτείται και στρατηγικού βάθους απάντηση. Με ημίμετρα και μικρές λύσεις, με αγώνες χαμηλών «πτήσεων» και χαμηλής διεκδικητικότητας, δεν μπορούμε να καταστήσουμε τους αγώνες μας νικηφόρους, δεν μπορούμε να δημιουργήσουμε τριγμούς στο σύστημα που γεννά χούντες, πολέμους, πρόσφυγες και νεκρούς. Στο σήμερα, χρειάζεται μία πρωτοπορία που θα βάζει μία συνολική αριστερή αντικαπιταλιστική γραμμή, που θα βλέπει στα μάτια τον πραγματικό αντίπαλο, θα συνολικοποιεί τα αιτήματα, θα συνενώνει τις επιμέρους πτυχές του κινήματος και θα μπορεί να βάλει τη «σπίθα» για τη συνολική ανατροπή.
Οφείλουμε, άρα, να συζητάμε για τη σημερινή εικόνα της Αριστεράς, με κριτήρια, μεθοδολογία και στόχους που θα προσβλέπουν στην ανασυγκρότησή της σε μία «αναγκαία» Αριστερά, «χρήσιμη» για την εποχή της και για τον νέο γύρο κοινωνικοπολιτικών αναμετρήσεων που εκκολάπτεται. Χρειάζεται, λοιπόν, να κάνουμε μια θετική υπέρβαση των σημερινών ορίων που έχει συναντήσει το φοιτητικό κίνημα και οι πρωτοπορίες του, κάνοντας τομές. Για να πιάσουμε το μήνυμα της ιστορικής εξέγερσης του ’73 δεν πρέπει να αφήσουμε την κουβέντα για τις εξεγέρσεις και τις επαναστάσεις της εποχής μας να ξεθωριάσει, αλλά να την ζωντανέψουμε στο σήμερα, διαβάζοντας την αναγκαιότητα και τις δυνατότητες της εποχής!
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν (18.11.23)
