Κώστας Βουρεκάς
Η χωροθέτηση μεγάλων ιδιωτικών επενδύσεων στη μητροπολιτική περιοχή της πρωτεύουσας αναμένεται να έχει ευρύτερες συνέπειες στην μελλοντική της εξέλιξη, καθώς εγγράφεται σε ένα πλαίσιο μείωσης των δημόσιων επενδύσεων και κρίσης του μοντέλου πρόσβασης στην κατοικία. Η κρίση αυτή προκαλείται από τη σημαντική μείωση των διαθέσιμων εισοδημάτων λόγω της λιτότητας και της ανεργίας, τη φορολογική επιβάρυνση της ακίνητης περιουσίας, τη μείωση των αποταμιεύσεων και την πτώση των τιμών των ακινήτων, η οποία όμως συνοδεύεται από αύξηση του κόστους της κατοίκησης. Καθώς οι οικονομικές προϋποθέσεις της αντιπαροχής δεν υπάρχουν και ο τραπεζικός δανεισμός έχει ουσιαστικά μηδενιστεί, ένα νέο μοντέλο πιο φτωχό και πιο άνισο, βασισμένο κυρίως στις διαγενεακές μεταβιβάσεις, τείνει να αποτελέσει τη νέα κανονικότητα ως κυρίαρχο πρότυπο πρόσβασης στην κατοικία, χωρίς να μπορούν να αποκλειστούν και σενάρια «πρωταρχικής συσσώρευσης» στο πλαίσιο των πλειστηριασμών ακινήτων υπερχρεωμένων νοικοκυριών. Οι τάσεις απο-επένδυσης στα ακίνητα που εμφανίζονται, σε συνδυασμό με τις τάσεις «συγχώνευσης» των νοικοκυριών για να μειωθεί το κόστος της κατοίκησης, οδηγούν στην υποβάθμιση ευρείες περιοχές του μητροπολιτικού συγκροτήματος.
Μία εκτεταμένη περιοχή βόρεια της Ομόνοιας και δυτικά της Πατησίων, περιοχές δυτικά του Κηφισού, περιοχές στα βόρεια του Πειραιά προς την Θηβών και την Πέτρου Ράλλη και βόρεια προς Μενίδι, Ζεφύρι και Λιόσια, αποτελούν τους σημαντικότερους πόλους συγκέντρωσης της κατοικίας των φτωχότερων κοινωνικών στρωμάτων. Ταυτόχρονα περιοχές πέρα από τα προάστια υποβαθμίζονται λόγω του αυξημένου κόστους των μετακινήσεων και ενισχύονται κάποια τοπικά κέντρα, όπως και οι περιοχές γύρω από τους σταθμούς των μέσων σταθερής τροχιάς. Το πλέον πρόσφατο φαινόμενο, είναι η άνοδος των ενοικίων σε περιοχές όπως το Κουκάκι, το Παγκράτι, τα Πετράλωνα και όχι μόνο, λόγω των βραχυπρόθεσμων ενοικιάσεων σε τουρίστες μέσω της πλατφόρμας Airbnb.
Η διαχρονική ευνοϊκή αντιμετώπιση της μικρής ιδιοκτησίας γης και ακινήτων μπορούμε να πούμε ότι τερματίζεται μετά το 2010. Η ευρεία κοινωνική και γεωγραφική διάχυση της γαιοπροσόδου, που χαρακτήρισε ειδικά την περίοδο της κυριαρχίας του συστήματος της αντιπαροχής και λειτούργησε σαν ένα αντιστάθμισμα του κράτους πρόνοιας που δεν οικοδομήθηκε στην Ελλάδα, αντικαθίσταται από μία συστηματική προσπάθεια της συγκέντρωσής της στα χέρια ολίγων. Η έμφαση δίνεται πλέον στις μεγάλες, ενιαίες ιδιοκτησίες και στις σύνθετες οργανωμένες αναπτύξεις. Στο πλαίσιο αυτό αλλάζει η πολεοδομική νομοθεσία, με στόχο τη δημιουργία ειδικών προνομιακών καθεστώτων για την χωροθέτηση μεγάλων ιδιωτικών επενδύσεων.
Το 2010 ψηφίζεται ο νόμος για τις λεγόμενες «στρατηγικές επενδύσεις» που έγινε γνωστός με την κωδική ονομασία fast track. Το 2011 ψηφίζεται ο ιδρυτικός νόμος του ΤΑΙΠΕΔ και το 2012 ο ειδικός νόμος για την ανάπτυξη του χώρου του πρώην αεροδρομίου του Ελληνικού. Το 2014, η προηγούμενη κυβέρνηση θεσμοθετεί τη λεγόμενη χωροταξική και πολεοδομική μεταρρύθμιση, η οποία ενσωματώνει και επεκτείνει τα ειδικά καθεστώτα στο σύνολο της δομής του χωρικού σχεδιασμού. Τον νόμο αυτό η σημερινή κυβέρνηση είχε υποσχεθεί ότι θα τον καταργήσει, τον επαναφέρει όμως το 2016 με σημειακές βελτιώσεις. Την ίδια χρονιά ιδρύεται με νόμο η «Ελληνική Εταιρεία Συμμετοχών και Περιουσίας», γνωστή ως Υπερταμείο και η Υπηρεσία Αξιοποίησης Ακίνητης Περιουσίας των Ενόπλων Δυνάμεων, το μικρό ΤΑΙΠΕΔ του στρατού.
Μέχρι αυτή τη στιγμή δεν έχουν γενικά υλοποιηθεί οι μεγάλες επενδύσεις που σχεδιάζονται και για τη διευκόλυνση της χωροθέτησης των οποίων αλλάζει το σύστημα χωρικού σχεδιασμού. Όμως η θέση τους είναι γνωστή στο χάρτη του μητροπολιτικού συγκροτήματος και αναδεικνύει σαν σημαντικότερο επίκεντρο το παράκτιο μέτωπο, επί του οποίου βρίσκονται η περιοχή των Λιπασμάτων της Δραπετσώνας η οποία είναι ιδιωτική έκταση και μπορεί να πολεοδομηθεί με διαδικασίες fast track, το ιδιωτικοποιημένο λιμάνι του Πειραιά, ο ολυμπιακός πόλος Φαλήρου, η μαρίνα Αλίμου που ανήκει στο ΤΑΙΠΕΔ, το Ελληνικό, το συγκρότημα Αστέρια Γλυφάδας, ο Αστέρας Βουλιαγμένης και σημαντική ακίνητη περιουσία της Εκκλησίας επίσης στην περιοχή της Βουλιαγμένης. Έναν δεύτερο πόλο επίσης θα μπορούσαμε να διακρίνουμε γύρω από τις οδικές αρτηρίες της Αττικής οδού και του άξονα της Εθνικής οδού Αθηνών-Λαμίας και της λεωφόρου Κηφισού, ενώ χωροθετήσεις μεγάλων επενδυτικών σχεδίων ετοιμάζονται στους σημαντικότερους αδόμητους θύλακες του μητροπολιτικού συγκροτήματος.
Αναβαθμίζεται επίσης η σημασία των οδικών αξόνων της Πειραιώς και της Συγγρού που συνδέουν το παράκτιο μέτωπο με το κέντρο της Αθήνας, το οποίο φαίνεται να προορίζεται για μια ανάπτυξη η οποία δεν θα έχει να κάνει με τη διοίκηση, τα γραφεία και την κατοικία, αλλά περισσότερο διακρίνεται μία τάση «τουριστικοποίησης», με την ανάπτυξη των λειτουργιών του τουρισμού και άλλων συναφών δραστηριοτήτων, όπως η διασκέδαση, ο πολιτισμός κ.λπ. Ταυτόχρονα οι χωρικές ανισότητες εντείνονται και οι περιοχές οι οποίες βρίσκονται έξω από τα επίκεντρα των νέων αναπτύξεων τείνουν να αφήνονται στην τύχη τους.
Διαβάστε ακόμα:
