Τα γενέθλια των 250 ετών δεν βρίσκουν τις Ηνωμένες Πολιτείες ακμαίες και σίγουρες για το μέλλον τους. Η παγκόσμια ηγεμονία τους απειλείται και η Κίνα διεκδικεί τον θρόνο της υπερδύναμης – ή, έστω, ένα μέρος του. Οι ίδιες επιχειρούν, δια της βίας, να σώσουν ό,τι περισσότερο μπορούν – αλλά το ποτάμι δεν γυρίζει πίσω.
Στη ρωγμή του χρόνου, ποιοι θα γράψουν ιστορία;
Γιώργος Παυλόπουλος
Ίσως και να αποτελεί απλή σύμπτωση, δεν παύει όμως να είναι εξόχως συμβολικό: Τις τελευταίες μέρες πριν την επέτειο των 250 ετών από την Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας της 4ης Ιουλίου, που σήμανε την ίδρυση των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, οι τρεις βασικοί πυλώνες της υπερδύναμης δέχτηκαν κλονισμούς και εμφάνισαν ταυτόχρονα ρωγμές. Αλλού μεγαλύτερες και αλλού μικρότερες, αλλά πάντως ταυτόχρονα.
Στην οικονομία, στην οποία βασίστηκε το μεγαλείο και η παγκόσμια ηγεμονία των ΗΠΑ, ο θάνατος του Άλαν Γκρίνσπαν ήρθε να υπενθυμίσει μια εποχή η οποία ξεκίνησε ως θρίαμβος και κατέληξε να αφήσει τον βασιλιά ημίγυμνο. Ως πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Κεντρικής Τράπεζας, άλλωστε, από το 1987 ως το 2006, ο Γκρίνσπαν ήταν αυτός που γνώριζε τα πάντα και, σε μεγάλο βαθμό, κινούσε τα νήματα της αμερικανικής «μηχανής».
Ήταν αυτός ο οποίος, καβαλώντας το ρεύμα του «τέλους της ιστορίας» μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, αποτύπωσε το πιο επιθετικό, αρπακτικό και ασύδοτο πρόσωπο του κεφαλαίου. Ήταν τότε που έμοιαζε να μην υπάρχει τίποτα που θα μπορούσε να ανακόψει το άρμα της καπιταλιστικής διεθνοποίησης, με αρματηλάτη τις ΗΠΑ. Μόνο που έτσι, χτίστηκε το τείχος της Lehman Brothers πάνω στο οποίο έπεσαν και στραπατσαρίστηκαν η Δύση και ο «παλιός» καπιταλιστικός κόσμος το 2008 – ενώ παράλληλα, διαπίστωσαν ότι πίσω τους κάλπαζαν άλλοι που εποφθαλμιούσαν τον θρόνο τους.
Στον πολιτισμό, επίσης, ένα από τα πιο γνωστά και διαχρονικά δημιουργήματα του Χόλιγουντ, ο Πόλεμος των Άστρων, εμφάνισε συμπτώματα ενός εμφράγματος που, τελικά, ίσως και να αποβεί μοιραίο. Η εισπρακτική αποτυχία της πιο πρόσφατης ταινίας, καθώς το κοινό της γύρισε την πλάτη, αποτυπώνει όχι μόνο την κούραση από τις επαναλήψεις ενός ξεθωριασμένου αφηγήματος, αλλά και το λαχάνιασμα μιας ολόκληρης βιομηχανίας που διασφάλισε επί δεκαετίες την αμερικανική πολιτιστική κυριαρχία σε Δύση και Ανατολή.
Σαν να μην έφτανε αυτό, την Τρίτη έγινε γνωστός ο θάνατος ενός θρύλου της αμερικανικής μουσικής βιομηχανίας, που συνέβαλε τα μέγιστα στην παγκόσμια κυριαρχία της: του Κλάιβ Ντέιβις, ο οποίος ανέδειξε σειρά καλλιτεχνών και συγκροτημάτων στην κορυφή του παγκόσμιου στερεώματος, εκμεταλλευόμενος και το ταλέντο του να αφουγκράζεται νέα ρεύματα και τάσεις διαμαρτυρίας στην κοινωνία.
Στα μέτωπα των πολέμων, τέλος, εκεί δηλαδή όπου οι ΗΠΑ θεωρούνταν μέχρι πρόσφατα ακαταμάχητες και πανίσχυρες, το «μνημόνιο κατανόησης» με το Ιράν ήρθε να καταρρίψει αυτόν τον μύθο. Πρακτικά, στην (υποθετική) περίπτωση που η σύγκρουση τελείωνε εδώ, η ιστορία θα κατέγραφε ένα επικών διαστάσεων κάζο για τους Αμερικανούς, καθώς τίποτα από όσα επεδίωκαν με την έναρξη των βομβαρδισμών, στις 28 Φεβρουαρίου, δεν έχει επιτευχθεί.
Οι συνέπειες της παραπάνω εξέλιξης ξεπερνούν, όπως είναι προφανές, τον Περσικό και τη Μέση Ανατολή. Πλέον ο γίγαντας δεν φαντάζει τόσο τρομακτικός και αποδείχθηκε πως δεν είναι ανίκητος – κι αυτό, έχει γίνει αντιληπτό από όλους. Τόσο από τους άμεσους ανταγωνιστές του, με πρώτη και καλύτερη την Κίνα, που είναι δεδομένο ότι θα αναπροσαρμόσουν τα σχέδιά τους και θα περάσουν στην επίθεση. Όσο και από τους λαούς, που πλέον βλέπουν να ανοίγεται μπροστά τους πιο καθαρά ο δρόμος της ανυπακοής, της αντίστασης και της ανατροπής.
Ο αμερικανικός αετός είναι πληγωμένος. Ο κινέζικος δράκος ελπίζει να τον καταβροχθίσει και να πάρει τη θέση του, όσο η ρωσική αρκούδα θα γλύφει τις πληγές της. Μόνο, όμως, το ορμητικό κόκκινο ποτάμι μπορεί να τους σαρώσει όλους και να τους ξεβράσει στις θάλασσες της κομμουνιστικής απελευθέρωσης.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 27-28 Ιουνίου 2026
