Παναγιώτης Ξοπλίδης
Τραμπισμός
Δεν έχει περάσει πολύς καιρός από τότε που τα «κολλητηλίκια» με τ ον Ντόναλντ Τραμπ θεωρούνταν ένας περίπου ακαταμάχητος άσος στο μανίκι αρκετών κομμάτων και πολιτικών στην Ευρώπη. Κυρίως εκείνων που ανήκουν στο ακροδεξιό φάσμα και ευελπιστούσαν να βρεθούν στα σαλόνια της εξουσίας όπως ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, «καβάλα» σε μια δική τους εκδοχή του MAGA. Ήταν η περίοδος που ο Τραμπ και οι ΗΠΑ έμοιαζαν πανίσχυροι και σχεδόν ανίκητοι, ικανοί να σαρώσουν τα πάντα στο πέρασμά τους, χωρίς κανείς να μπορεί να τους αντισταθεί. «Είμαστε με τους νικητές», ήταν το απλό σκεπτικό όσων εμφανίζονταν ως οι «κλώνοι» τους, θεωρώντας προφανώς ότι η «φανέλα» του τραμπισμού θα αρκούσε για να τους διασφαλίσει την επιτυχία, όποια και αν ήταν τα εμπόδια.
Τα δεδομένα, όμως, έχουν αλλάξει, η εικόνα που είχαν στο μυαλό τους έχει πλέον ξεθωριάσει, ενώ το «άρμα» του Τραμπ έχει κολλήσει στην κινούμενη άμμο των ανταγωνισμών και των πολέμων και κινδυνεύει να συντριβεί. Η Μόσχα, για του λόγου το αληθές, δεν πτοείται από την τακτική του «μαστίγιου και καρότου» στην υπόθεση του πολέμου στην Ουκρανία. Το Πεκίνο δείχνει να είναι ιδιαιτέρως ανθεκτικό και συνάμα εξαιρετικά επικίνδυνο στον πόλεμο των δασμών. Το Ιράν έχει αποδειχθεί πολύ σκληρό για να πεθάνει και να συνθηκολογήσει άνευ όρων απέναντι στους βομβαρδισμούς και τα τελεσίγραφα. Ακόμη και η ΕΕ, την οποία ο Τραμπ έχει γραμμένη στα παλαιότερα των υποδημάτων του, τείνει να ξεπεράσει το αρχικό σοκ και αρνείται να πάει με τα νερά του.
Σε αυτό το φόντο, η Ουγγαρία δεν έγινε η Αργεντινή της Ευρώπης και η στήριξη που πρόσφερε στον Όρμπαν με την παρουσία του στη Βουδαπέστη ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, όχι απλώς δεν τον βοήθησε να κάνει την ανατροπή α λα Μιλέι, αλλά μάλλον έκανε την ήττα του συντριπτική.
Γιώργος Παυλόπουλος
Ο θρίαμβος του Πέτερ Μαγιάρ πίσω από τη γεωπολιτική «βιτρίνα»
Οι βουλευτικές εκλογές στην Ουγγαρία, όπως και όλες οι αντίστοιχες διαδικασίες στην ανατολική Ευρώπη, κρίνονται από τα διεθνή ΜΜΕ με όρους γεωπολιτικής ανάλυσης. Με κριτήριο, δηλαδή, αν πολιτικοί και κόμματα είναι «φιλορωσικά», «φιλο-ΕΕ» ή «τραμπικά». Αυτή η κατηγοριοποίηση επιβλήθηκε περισσότερο από Μέσα που απηχούν τις θέσεις της «φιλελεύθερης Δύσης», συσκοτίζοντας το κοινωνικό, οικονομικό υπόβαθρο της πολιτικής κατάστασης που επικρατεί. Η Ουγγαρία του Βίκτορ Όρμπαν είναι το «υπόδειγμα» αυτών των αναλύσεων, αλλά η πτώση του ακροδεξιού ηγέτη (και η διαδοχή του από έναν άλλο…) καθιστούν αναγκαία μια βαθύτερη επισκόπηση της πορείας της συγκεκριμένης χώρας.
Πριν την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2007-’08, η Ουγγαρία προβάλλονταν ως το πιο πετυχημένο μοντέλο μετάβασης στην παγκοσμιοποιημένη «ελεύθερη αγορά». Για δύο δεκαετίες, ήταν ένας επενδυτικός παράδεισος με χαμηλή φορολογία για το διεθνές και ντόπιο κεφάλαιο. Αυτή η μετάβαση έγινε, μάλιστα, υπό την αιγίδα του σοσιαλδημοκρατικού MSZP (μετεξέλιξη του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος της κομμουνιστικής περιόδου), που συνέχισε να κυριαρχεί στην πολιτική ζωή μέχρι το 2010. Η διεθνής κρίση χτύπησε, όμως, με σφοδρότητα την Ουγγαρία, τόσο την εργατική της τάξη όσο και την υπερχρεωμένη μεσαία τάξη. Έτσι, με τη σοσιαλδημοκρατία βουτηγμένη στα σκάνδαλα και την απουσία αριστεράς και οργανωμένου κινήματος, η ουγγρική κοινωνία στράφηκε προς την ακροδεξιά.
Το Fidesz του Όρμπαν ήταν μέχρι τότε ένας παραδοσιακός συντηρητικός πολιτικός σχηματισμός, ενταγμένος στο Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα. Στην πορεία ριζοσπαστικοποιήθηκε προς τα δεξιά και κυριάρχησε πλήρως σε διαδοχικές εκλογές, επιβάλλοντας ένα αυταρχικό σύνταγμα, με κομματικά στελέχη να ελέγχουν όλους τους βασικούς θεσμούς. Ανταγωνιστικό του Fidesz ήταν το φασιστικό Jobbik, το οποίο είχε άμεση αναφορά στον ιστορικό φασισμό. Είχε, μάλιστα, δημιουργήσει την παραστρατιωτική «Ουγγρική Φρουρά» με νεο-ναζιστικού τύπου δράση.
Το σίγουρο είναι πως στα 16 χρόνια διακυβέρνησης του Fidesz δημιουργήθηκε ένα ιδιότυπο καθεστώς, γνωστό ως «Σύστημα Εθνικής Συνεργασίας», που σφραγίστηκε από τους στενούς δεσμούς μεταξύ κόμματος, κράτους και ιδιωτικού κεφαλαίου. Παράδειγμα είναι το ελεγχόμενο από το Fidesz «ακαδημαϊκό ίδρυμα» Mathias Corvinus Collegium, που κατέχει το 10% των μετοχών της μεγαλύτερης ενεργειακής εταιρείας της ανατολικής Ευρώπης, της MOL.
Το Fidesz δεν υποστήριξε ποτέ την αποχώρηση από την ΕΕ, καθώς αυτό θα έβλαπτε τον ουγγρικό καπιταλισμό, ο οποίος είναι στενά συνδεδεμένος με γερμανικές και αυστριακές πολυεθνικές. Ωστόσο, προσπάθησε να κατευθύνει την «αντισυστημική» λαϊκή δυσαρέσκεια προς ρατσιστική κατεύθυνση.
Στόχευσε τους Ρομά, τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα και τα δικαιώματα των γυναικών, άσκησε ρατσιστική πολιτική κατά μεταναστών/προσφύγων, κατασκεύασε φράχτη στα σύνορα με τη Σερβία. Έγινε κυβερνητικός θιασώτης της ισλαμοφοβίας για να παρουσιαστεί ως υπερασπιστής της «χριστιανικής Ευρώπης».
Το 2018, ο Όρμπαν προώθησε μια σειρά νεοφιλελεύθερων μεταρρυθμίσεων στην αγορά εργασίας, ευρέως γνωστών ως «νόμος της δουλείας», οι οποίες βέβαια ελάχιστα διαφέρουν από τις αντίστοιχες που επιβλήθηκαν σε όλη την ΕΕ. Η ανισότητα αυξήθηκε, ενώ η καταστολή της μετανάστευσης περιόρισε το εργατικό δυναμικό της Ουγγαρίας. Λόγω της έλλειψης εργατικών χεριών, ντόπιοι καπιταλιστές και πολυεθνικές απαίτησαν μέτρα και η κυβέρνηση αναγκάστηκε να αυξήσει τον αριθμό των «φιλοξενούμενων μεταναστών εργατών».
Παρ’ όλα αυτά, ο ορμπανισμός παρέμεινε κυρίαρχος πολιτικά, καθώς η αντιπολίτευση πελαγοδρομούσε. Μάλιστα, το σοσιαλδημοκρατικό MSZP και το φασιστικό Jobbik δεν δίστασαν να προχωρήσουν σε εκλογική συνεργασία, ένα πολιτικό τερατούργημα που είχε την ευλογία της ΕΕ. Αυτή η ανίερη συμμαχία καταποντίστηκε και σήμερα τα δύο κόμματα που την σχημάτισαν έχουν σχεδόν εξαφανιστεί από το πολιτικό σκηνικό της χώρας.
Ό,τι δεν κατάφερε η παραδοσιακή αντιπολίτευση το πέτυχε ο Πέτερ Μαγιάρ, ο οποίος ήταν πιστό μέλος του Fidesz σε όλη αυτή την περίοδο. Παραιτήθηκε κατά τη διάρκεια ενός σκανδάλου σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών, το οποίο έφερε την πτώση αρκετών στελεχών του Fidesz. Μεταξύ αυτών ήταν η πρόεδρος της δημοκρατίας, Καταλίν Νόβακ και η υπουργός Δικαιοσύνης, Γιούντιτ Βάργκα (πρώην σύζυγος του Μαγιάρ), που είχαν συνυπογράψει χάρη σε καταδικασμένους παιδοβιαστές. Το σκάνδαλο, ανάμεσα στα άλλα, αποκάλυψε την υποκρισία του Fidesz σχετικά με τo «Νόμο για την Προστασία των Παιδιών», που απαγορεύει οτιδήποτε «προωθεί την ομοφυλοφιλία» σε ανηλίκους.
Ο Μαγιάρ χρησιμοποίησε ως «όχημά» του το ανενεργό κόμμα Tisza, που είχε αποσχιστεί από το Fidesz το 2020. Επιτέθηκε στον Όρμπαν από τα δεξιά, λέγοντας ότι η κυβέρνηση πρέπει να επικεντρωθεί στις θέσεις εργασίας για τους Ούγγρους. Υποστήριξε ότι Φιλιππινέζοι «φιλοξενούμενοι εργάτες» είχαν φάει πάπιες και χρυσόψαρα από έναν ζωολογικό κήπο, χρησιμοποιώντας ρητορική που αντιγραφεί τον Τραμπ. Το πρόγραμμά του αναφέρει ότι θα διατηρήσει τον φράχτη στα σύνορα και θα απορρίψει το σύμφωνο μετανάστευσης της ΕΕ.
Την ίδια στιγμή, προωθεί μια ακόμα πιο επιθετική οικονομική πολιτική, προωθώντας μάνατζερ σε υπουργικές θέσεις – ενδεικτικά, η Ανίτα Όρμπαν, που προορίζεται για υπουργός Εξωτερικών, ήταν διευθύντρια της Vodafone και πρόεδρος της χημικής εταιρείας Draslovka. Το υπουργείο Ενέργειας θα αναλάβει ο αντιπρόεδρος της Shell, Ίστβαν Καπιτάνι, ενώ το υπουργείο Οικονομικών ο τραπεζίτης Άντρας Κάρμαν, από τον αυστριακό όμιλο Erste. Ο Μαγιάρ έχει δεσμευτεί να μειώσει το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους, που πέρυσι έφτασε σε ύψος-ρεκόρ 11 δισ. ευρώ και θα ξεκινήσει διαπραγματεύσεις για την υιοθέτηση του ευρώ, κάτι που απαιτεί μείωση του ελλείμματος κάτω από το 3% του ΑΕΠ.
Μπροστά σε αυτή τη δυστοπία είναι ηχηρή η απουσία της αριστεράς. Διεθνώς, ένα μεγάλο κομμάτι πανηγυρίζει για την πτώση του Όρμπαν κι ονειρεύεται «προοδευτικά μέτωπα» τα οποία, σύμφωνα με τον Χάρη Δούκα, περιλαμβάνουν και τον Μαγιάρ. Στην ίδια την Ουγγαρία, το Εργατικό Κόμμα, που μετείχε μέχρι το 2023 στην Πρωτοβουλία Κομμουνιστικών και Εργατικών Κομμάτων μαζί με το ΚΚΕ, έχει κάνει στα χρόνια του ορμπανισμού στροφή προς τον εθνικισμό. O ηγέτης του, άλλωστε, στις πρόσφατες εκλογές κατέστησε δημοσίως σαφή την προτίμηση του στον Όρμπαν, στο όνομα των «εθνικών συμφερόντων» της Ουγγαρίας.
Η Ακροδεξιά της Ευρώπης παίρνει αποστάσεις από τον Τραμπ
Η Τζόρτζια Μελόνι ήταν η μοναδική επικεφαλής ευρωπαϊκής κυβέρνησης που κλήθηκε στην ορκωμοσία του Ντόναλντ Τραμπ, τον Ιανουάριο του 2025, ενώ μερικές μέρες νωρίτερα τον είχε επισκεφθεί και στο θέρετρό του, στη Φλόριντα. Η ίδια, επίσης, είχε χαιρετίσει την καταδρομική επιχείρηση και απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο από το Καράκας, είχε μείνει πρακτικά σιωπηλή απέναντι στις αμερικανικές απειλές για βίαιη προσάρτηση της Γροιλανδίας, ενώ κάτι ανάλογο έκανε και μετά την έναρξη των βομβαρδισμών ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν.
Η επίθεση που εξαπέλυσε, όμως, ο Τραμπ κατά του Πάπα την υποχρέωσε να αλλάξει στάση, γνωρίζοντας ότι εάν έπραττε διαφορετικά, θα κινδύνευε να έρθει σε ρήξη με την αντιδραστική και βαθιά θρησκευόμενη βάση του ακροδεξιού κόμματός της, Αδέλφια της Ιταλίας, με μεγάλο μέρος της κοινωνίας και, φυσικά, με το Βατικανό. Έτσι, την καταδίκασε ως «απαράδεκτη», προκαλώντας την έντονη αντίδραση του προέδρου των ΗΠΑ: «Νόμιζα πως ήταν γενναία, αλλά έκανα λάθος (…) Δεν είναι πια το ίδιο άτομο και η Ιταλία δεν θα είναι η ίδια χώρα», είπε οργισμένος σε συνέντευξή του σε ιταλική εφημερίδα.
Η Μελόνι δεν είναι η μοναδική θαυμάστρια του Τραμπ στην Ευρώπη που αντιμετωπίζει ανάλογο πρόβλημα. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με την Εναλλακτική για τη Γερμανία, η ηγεσία της οποίας ήταν από τους προνομιακούς συνομιλητές του Αμερικανού προέδρου, του Τζέι Ντι Βανς και των κορυφαίων στελεχών του MAGA – που, με τη σειρά τους, πρόσφεραν στην AfD απλόχερα στήριξη. Σήμερα, όμως, ειδικά μετά την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, οι Γερμανοί ακροδεξιοί έχουν πάρει αποστάσεις από τον Λευκό Οίκο, όπως άλλωστε έχει κάνει και το όμορο πολιτικά δίδυμο των Λεπέν και Μπαρντελά στη Γαλλία, καθώς θεωρούν ότι οι στενές σχέσεις αποτελούν πλέον περισσότερο «βαρίδι» και λιγότερο πλεονέκτημα.
Η αιτία γι’ αυτή τη «στροφή» πρέπει να αναζητηθεί όχι μόνο στο πλήγμα που έχει δεχθεί η εικόνα της πανίσχυρης και ανίκητης Αμερικής του Τραμπ, αλλά και κάπου αλλού: Στη διαπίστωση ότι στον σημερινό κόσμο των ανταγωνισμών και των πολέμων εντός του καπιταλισμού, το σχέδιο του Τραμπ και του κινήματος MAGA έρχεται σε ευθεία αντίθεση με το αφήγημα Μελόνι, AfD, Λεπέν και σία, έστω και αν συγκλίνουν σε σημαντικά ζητήματα, όπως η μετανάστευση. Με απλά λόγια: Οι ακροδεξιοί της Ευρώπης δεν μπορούν να ποντάρουν στο χαρτί του εθνικισμού και ταυτόχρονα να είναι φίλοι ενός ηγέτη που ζητά, ουσιαστικά, από τις χώρες τους να υποταχθούν στις διαταγές του και στην ανωτερότητα των ΗΠΑ.
Γ.Π.
