Χρίστος Κρανάκης
«Κάποιοι θέλουν να ξεγράψουν τον επαναστατικό χαρακτήρα του Πολυτεχνείου από την ιστορία», εξηγούσε ο Άγγελος Χάγιος πριν λίγες ημέρες. Σε αυτούς τους «κάποιους» ανήκουν τα αστικά κόμματα και τα επικοινωνιακά τους επιτελεία. Αυτοί αποτελούν τους βασικούς ενορχηστρωτές της κυρίαρχης αφήγησης για το τι ήταν –και τι δεν ήταν– η εξέγερση του Πολυτεχνείου. Στόχος; Η αποφυγή κάθε παρόμοιας κατάστασης στο μέλλον.
Τα αστικά κόμματα –τουλάχιστον αυτά του κοινοβουλίου– «υμνούν» την εξέγερση του Πολυτεχνείου. Τα κομματικά sites και τα προφίλ των πολιτικών στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης γεμίζουν με φωτογραφίες εξεγερμένων φοιτητών, τις οποίες συνήθως πλαισιώνει ένα καλά συγκροτημένο πολιτικό μήνυμα. Τα κλισέ που καταγράφονται είναι λίγο πολύ γνωστά… Αυτό, όμως, που έχει ένα ενδιαφέρον είναι πως ο λόγος και το υπόκρυφο μήνυμα διαφορετικών κομμάτων συγκλίνει –ολοένα και περισσότερο– σε μία κεντρική, συστημική αφήγηση που επιχειρεί να ξαναγράψει την ιστορία, αλλοιώνοντας τα χαρακτηριστικά της.
Οι διαφορετικές καταβολές των αστικών κομμάτων δεν φαίνεται να στέκονται ιδιαίτερο εμπόδιο όταν αυτά καλούνται να ερμηνεύσουν το μήνυμα του Πολυτεχνείου. Φυσικά, μεταξύ των δηλώσεων/ανακοινώσεών τους είναι έκδηλες οι διαφορετικές αναλύσεις σχετικά με το τι πραγματικά πάλεψε η εξέγερση, παρ’ όλα αυτά ο πυρήνας της τοποθέτησης παραμένει κοινός. «Εδώ και μισό αιώνα το πολίτευμα ρίζωσε και προόδευσε όσο ποτέ», ανέφερε ο Κ. Μητσοτάκης, «Σήμερα που η δημοκρατία είναι εδραιωμένη και ισχυρή, χρέος μας παραμένει η προάσπισή της», «Τιμούμε τη μνήμη του Πολυτεχνείου, προστατεύοντας και αξιοποιώντας το πολίτευμα της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας», συμπλήρωσαν η ΠτΔ Κατερίνα Σακελλαροπούλου και ο Πρόεδρος της Βουλής αντίστοιχα. Σε παρόμοια λογική, ο υπουργός Παιδείας πρόσθεσε «η Ελλάδα ετοιμάζεται να γιορτάσει […] την πιο μακρόχρονη περίοδο δημοκρατικής ομαλότητα που έχουμε γνωρίσει στη σύγχρονη ιστορία μας», ενώ ο αρχηγός του ΠΑΣΟΚ είπε: «Έχουμε χρέος να αγωνιστούμε για μία ποιοτική δημοκρατία».
Μία πανεθνική προσπάθεια, χωρίς κόμματα, που πάλεψε για την εγκαθίδρυση της αστικής δημοκρατίας και έχει δικαιωθεί, είναι για τα αστικά κόμματα το Πολυτεχνείο
Η ανάγκη να φανεί το Πολυτεχνείο ως μία εξέγερση η οποία πάλεψε για την εγκαθίδρυση της αστικής δημοκρατίας, δικαιώθηκε ως προς αυτήν και συνεπώς δεν χρειάζεται να επαναληφθεί, είναι φανερή. Στερείται όμως ιστορικής ορθότητας. Αναμφισβήτητα, το αίτημα για πτώση της χούντας ήταν κυρίαρχο, όμως δεν ήταν το αποκλειστικό. Η απαίτηση για ελευθερία είναι εξαιρετικά επίκαιρη και σήμερα. Το αίτημα για αποδέσμευση της χώρας από το ΝΑΤΟ και ρήξη με τους ιμπεριαλιστικούς άξονες, της εκδίωξης των ΗΠΑ, που πρωτοστατούσαν στα πολιτικά και οικονομικά πεπραγμένα της χώρας, επιχειρείται να ξεγραφτεί. Εκτός του ΚΚΕ, το μόνο κοινοβουλευτικό κόμμα που έκανε νύξη για «ανεξαρτησία» ήταν η Ελληνική Λύση, που μίλησε «για την υποχρέωση ανάκτησης εκ μέρους μας της οικονομικής μας ανεξαρτησίας, χωρίς την οποία είναι αδύνατον να υπάρχει εθνική». Βεβαίως, από το κόμμα του Βελόπουλου δεν τίθεται θέμα ρήξης με την ΕΕ και το ΝΑΤΟ, πόσο μάλλον διάρρηξη των δεσμών του κεφαλαίου, απλά χαϊδεύονται εθνικιστικά αυτιά.
Ο ρόλος της πολιτικής πρωτοπορίας κατά την εξέγερση του Πολυτεχνείου λείπει παντελώς και διαρκώς από τις αναφορές των αστικών κομμάτων. Σίγουρα, σημαντικό ρόλο παίζει η παντελής απουσία αυτών ή των πολιτικών προγόνων τους από τις διεργασίες του τότε. Όμως, δεν μπορεί να είναι μόνο αυτό… Ο στόχος πίσω από την καλοσχεδιασμένη επικοινωνιακή γραμμή που θέλει το Πολυτεχνείο ως μία «ξαφνική, αυθόρμητη εξέγερση του κόσμου», είναι να «χαντακωθεί» η πρωτοπόρα αντιδικτατορική δράση των παράνομων αριστερών οργανώσεων. Έτσι λοιπόν, παρότι η συντριπτική πλειονότητα των φυλακισμένων, των εξόριστων, των διωκόμενων φοιτητών και των βασανισμένων ανήκαν στις τάξεις του κομουνιστικού-αριστερού κινήματος, ο Πρωθυπουργός μας ενημερώνει πως πρέπει να τιμάμε την εξέγερση του Πολυτεχνείου «μακριά από κομματικές καπηλείες που το προσβάλλουν, μικραίνοντας το μέγεθός του». Ομοίως, ο Κυριάκος Πιερρακάκης, υπουργός Παιδείας της ΝΔ, μας μαθαίνει πως η «17η Νοεμβρίου 1973 έχει κατοχυρώσει τη θέση της στην Ιστορία, πάνω από κόμματα και πέρα από χρώματα και διαχωριστικές γραμμές». Πλήρης απουσία της οργανωμένης δράσης της Αριστεράς παρατηρήθηκε και στις δηλώσεις στελεχών του ΠΑΣΟΚ και του ΣΥΡΙΖΑ. Σε ακόμα χειρότερο μήκος κύματος, όμως, κινήθηκε η Ζωή Κωνσταντοπούλου. Η πρόεδρος της Πλεύσης Ελευθερίας, ενσωματώνοντας πλήρως αστικές αντιλήψεις, είπε πως «το Πολυτεχνείο δεν το έκαναν τα κόμματα, το έκαναν οι άνθρωποι». Απέφυγε πάντως να εξηγήσει εάν η ηρωική στάση οργανωμένων σε κόμματα μελών και στελεχών του φοιτητικού και εργατικού κινήματος εντάσσεται στη δράση των «κομμάτων» ή των «ανθρώπων»…
Στα εκτενή αφιερώματα του Πριν για τα 50χρονα του Πολυτεχνείου γράφτηκε ποικιλοτρόπως πως η εξέγερση επιδιώκεται να χαραχτεί στην ιστορία ως αποκλειστικά φοιτητική. Παρότι είναι ιστορικά τεκμηριωμένο πως τις φοιτητικές αντιδικτατορικές κινητοποιήσεις της εποχής είχαν πλαισιώσει εργαζόμενοι και μαθητές, κάτι που αποδεικνύεται και από τις ηλικίες των δολοφονηθέντων στο Πολυτεχνείο, ο κύριος όγκος των δηλώσεων αναφορικά με το Πολυτεχνείο εμμένει αποκλειστικά στη συμμετοχή των φοιτητών ή έστω της νεολαίας. Ο Πρόεδρος της Βουλής αναφέρθηκε αποκλειστικά σε «νέους του Πολυτεχνείου», η ΠτΔ σε «πολιορκημένους νέους», ενώ ο Νίκος Ανδρουλάκης μίλησε για «εξέγερση των φοιτητών». Ως επί το πλείστον, με εξαίρεση το ΚΚΕ, κανένα άλλο κοινοβουλευτικό κόμμα δεν έβαλε –με κάποιον τρόπο– το στοιχείο του κοινού ξεσηκωμού λαού και νεολαίας. Η απόπειρα αποστασιοποίηση της εξέγερσης του Πολυτεχνείου από τις εργατικές μάζες κινδυνεύει να καταστήσει το Πολυτεχνείο στη συλλογική μνήμη μία αποκλειστικά νεολαιίστικη εξέγερση, που τροφοδοτήθηκε από τον αυθορμητισμό της νέας γενιάς. Στο πλαίσιο αυτό, ο Τάσος Οικονομόπουλος από το σκοταδιστικό κόμμα «Νίκη» σημείωσε –μεταξύ άλλων– «πενήντα χρόνια από την εξέγερση των νέων στο Πολυτεχνείο, το μέλλον ανήκει στους νέους».
Η φετινή επέτειος του Πολυτεχνείου έλαβε χώρα σε μία συνθήκη άτονης κοινοβουλευτικής αντιπαράθεσης, η ο οποία έχει επικαθοριστεί από την πρόσφατη εύκολη επικράτηση της ΝΔ και την επακόλουθη διάλυση του ΣΥΡΙΖΑ. Ωστόσο, κανένα αστικό κόμμα δεν φάνηκε να κινείται διαφορετικά από την κυρίαρχη γραμμή που προωθεί το σύστημα για το Πολυτεχνείο. Από τη μία, όσο και αν το θέλει, η δεξιά πλευρά δεν μπορεί να αποκηρύξει την εξέγερση, γι’ αυτό και προσπαθεί να την ενσωματώσει στα δικά της αυθαίρετα ιστορικά πλαίσια. Από την άλλη, τα κόμματα της δεξιάς σοσιαλδημοκρατίας σκόπιμα αποφεύγουν να ταυτίσουν την εξέγερση του τότε με κάποιο σύγχρονο εξεγερτικό μήνυμα. Η ευθύνη ιστορικής προάσπισης του Πολυτεχνείου βαραίνει αποκλειστικά τον κόσμο του κινήματος.
Δημοσιεύθηκε στο ΠΡΙΝ στις 25-11-2023
