Τάσος Ιωαννίδης
▸Οι μαθητές των Γενικών Λυκείων και των ΕΠΑΛ βρίσκονται λίγες μέρες πριν τις εξεταστικές συμπληγάδες των Πανελλαδικών. Ωστόσο, το ταξικό φιλτράρισμα και ο αγώνας μετ’ εμποδίων έχει αρχίσει από τις πολύ μικρές ηλικίες, με τα διαφορετικά ερεθίσματα και τις κοινωνικές εμπειρίες που συμβάλλουν στη διαμόρφωση των εφήβων και έχουν οικονομική-ταξική διάσταση.
Μια ματιά στην κοινωνική προέλευση των επιτυχόντων στις σχολές υψηλής ζήτησης, αρκεί για να επιβεβαιώσει ότι το – αδιάβλητο μεν – εξεταστικό σύστημα απλώς επισφραγίζει την ταξική ανισότητα. Μάλιστα, φαίνεται ότι ένα όλο και μεγαλύτερο ποσοστό μαθητών από φτωχές γειτονιές τελειώνει τη Γ΄ Λυκείου χωρίς να συμμετέχει στις εξετάσεις – με κάποια στοιχεία να δείχνουν ότι το ποσοστό αυτό ξεπερνά το 30% –, δηλαδή ολοκληρώνει τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση μόνο «για να πάρει το χαρτί», το απολυτήριο.
Για τους υπόλοιπους, η εξεταστική αρένα αποτελεί ένα στρεβλό για την εφηβεία πλαίσιο, που γεννά ατελείωτο άγχος, δοκιμάζει τις σωματικές και ψυχικές αντοχές των υποψηφίων. Οι τραγικές περιπτώσεις των 17χρονων στην Ηλιούπολη καθώς και της μαθήτριας από το Ψυχικό, που κατέληξαν με μια αδιανόητη πράξη αυτοχειρίας, δείχνουν να σχετίζονται άμεσα με το άγχος των εξετάσεων. Αποτελεί την άλλη όψη της παραίτησης των παιδιών της «άλλης πλευράς»: των παιδιών που ξέρουν ότι δεν έχει νόημα να προσπαθήσουν, το τρένο έχει φύγει από το σταθμό πολύ νωρίς…
Το κεφάλαιο και το πολιτικό του προσωπικό δεν αρκείται όμως μόνο σε αυτή την κατηγοριοποίηση που επιβάλλει ο εξεταστικός μηχανισμός. Πλάι στην Τράπεζα Θεμάτων και την Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής, ετοιμάζεται τώρα το Εθνικό Απολυτήριο, που θα στερήσει ακόμα και το απολυτήριο από τα πιο αδύναμα οικονομικά στρώματα. Με διαρκείς πανελλαδικές και στις τρεις τάξεις του Λυκείου, με Τράπεζα Θεμάτων και με μητρώο βαθμολογητών που θα παρακάμπτει τις εναπομείνασες ευαισθησίες του μάχιμου εκπαιδευτικού της τάξης, που γνωρίζει τα προβλήματα αλλά και τις δυνατότητες των μαθητών του, η κυβέρνηση θέλει να σπάσει το – από δεκαετίες – «ξεπερασμένο» κοινωνικό συμβόλαιο του αστικού συστήματος με τον λαό, που εξασφάλιζε έστω την ολοκλήρωση της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.
Τι υπάρχει λοιπόν μετά τη λειτουργία του «κόφτη»; Κατάρτιση, μάθηση με βάση τις δεξιότητες, συνεχείς επιμορφώσεις και πιστοποιήσεις, δουλειά απόλυτα προσαρμοσμένη στις ανάγκες της αγοράς, χωρίς δικαιώματα φυσικά και με σκληρή εκμετάλλευση. Ένα πολύπλοκο πλέγμα μεταδευτεροβάθμιας εκπαίδευσης έχει αναπτυχθεί: σχολές ΟΑΕΔ, ιδιωτικά ΙΕΚ, κολλέγια, ιδιωτικά πανεπιστήμια, ανάλογα με το «βαλάντιο» του πελάτη. Ο φτωχός υποψήφιος δεν έχει ούτε μόρια, ούτε χρήματα για να συνεχίσει. Ο πλούσιος μπορεί, ανεξάρτητα από την επίδοση στις Πανελλαδικές: Εδώ τα μόρια ανταλλάσσονται με ευρώ…
Ο καπιταλισμός επομένως καλεί τους νέους να «επιλέξουν» μεταξύ δύο εναλλακτικών: Από τη μία η συμμετοχή στον άνισο αγώνα μετά το σχολείο, στο κυνήγι της επιβίωσης, από την άλλη η παραίτηση. Είτε της υποψήφιας που βάζει τέλος στη ζωή της, τσακισμένη από την υπερπροσπάθεια και την πίεση, είτε του υποψήφιου που επιδεικτικά αποσχολειοποιείται και αρνείται τη συμμετοχή στην Προκρούστεια κλίνη των εξετάσεων. Τι σημαίνει αυτή η διπλή όψη της παραίτησης; Αποτελεί βέβαια μια σαφή καταδίκη του συστήματος των αποκλεισμών, που ψαλιδίζει τα όνειρα των νέων. Όμως αποτελεί και μια δήλωση αδιεξόδου, μια υπόμνηση ότι η νέα γενιά δεν έχει γνωρίσει ένα άλλο κοινωνικό πρόταγμα, μία πρόταση απελευθερωτική, που θα συμβαδίζει με τις ανάγκες της, θα πραγματώνει τα όνειρά της. Αυτό το όραμα κομμουνιστικής απελευθέρωσης, χρειάζεται να το περιγράψουμε αυτές τις μέρες.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 23-24 Μαΐου 2026
