Ειλικρίνεια, κατανόηση, αλληλεγγύη, αυτοκριτική και αισιοδοξία.
Με αυτές τις πέντε λέξεις περιέγραφε τον εαυτό του ο Στέφανος Ληναίος, μια ξεχωριστή μορφή του θεάτρου, του των γραμμάτων και των αγώνων για ελευθερία και δημοκρατία που πέθανε στις 18 Απριλίου σε ηλικία 98 ετών. Ο θάνατός του ανακοινώθηκε σήμερα, 22 Απριλίου, ημέρα της αποτέφρωσής του.
Έφυγε «πλήρης ημερών», έπειτα από μια μακρά και σημαντική διαδρομή, έχοντας ωστόσο μέχρι τέλους δημιουργική παρουσία, ενώ αρθρογραφούσε τακτικά στην «Εφημερίδα των Συντακτών».
Αγαπούσε ιδιαίτερα το σκάκι, στο οποίο –όπως έλεγε– χρωστούσε πολλά, καθώς τον δίδαξε να σκέφτεται πριν από κάθε απόφαση.
Η Κατοχή τον σημάδεψε, όπως και πολλούς της γενιάς του, και τον οδήγησε να ταχθεί στο πλευρό της Αριστεράς.
Στα 16 του, αμέσως μετά την απελευθέρωση της χώρας από τους Γερμανούς, αποβλήθηκε από το σχολείο, όταν σε μια πράξη ανυπακοής αμφισβήτησε δημόσια την ύπαρξη του Θεού. Λίγα χρόνια αργότερα, επηρεασμένος από τον Νίκο Καζαντζάκη, τον Φρίντριχ Νίτσε και τον Άγγελο Σικελιανό, άρχισε να γράφει κείμενα εμπνευσμένα από το έργο τους.
Πρωτοεμφανίστηκε στο Θέατρο Κοτοπούλη το 1954 και μέχρι το 1967 έπαιξε σχεδόν σε όλα τα αθηναϊκά θέατρα. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος της πρωτοποριακής κίνησης «Δωδέκατη Αυλαία» και του πρώτου Εταιρικού Θιάσου του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών.
Την περίοδο της δικτατορίας (1967–1970) έζησε αυτοεξόριστος στο Λονδίνο, όπου δραστηριοποιήθηκε στο αντιδικτατορικό κίνημα, συμμετέχοντας στο «Committee Against Dictatorship», ενώ εργάστηκε και στο BBC (ερμηνεία, σκηνοθεσία, συγγραφή και παραγωγή – Greek Section).
Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, δημιούργησε μαζί με τη σύζυγό του, Έλλη Φωτίου, το «Σύγχρονο Ελληνικό Θέατρο». Στο Θέατρο ΑΛΦΑ παρουσίασαν με μεγάλη επιτυχία περισσότερα από 40 έργα του ελληνικού και διεθνούς ρεπερτορίου, όπως «Καληνύχτα Μαργαρίτα», «Δεν πληρώνω – Δεν πληρώνω», «Τυχαίο ατύχημα», «Οθέλος», «Μάκβεθ», «Οιδίπους Τύραννος» και άλλα.
Στον κινηματογράφο συμμετείχε σε ταινίες όπως «Το κλωτσοσκούφι», «Μιας πεντάρας νιάτα», «Η κόμισσα της φάμπρικας», «Αγάπη και θύελλα» και «Τα παιδιά της χελιδόνας».
Παράλληλα, ανέπτυξε έντονη συνδικαλιστική, αντιπολεμική και πολιτική δράση: διετέλεσε γενικός γραμματέας του ΣΕΗ, του Εθνικού Συμβουλίου της Νεολαίας Λαμπράκη, της Εταιρείας Μελέτης Αρχείου ΕΠΟΝ και άλλων φορέων. Υπήρξε επίσης δημοτικός σύμβουλος Αθηναίων και βουλευτής με το ΠΑΣΟΚ το 1989. Δεν τον κέρδισε η πολιτική μέσω κοινοβουλίου, όπως έλεγε μετά. Ο Στέφανος Ληναίος παρέμεινε ενεργός πολιτικά και στα μετέπειτα χρόνια, δύσκολα για την Αριστερά μετά την κατάρρευση του ”υπαρκτού σοσιαλισμού”, κυρίως με αντιπολεμική και αντιφασιστική δράση, προσεγγίζοντας περισσότερο πρωτοβουλίες κινηματικές .
«Ο δυνατότερος δεν είναι αυτός που έχει την εξουσία, είναι αυτός που μένει πιστός στις ιδέες του».
Η συγγραφική του δραστηριότητα υπήρξε εξίσου σημαντική, με έξι βιβλία στο ενεργητικό του.
H κόρη του Μαργαρίτα Μυτιληναίου έγραψε στον λόγαριασμό της στα social media:
«Καλό σου ταξίδι, πατέρα.
Έφυγες πλήρης και πλήρης ημερών, χαμογελαστός και γεμάτος αγάπη. Μεγάλο πράγμα.
Όλη σου τη ζωή πάλεψες για αυτό που θεωρούσες έντιμο, δίκαιο και Δημοκρατικό.
Αγώνες, αγωνίες, εξορίες, οικονομικές καταστροφές, πολιτικές απογοητεύσεις- όλα τα αντιμετώπισες. Όλα τα ξεπέρασες.
Ο δρόμος που περπάτησες είχε πολλή μοναξιά αλλά και μεγάλες νίκες.
Θέατρο, ραδιόφωνο, κείμενα σε εφημερίδες, βιβλία, συνδικαλισμός. Σε όλα άφησες το ισχυρό σου αποτύπωμα.
Για καλό κατευόδιο σου χαρίζω τον ήλιο της Άνοιξης, την ευωδιά του λουλουδιού της νεραντζιάς, τη γεύση του παγωτού καϊμάκι και τη θέα του Μεσσηνιακού κόλπου που τόσο αγαπούσες. Α, και έναν ελληνικό καφέ σαν αυτόν που έπινες κάθε απόγευμα με την μαμά.
Αυτά, πατέρα.
Καλό δρόμο…»
