Παναγιώτης Ξοπλίδης
Καθώς ο πόλεμος στο Ιράν συμπληρώνει ένα μήνα, η εξέλιξη του (όπως και σε κάθε πόλεμο) δεν θα κριθεί μόνο στο στρατιωτικό πεδίο, αλλά και στο διπλωματικό. Οι έμμεσες διαπραγματεύσεις γίνονται κάτω από το τραπέζι, καθώς οι επίσημες έχουν επανειλημμένα τορπιλιστεί από γκανγκστερικού τύπου ενέργειες των ΗΠΑ-Ισραήλ. Η στάση της ιρανικής ηγεσίας φαίνεται να έχει σκληρύνει, αν και διαχρονικό στοιχείο του καθεστώτος στην Τεχεράνη είναι ο πραγματισμός.
Το Πεντάγωνο επιμένει ότι έχει αποδυναμώσει τις στρατιωτικές δυνατότητες του Ιράν, υποστηρίζοντας ότι το 90% της πυραυλικής ικανότητας του έχει καταστραφεί. Ωστόσο, το Ιράν έχει δείξει ότι μπορεί να πλήττει στόχους όποτε το επιλέγει και με ακρίβεια. Έχει μάλιστα υιοθετήσει μια πολιτική «οφθαλμόν αντί οφθαλμού», η οποία δεν είναι καθόλου συμβολική. Την περασμένη εβδομάδα, οι ιρανικές δυνάμεις έπληξαν την κύρια εγκατάσταση φυσικού αερίου του Κατάρ, εξαλείφοντας το 17% της εξαγωγικής της ικανότητας, αμέσως μετά από ισραηλινή επίθεση στο κοίτασμα Νότιο Παρς του Ιράν. Μετά από επίθεση στον πυρηνικό σταθμό της Νατάνζ, ιρανικοί βαλλιστικοί πύραυλοι διέσπασαν τα ισραηλινά αμυντικά συστήματα, πλήττοντας την πόλη Ντιμόνα, όπου βρίσκονται οι εγκαταστάσεις του πυρηνικού προγράμματος του Ισραήλ. Ταυτόχρονα, στα Στενά του Ορμούζ, τη θαλάσσια οδό από την οποία διέρχεται το ένα πέμπτο των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου, εκατοντάδες πλοία παραμένουν ακινητοποιημένα, με τις ΗΠΑ να παραδέχονται ουσιαστικά ότι το Ιράν έχει τον έλεγχο. Ανεξάρτητα, από την άμεση έκβαση των στρατιωτικών επιχειρήσεων, η «επόμενη μέρα» για την παγκόσμια οικονομία είναι δυσοίωνη. Η αναβολή επιθέσεων σε εγκαταστάσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου έφερε συγκράτηση των τιμών τους, οι οποίες έχουν αυξηθεί πάνω από 50% από την έναρξη του πολέμου, σε μια περίοδο όπου η καπιταλιστική ανάπτυξη είναι ασθμαίνουσα και ευάλωτη.
Απέναντι στη στρατιωτική αντοχή και τη δυνατότητα επίτευξης οικονομικής ασφυξίας από την πλευρά του Ιράν, η επιλογή μιας νέας κλιμάκωσης από τις ΗΠΑ παραμένει. Περίπου 2.500 επιπλέον πεζοναύτες, μαζί με αποβατικά πλοία, αναπτύσσονται στην περιοχή. Μια μεγάλης κλίμακας χερσαία επέμβαση είναι απίθανη, ωστόσο η συνεχής ροή αμφίβιων στρατιωτικών ομάδων, δηλώνει την απειλή κατάληψης του νησιού Χαργκ, από όπου εξάγεται το 90% του ιρανικού πετρελαίου. Αυτή η κίνηση, εκτός από τους υψηλούς κινδύνους που έχει, θα προκαλέσει επιπλέον οικονομικό χάος με μακροπρόθεσμα αποτελέσματα.
Οι απειλές, οι λεονταρισμοί και η άσκηση «διπλωματίας» με όρους μαφίας και reality show είναι οργανικό στοιχείο της τραμπικής εποχής του αμερικανικού καπιταλισμού. Πίσω από τον πόλεμο της προπαγάνδας, αυτό που κρίνεται δεν είναι μόνο η «πώληση» μιας νίκης προς το κοινό. Ακόμα και μια κατάπαυση του πυρός, θα αφήσει ανοιχτή την εξέλιξη της νέας διεθνούς «τάξης πραγμάτων». Το Ιράν έχει καταφέρει να θέσει «κόκκινες γραμμές» και αυτό είναι ήδη μια σημαντική επιτυχία. Η Τεχεράνη θα επιδιώξει να τερματίσει τον πόλεμο με τους δικούς της όρους, αποσπώντας άρση κυρώσεων και οικονομικά πλεονεκτήματα. Εν μέσω τηλεοπτικών κραυγών του Τραμπ, η κυβέρνηση των ΗΠΑ ανακοίνωσε την προσωρινή άρση των κυρώσεων για την αγορά 140 εκατομμυρίων βαρελιών ιρανικού πετρελαίου, ώστε να μειωθούν οι τιμές του πετρελαίου.
Οι όροι που θέτουν τώρα οι ΗΠΑ αφορούν και πάλι την υποτιθέμενη αποτροπή απόκτησης πυρηνικού όπλου, αν και η Ουάσινγκτον και το Τελ Αβίβ είχαν ισχυριστεί (με την ίδια κομπορρημοσύνη) πως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν είχε καταστραφεί στον 12ήμερο πόλεμο πέρυσι. Ωστόσο, η αξιοπιστία της διπλωματίας είναι στο επίπεδο που έχει θέσει το γεγονός ότι ΗΠΑ και Ισραήλ βομβάρδισαν το Ιράν, ενώ ήταν σε εξέλιξη επίσημες διαπραγματεύσεις, τον Ιούνιο του 2025 και τον Φλεβάρη του 2026. Η Τεχεράνη είχε ήδη δηλώσει ότι αποδέχεται την παύση του πυρηνικού του προγράμματος, το οποίο ήταν περισσότερο ένα διαπραγματευτικό χαρτί για να πετύχει άλλους στόχους, στο πλαίσιο μιας ρεαλιστικής διπλωματίας που ασκεί διαχρονικά το καθεστώς. Οι ΗΠΑ ζητούσαν επίσης από το Ιράν να διαλύσει το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων. Πλέον, η Ουάσινγκτον προτείνει το Ιράν να διατηρήσει 1.000 πυραύλους μεσαίου βεληνεκούς στο οπλοστάσιό του, κάτι που διαφοροποιείται σημαντικά από προηγούμενες απαιτήσεις. Όλα αυτά είναι ενδείξεις αδυναμίας μάλλον, παρά ισχύος.
Όπως απέδειξε η περίπτωση παλαιστινιακών οργανώσεων και κυρίως της Χεζμπολάχ στον Λίβανο, ο «αποκεφαλισμός» της ηγεσίας, οι στοχευμένες δολοφονίες και οι βομβαρδισμοί δεν αρκούν για να νικήσουν μια αντιστασιακή οργάνωση. Στον Λίβανο, ο IDF και η Μοσάντ, δολοφόνησαν τον Νασράλα, μεγάλο μέρος της ηγεσίας της Χεζμπολάχ, ισοπέδωσαν κτίρια και υποδομές που συνδέονταν με αυτήν. Ακόμα και στην περίοδο της «εκεχειρίας» που η Χεζμπολάχ είχε υπογράψει και εφάρμοζε με στωικότητα, ο ισραηλινός στρατός σχεδόν καθημερινά την παραβίαζε κυρίως με τη μορφή στοχευμένων επιθέσεων σε μέλη της οργάνωσης. Η Χεζμπολάχ θεωρούνταν «απενεργοποιημένη», αλλά αποδείχθηκε ότι διατηρεί σχεδόν άθικτο τον οπλισμό της, έχει ανανεώσει πλήρως τους μαχητές της και αντιστέκεται αποτελεσματικά στις χερσαίες επιθέσεις.
Το ίδιο συνέβη και με τη Χαμάς και άλλες παλαιστινιακές οργανώσεις στο παρελθόν. Οι Χούθι στην Υεμένη επίσης νίκησαν την επίθεση Σαουδικής Αραβίας και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, των δύο πιο ισχυρών στρατών της αραβικής χερσονήσου. Η δύναμη της λαϊκής αντίστασης δεν αφορά τελικά «ρομαντικές» προσεγγίσεις. Αυτή είναι που τροφοδοτεί τη μαζική συμμετοχή και την ευρύτερη κοινωνική «νομιμοποίηση» σε οργανώσεις που μάχονται ενάντια στην κατοχή, την καταπίεση, τις ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις. Στην περίπτωση του Ιράν, αυτά τα χαρακτηριστικά έχουν τις ρίζες τους σε μια από τις μεγαλύτερες λαϊκές επαναστάσεις που γνώρισε ο πλανήτης στις τελευταίες δεκαετίες. Στον πυρήνα της είχε την εργατική κινητοποίηση και το βαθύ αντιιμπεριαλιστικό περιεχόμενο με ένταση, που συνεχίζει μέχρι και σήμερα να λειτουργεί ως συνεκτικός δεσμός της ιρανικής κοινωνίας. Ακόμα και οι δυνάμεις που αντιπολιτεύονται το καθεστώς (οι πραγματικές και όχι οι πράκτορες της Μοσάντ και τα μοναρχικά απολιθώματα) συνδέονται με τη δυναμική της επανάστασης, εργατικά σωματεία, δομές λαϊκής χειραφέτησης. Το ίδιο το καθεστώς, αν και κατέπνιξε την αριστερά συγκροτώντας μια εκμεταλλευτική καπιταλιστική οικονομία, διατηρεί τον αντι-ιμπεριαλισμό ως ενοποιητικό στοιχείο. Οι αντιθέσεις στην ιρανική κοινωνία είναι βαθιές, πρώτα απ΄ όλα οι ταξικές. Ωστόσο, η δύναμη και η επιβίωση του καθεστώτος οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στην εμφάνιση του ως θεματοφύλακα μιας παράδοσης, που σε μεγάλο βαθμό καπηλεύτηκε και διαστρέβλωσε στο εσωτερικό του. Ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός δυσκολεύεται ιδιαίτερα να καταβάλλει τους το Ιράν και την αντίστασή του.
Στο περιθώριο του πολέμου: Εκκαθάριση της Παλαιστίνης, εισβολή στον Λίβανο
Η επίθεση ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν εξελίσσεται παράλληλα με την κλιμάκωση του σχεδίου για τη «νέα Μέση Ανατολή», με τους λαούς της Παλαιστίνης και του Λιβάνου να βιώνουν συνθήκες εθνοκάθαρσης, συνεχίζοντας όμως την αντίσταση τους. Στη Γάζα οι νεκροί μετά την κήρυξη της «εκεχειρίας» έχουν ξεπεράσει τους 700, ωστόσο η αντίσταση διατηρεί τον οπλισμό και τις θέσεις της. Η επόμενη φάση του «ειρηνευτικού σχεδίου» είναι έτσι κι αλλιώς μετέωρη και η εξέλιξη της θα κριθεί και από την πορεία της σύγκρουσης των ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν.
Στο επίκεντρο της ισραηλινής γενοκτονικής μηχανής βρίσκεται τους τελευταίους μήνες η Δυτική Όχθη με τον κατοχικό στρατό και φασιστικές ένοπλες ομάδες εποίκων να έχουν δημιουργήσει ένα καθεστώς βίας χωρίς προηγούμενο. Η συστηματική χρήση βασανιστηρίων έχει μετατραπεί σε καθοριστικό εργαλείο της συνεχιζόμενης γενοκτονίας. Η Φραντσέσκα Αλμπανέζε, ειδική εισηγήτρια του ΟΗΕ για την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα παλαιστινιακά εδάφη, αναφέρει σε έκθεση της ότι «αυτό που κάποτε γινόταν στη σκιά, τώρα εφαρμόζεται ανοιχτά: ένα καθεστώς οργανωμένου εξευτελισμού, πόνου και υποβάθμισης, εγκεκριμένο στα υψηλότερα πολιτικά επίπεδα». Από τον Οκτώβριο του 2023 περισσότεροι από 18.500 Παλαιστίνιοι έχουν συλληφθεί στα κατεχόμενα εδάφη, συμπεριλαμβανομένων τουλάχιστον 1.500 παιδιών. Χιλιάδες παραμένουν υπό κράτηση χωρίς κατηγορίες. Σχεδόν 100 κρατούμενοι έχουν πεθάνει υπό κράτηση. Πολλοί έχουν υποστεί αδιανόητες κακοποιήσεις, όπως βιασμούς με μπουκάλια, μεταλλικές ράβδους και μαχαίρια, λιμοκτονία, σπάσιμο οστών και δοντιών, καψίματα, επιθέσεις από σκύλους. «Τα βασανιστήρια κάνουν στο άτομο ό,τι κάνει η γενοκτονία σε έναν λαό, καταστρέφουν τις συνθήκες ζωής και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια», καταλήγει η έκθεση.
Στον γειτονικό Λίβανο, το Ισραήλ επιχειρεί να επανέλθει στα εδάφη που κατείχε στα νότια του ποταμού Λιτάνι. Είναι η περιοχή που γνώρισε μια ταπεινωτική ήττα το 2006 και η αναστροφή της μπορεί να επιτευχθεί μόνο με μεγάλης έκτασης χερσαία επέμβαση. Η Χεζμπολάχ, παρά τα χτυπήματα που δέχθηκε το 2024, διατηρεί οπλοστάσιο, επιχειρησιακές δυνατότητες και λαϊκή στήριξη. Η ανάδειξη μιας φιλοδυτικής κυβέρνησης στη Βυρηττό και οι συμφωνίες αφοπλισμού αποδεικνύονται ανίσχυρες μπροστά στην αντιστασιακή δράση. Μια χερσαία επέμβαση δεν θα είναι περίπατος για το Ισραήλ, καθώς στα δύο προηγούμενα χρόνια ο IDF δεν κατάφερε να προωθηθεί παρά ελάχιστα χιλιόμετρα. Το μέτωπο αυτό είναι μια ανοιχτή πληγή για το Ισραήλ που αδυνατεί να πετύχει τακτικούς και στρατηγικούς στόχους.
Κέρδη και ζημιές
«Εσείς μιλάτε για κέρδη και ζημιές, εμείς μιλάμε για ανθρώπινες ζωές». Το σύνθημα αυτό του ταξικού εργατικού κινήματος παίρνει άλλο νόημα στην περίοδο του πολέμου. Την ώρα που χιλιάδες άνθρωποι σκοτώνονται, που υποδομές και ζωές ανατινάζονται, τα αστικά επιτελεία έχουν την προσοχή τους στραμμένη στα κέρδη, είτε τα άμεσα είτε τα μεσοπρόθεσμα. Οι ζημιές πάντως και τα κόστη του πολέμου θα πέσουν πάνω στους λαούς, και στις χώρες που επιτίθενται.
Μόνο τις πρώτες μέρες της επίθεσης στο Ιράν ρίχτηκαν από τις ΗΠΑ πύραυλοι και βόμβες κόστους 11,3 δις. ευρώ! Κι αυτό, χωρίς να υπολογίζουμε το κόστος από την μετακίνηση και παρουσία των ισχυρότατων δυνάμεων που έχουν συγκεντρωθεί στην περιοχή. Εκτίμηση του αμερικανικού Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS) υπολογίζει ότι τις πρώτες τέσσερις μέρες απαιτούνταν σχεδόν 900 εκατ. δολάρια την ημέρα! Μόνοι οι 319 πύραυλοι Τόμαχοκ που έχουν χρησιμοποιήσει οι ΗΠΑ τις πρώτες 20 μέρες κοστίζουν 1,2 δισ., με τα αποθέματά τους να εξαντλούνται! Δεν είναι τυχαίο πως ο υπουργός Πολέμου των ΗΠΑ ζήτησε μετά το πρώτο 10ήμερο επιπλέον 200 δισ. δολάρια για την υποστήριξη της επίθεσης στο Ιράν. Η Τεχεράνη μπορεί να αμύνεται και να αντεπιτίθεται με πολύ πιο φτηνά όπλα, προκαλώντας μεγάλες οικονομικές απώλειες στις ΗΠΑ. Αυτή η κατάσταση εξηγεί και από μία άλλη πλευρά τις αντιφάσεις των δηλώσεων Τραμπ. Αντίστοιχα στο Ισραήλ, το λειτουργικό κόστος του πολέμου ανέρχεται σε 6,4 δισ. (το πρώτο 15νθήμερο), σύμφωνα με την εφημερίδα Haaretz, χωρίς να περιλαμβάνονται κτίρια και υποδομές. Για την κατεπείγουσα αγορά πυραύλων αναχαίτισης και άλλων πολεμοφοδίων το Ισραήλ θα δαπανούσε 875 εκατ. δολάρια.
Βεβαίως, τα μονοπώλια των όπλων τρίβουν τα χέρια τους. Ενδεικτικά, από την πρώτη κιόλας ημέρα των πληγμάτων στο Ιράν, οι μετοχές των Lockheed Martin, Northrop Grumman και RTX αυξήθηκαν κατά 4-6%, με συνολικά κέρδη για τους μετόχους τους έως 30 δισ. δολάρια. Εταιρείες όπως η Palantir (ανάλυση δεδομένων) και η DroneShield σημείωσαν άνοδο άνω του 5%.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΠΡΙΝ που κυκλοφόρησε 28-29 Μαρτίου 2026
