Γιώργος Τσαντίκος
Ο Γαβριάς και η Κοζέτ κουρελήδες και ερωτευμένοι στα οδοφράγματα, ο Φιντέλ «με το κεφάλι στο στόμα του λύκου» και τα μπινελίκια, ο Μορέλο που ζητάει να «συλληφθεί ο πρόεδρος», ο Σαμάνο με το τσιγάρο μπροστά στο απόσπασμα, είναι εκδοχές της πρόκλησης.
Το σύστημα, ο καπιταλισμός, η εξουσία (διαλέξτε τον προσδιορισμό που επιθυμείτε), έχει αποφασίσει να εντάξει στο παλμαρέ, στις κινήσεις, στη φαρέτρα του (διαλέξτε την υποδοχή που προτιμάτε), την πρόκληση, σε όλους τους τόνους και τις εκδοχές της.
Η πρόκληση λοιπόν, η ανοιχτή, εύγλωττη, απερίφραστη (διαλέξτε τον επιθ… εντάξει, καταλάβατε πώς θα πάει το πράμα), υπήρξε πάντα ένα όπλο των απέναντι. Ημών δηλαδή. Αυτωνών που δεν έχουν πρόσβαση ή, ακόμα καλύτερα, έχουν ανοιχτούς λογαριασμούς με τα κέντρα και απόκεντρα λήψης αποφάσεων.
Είτε επιτυχημένη, είτε όχι, η πρόκληση ήταν ένας τρόπος να διεκδικεί περισσότερο χώρο και καλύτερο αέρα, αυτός που δεν τα είχε. Από τις φάρσες του δημάρχου Πεπόνε στον Δον Καμίλο, μέχρι τη γεμάτη παραμάνες καταιγίδα του πανκ (στο μουσικό σανίδι και κάτω από αυτό), οι προκλητικοί και οι προκλητικές, αυτό που έκαναν ήταν να απαιτούν τα πράγματα που (τους) έλειπαν.
Ο Γαβριάς και η Κοζέτ, κουρελήδες και ερωτευμένοι στα οδοφράγματα, ο Φιντέλ με το «κεφάλι μέσα στο στόμα του λύκου» και τα μπινελίκια, ο Σίμονον που σπάει το μπάσο στο εξώφυλλο του London Calling, ο Μπάλντουιν και οι σελίδες του Κουαρτέτου του Χάρλεμ, ο Μορέλο που ζητάει να «συλληφθεί ο πρόεδρος», ο Πόλοκ και το ντρίπινγκ, ο Σαμάνο με το τσιγάρο στην άκρη των δοντιών μπροστά στο απόσπασμα, είναι διάφορες εκδοχές της πρόκλησης, διαφορετικές στη φύση, τον τρόπο, την ένταση, τον σκοπό.
Εδώ και κάποια χρόνια όμως, η πρόκληση δεν είναι όπλο των αδύνατων και των «από κάτω». Πλέον, την επιλέγει και το σύστημα. Και όταν την επιλέγει το σύστημα, σημαίνει ότι η απλή εκρηκτική ύλη θα μετατραπεί σε διαδικασία σχάσης και θα γίνει πολλαπλάσια καταστροφική. Όταν δηλαδή μια βουλευτής απαντάει σε μια δημοσιογραφική ερώτηση για το εισόδημα των εκπαιδευτικών σε ένα (τουριστικό) νησί, ότι το «τζάμπα πέθανε», όσες προσπάθειες να κάνει ο πολιτικός προϊστάμενος να στρεψοδικήσει και όσες καθυστερημένες συγγνώμες και αν ζητηθούν, το πρώτο πράγμα που έχει στο μυαλό της είναι η πρόκληση.
Όταν ο πιο ισχυρός πολιτικός στον πλανήτη ξαμολάει τις κρατικές δυνάμεις κρούσης και αυτές σκοτώνουν αδιάκριτα πολίτες, ξέρει πολύ καλά τι κάνει. Προκαλεί κάθε πιθανό και απίθανο αίσθημα, δημιουργώντας έναν κύκλο, με έναν σχετικά προφανή στόχο: όσο περισσότερο προκληθεί το «κοινό περί δικαίου αίσθημα», τόσες περισσότερες φορές η εξουσία θα το καταγγείλει, κάνοντας το άσπρο, μαύρο και τη δύση, ανατολή. Όσο μεγαλύτερη η ποσότητα της εκ του ασφαλούς πρόκλησης, τόσο πιο άγρια και «νομιμοποιημένη» δια της ακυρώσεως οποιασδήποτε έννοιας δικαίου, θα είναι η επίθεση.
«Όσο ποντάρετε σε άυλες και γενικές μορφές δικαίου και νομιμότητας, εμείς θα τις καταστρέφουμε». Αυτό κάνουν.
Και οι αδύνατοι, τι κάνουν;
Μερικά πράγματα άρχισαν να χάνουν το νόημά τους και την αποστολή τους, από όταν πρωτακούστηκε οπουδήποτε το «σύντροφοι, δεν προκαλούμε».
Μερικά πράγματα άρχισαν να χάνουν το νόημά τους, από όταν πρωτακούστηκε οπουδήποτε το «σύντροφοι, δεν προκαλούμε»
Σήμερα, η εκλεπτυσμένη (και μη) πρόκληση περιορίζεται στα ασφαλή (για την εξουσία) κανάλια του triggering και του hating (προφανής εδώ η διάθεση να μπούνε δύο αγγλικούρες στην ίδια πρόταση), με τη διαμεσολαβούμενη και ενίοτε ανόητη συζήτηση, στο ευρύτερο ίντερνετ. Την ώρα που οι απέναντι προκαλούν με κάθε πιθανό τρόπο, αμφισβητώντας ακόμα και κάθε αστικό κανόνα, χρησιμοποιώντας όλα, μα όλα τα μέσα για να πετύχει η συνταγή της παραμονής τους στον αφρό, οι μεγαλύτερες αμφισβητήσεις αγνοούνται ή αφορίζονται.
Λες και το Τι να κάνουμε και η Καταγωγή της οικογένειας δεν ήταν και δεν παραμένουν προκλητικά. Λες και ο Γκοντάρ δεν αμφισβήτησε όλες τις φόρμες της μέσης αντίληψης για την τέχνη, αλλά περιμέναμε τον Νόλαν να κάνει κάστινγκ με μαύρη «ωραία Ελένη» (σ.σ. αυτή η πρόταση κέρδισε το «λες και δεν είχαμε δει την Κατρίν Ντενέβ με πτώματα κουνελιών στο Repulsion»).
Η πρόκληση μπορεί να δημιουργήσει σημεία χωρίς επιστροφή. Σε μια εποχή που το αντεπιχείρημα είναι «μα δεν υπάρχει άλλος δρόμος», μπορεί να είναι τα σημεία που θα πάνε τα πράγματα μπροστά…
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 7-8 Φεβρουαρίου 2026
