Δημήτρης Γρηγορόπουλος
Το βιβλίο του Δημήτρη Καλτσώνη Η τέχνη του πολέμου για την εξουσία (εκδόσεις Τόπος) αποτελεί μια ενδιαφέρουσα συμβολή στη συζήτηση που πρέπει να ανοίξει για τις μεθόδους και την τακτική στην πορεία προς την επαναστατική ανατροπή του καπιταλισμού και την ίδια την επανάσταση. Μπορούν οι λαοί να κατακτήσουν την εξουσία στον 21ο αιώνα υπερνικώντας την ισχύ και την τεχνολογική υπεροχή των ισχυρών;
Αντικείμενο του βιβλίου είναι ο προσδιορισμός και η μελέτη των βασικότερων κανόνων και μεθόδων που χρησιμοποιούνται στο πολιτικό, ιδεολογικό και στρατιωτικό επίπεδο για την κατάκτηση της κρατικής εξουσίας. Από τους Σουν Τσου μέχρι τους Λένιν, Μάο και Κάστρο, και πολλούς άλλους επαναστάτες, αυτοί οι κανόνες χρησιμοποιήθηκαν για την ανατροπή του εκμεταλλευτικού συστήματος. Ο αγώνας για την κρατική εξουσία χάνεται στα βάθη των αιώνων. Μετά τη διάσπαση των κοινωνιών σε αντιμαχόμενες τάξεις, εκμεταλλευτικές και εκμεταλλευόμενες, συγκρούσεις διεξάγονται για τον έλεγχο της εξουσίας και της οικονομίας από την κυρίαρχη εκμεταλλευτική τάξη, αλλά και σε διακρατικό επίπεδο για την υποταγή και εκμετάλλευση και άλλων κοινωνιών.
Ο συγγραφέας προσδιορίζει τους βασικούς όρους που είναι αναγκαίοι για τη νικηφόρα επικράτηση των επαναστατικών δυνάμεων συνολικά. Η πάλη για την εξουσία απαιτεί βασικές αρχές και προϋποθέσεις, που πρέπει οπωσδήποτε να εξασφαλιστούν.
Καταρχάς απαιτείται πνεύμα ενεργητικό και πρωτοβουλία. Η παθητική στάση, η αναμονή, η πολιτική δράση μόνο ως απάντηση στις πρωτοβουλίες του αντιπάλου οδηγούν με απόλυτη ακρίβεια στην ήττα. Ο Μάο σημείωνε σχετικά: «Ο επαναστατικός στρατός, που βουλιάζει στην αδράνεια και χάνει την πρωτοβουλία, αναγκάζεται από τον εχθρό να μείνει παθητικός και απειλείται να καταστραφεί. Ο επαναστατικός στρατός πρέπει να ξαναπάρει γρήγορα την πρωτοβουλία. Αν δεν το καταφέρει αυτό, βαδίζει αναπόφευκτα προς την ήττα».
Ο συγγραφέας τονίζει πως «οι αντικειμενικές συνθήκες εκμετάλλευσης από μόνες τους δεν αρκούν. Η αυθόρμητη διαμαρτυρία πρέπει να συναντήσει τη συνειδητή πράξη και πρωτοβουλία της επαναστατικής πρωτοπορίας». Ο Λένιν, επιπλέον, υπογράμμιζε πως η ανάληψη πρωτοβουλίας είναι αναγκαία, αλλά δεν επαρκεί, απαιτεί σχέδιο, αλλά και ευλυγισία στην εφαρμογή του. Η πρωτοβουλία δεν μπορεί να είναι δογματικά προσηλωμένη στο σχέδιο. Πρέπει να αναπροσαρμόζεται ανάλογα με τις αντικειμενικές και υποκειμενικές συνθήκες και εξελίξεις.
Η παθητική στάση, η αναμονή, η πολιτική δράση μόνο ως απάντηση στις πρωτοβουλίες του αντιπάλου οδηγούν με απόλυτη ακρίβεια στην ήττα
Επιπλέον, ο Λένιν υπογράμμιζε έντονα ότι για την επιτυχία της πολιτικής ή της στρατιωτικής δράσης «απαιτείται αποφασιστικότητα, ορμή και ταχύτητα». Η επίθεση ενάντια στον εχθρό πρέπει να είναι ενεργητικότατη και η εξέγερση να είναι, κατά το δυνατόν, ταυτόχρονη στην κοινωνία, με στόχο τη γρήγορη κλιμάκωση μιας πολιτικής ή στρατιωτικής σύγκρουσης, αν υπάρχουν, βέβαια, οι όροι. Από την άλλη όμως απαιτείται κι ευλυγισία, όταν η ταχύτητα και η ορμή δεν είναι ενδεδειγμένες, αλλά, αντιθέτως, ενδείκνυται αργόσυρτη δράση.
Στη διάρκεια της διεξαγωγής του αγώνα για την κατάκτηση της εξουσίας ενδέχεται να εμφανιστούν δύο παρεκκλίσεις: Η υπερβολικά παθητική στάση και, αντίθετα, η υπερβολική επιθετικότητα. Η παθητικότητα είναι συχνά καρπός μιας μη βαθύτερης κατανόησης της κατάστασης, η οποία δημιουργείται υπό το βάρος μεγάλων δυσκολιών, που απολυτοποιούνται και υπερεκτιμώνται, αλλά και από την επιδίωξη μιας ήρεμης ζωής ή από την υπερεκτίμηση των δυνάμεων του εχθρού. Επιπλέον, ένας μακρόχρονος και δυσβάστακτος αγώνας μπορεί να κουράσει και να πτοήσει τους αγωνιστές. Σε αυτή την περίπτωση επιβάλλεται η ανάπτυξη της αγωνιστικής συνείδησης αλλά και του μαχητικού πνεύματος, ώστε οι αγωνιστές να μην πτοούνται.
Από την πλευρά των αστικών δυνάμεων συνήθης είναι ο εκφοβισμός και ο αιφνιδιασμός των λαϊκών δυνάμεων. Πρόκειται για το λεγόμενο «δόγμα του σοκ», για να αιφνιδιαστεί και να αποθαρρυνθεί ο λαός. Επί παραδείγματι, ο σαρωτικός, γρήγορος και βίαιος τρόπος, με τον οποίον επιβλήθηκε η μνημονιακή νομοθεσία στην Ελλάδα απέβλεπε στην πρόκληση ενός σοκ, ώστε να αμβλυνθούν οι λαϊκές αντιδράσεις.
Επιπλέον, η αστική προπαγάνδα καταφεύγει σε ευρύτατα ψεύδη, δημαγωγικές υποσχέσεις ή και μικροπαροχές, για να εξαπατήσει τις λαϊκές μάζες.
Στη διεξαγωγή της ταξικής σύγκρουσης καθοριστική σημασία έχει ο ακριβής υπολογισμός του συσχετισμού των δυνάμεων, χωρίς την υπερεκτίμηση ή και την υποτίμησή του.
Ο Λένιν υπογράμμιζε ιδιαίτερα την ανάγκη ενός αυστηρά αντικειμενικού υπολογισμού των ταξικών δυνάμεων, ώστε οι αγωνιστικές δυνάμεις να μην πτοούνται απ’ την υπερεκτίμηση των δυνάμεων του ταξικού εχθρού, όπως τις προβάλλει αυτός, ούτε όμως και να εκλαμβάνουν την επιθυμία τους και την ιδεολογικοπολιτική τους αντίληψη, ως αντικειμενική πραγματικότητα. Γιατί και στις δύο περιπτώσεις οι επαναστάτες διαμορφώνουν λανθασμένες αντιλήψεις, όπως επιδιώκει ο ταξικός εχθρός για να τους αποτρέψει από την ορθή και ρεαλιστική αγωνιστική επιλογή, που οδηγεί στην επαναστατική νίκη.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 31 Ιανουαρίου – 1 Φεβρουαρίου 2026
