Κυριάκος Νασόπουλος
▸«Για πρώτη φορά αποφασίσαμε και υλοποιούμε κάτι απλό αλλά πολύ ουσιαστικό. Το κράτος πληρώνει ένα ενοίκιό σου τον χρόνο! Δεν μοιράζουμε επιδόματα, επιστρέφουμε με μόνιμα μέτρα τα κέρδη της οικονομίας. Επιστρέφουμε το πλεόνασμα από την ανάπτυξη, αλλά και από την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής, εκεί που ανήκει. Δηλαδή σε εσένα!».
Με αυτά τα λόγια, τον περασμένο Απρίλιο, ο Κυριάκος Μητσοτάκης διαφήμισε με «πιασάρικο» βίντεο στο TikTok την επιστροφή ενός ενοικίου κάθε Νοέμβριο σε περίπου 1 εκατ. ενοικιαστές. Μάλιστα, την Πέμπτη 27 Νοεμβρίου, μία μέρα πριν την καταβολή των ποσών (28/11), κατά την εισήγησή του στο υπουργικό συμβούλιο ισχυρίστηκε ότι το συγκεκριμένο επίδομα ισοδυναμεί με ετήσια μείωση 8% στα ενοίκια.
Ωστόσο τα αυστηρά εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια κόβουν από τους δικαιούχους ακόμα και μισθωτούς των 1.000 ευρώ τον μήνα (π.χ. ζευγάρι χωρίς παιδιά), ενώ και τα ποσά είναι πενιχρά, καθώς δεν εξασφαλίζουν επιστροφή ούτε καν ενός ενοικίου τον χρόνο. Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, η μέση δηλωμένη ετήσια δαπάνη για ενοίκιο ανέρχεται μόλις στα 3.048 ευρώ, δηλαδή περίπου 254 ευρώ τον μήνα. Το νούμερο αυτό σε καμία περίπτωση δεν ανταποκρίνεται στις πραγματικές τιμές της αγοράς και καταδεικνύει εκτεταμένη υποδήλωση μισθωμάτων.
Με βάση την Eurostat, η στεγαστική επιβάρυνση των ελληνικών νοικοκυριών κινείται στη ζώνη του 40%-50% επί του μηνιαίου εισοδήματος, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος δεν ξεπερνά το 25%. Ακόμα πιο δραματική είναι η κατάσταση για τους εργαζόμενους που πληρώνονται με τον κατώτατο μισθό, καθώς το αντίστοιχο ποσοστό εκτοξεύεται στο 70%. Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, ο πληθωρισμός στα ενοίκια έφτασε το 10,9% τον Σεπτέμβριο και το 8,9% τον Οκτώβριο, επιβεβαιώνοντας την επιδείνωση του κόστους στέγασης.
Η επιστροφή ενός ενοικίου τον χρόνο, αποτελεί κυριολεκτικά για την συντριπτική πλειοψηφία των ενοικιαστών μια «σταγόνα στον ωκεανό»…
Πανάκριβα τα 12 ενοίκια, «επιστρέφουν» ούτε το μισό
Η επιστροφή ενός ενοικίου δεν αντισταθμίζει σε καμία περίπτωση τις τεράστιες αυξήσεις που έχουν σημειωθεί τα τελευταία χρόνια. Αντιθέτως, σε αρκετές περιπτώσεις μετατράπηκε ακόμα και σε «βοήθημα» για τους ιδιοκτήτες, οι οποίοι βρήκαν ευκαιρία να ζητούν μεγαλύτερα ενοίκια.
Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ και της Eurostat, η Ελλάδα καταγράφει τη μεγαλύτερη αύξηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση στα ενοίκια. Από το 2022 τα μισθώματα αυξάνονται αδιάκοπα, με την αγορά ακινήτων να κινείται με ρυθμούς σταθερά πάνω από τον πληθωρισμό, προκαλώντας συνθήκες ασφυξίας στους ενοικιαστές. Πιο αναλυτικά, η τριετής σωρευτική αύξηση φτάνει στο 37%, με το μεγαλύτερο πρόβλημα να παρατηρείται στα μεγάλα αστικά κέντρα και στις περιοχές με πανεπιστήμια. Στην Αθήνα η μέση ζητούμενη τιμή ανά τετραγωνικό έχει εκτοξευτεί σχεδόν 40% από το 2022, ενώ στη Θεσσαλονίκη η αύξηση φτάνει το 33%.
Με βάση την Eurostat, η στεγαστική επιβάρυνση των ελληνικών νοικοκυριών κινείται στη ζώνη του 40%-50% επί του μηνιαίου εισοδήματος, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος δεν ξεπερνά το 25%.
Μεγάλη άνοδο έχουμε και στις τιμές πώλησης κατοικιών. Σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος (ΤτΕ), από το 2022 οι τιμές έχουν αυξηθεί συνολικά κατά 43%, το δεύτερο μεγαλύτερο ποσοστό μεταξύ όλων των χωρών της ΕΕ. Τα πιο πρόσφατα στοιχεία της ΤτΕ, για το γ΄ τρίμηνο του 2025, καταγράφουν άλμα 7,7% στις τιμές των διαμερισμάτων σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο της περασμένης χρονιάς. Από την ανάλυση των στοιχείων κατά γεωγραφική περιοχή, η αντίστοιχη αύξηση στην Αθήνα ήταν 6,6% στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη 9,6%, στις άλλες μεγάλες πόλεις 8,9% και στις λοιπές περιοχές της χώρας 8,5%. Τέλος να σημειωθεί ότι μέσα σε ολόκληρο το 2024 οι τιμές των διαμερισμάτων ανέβηκαν με μέσο ετήσιο ρυθμό 9,1%, έναντι αύξησης 13,9% για το 2023.
Μάλιστα, η Τράπεζα της Ελλάδος «προειδοποιεί» ότι έρχονται νέες αυξήσεις στις τιμές κατοικιών αλλά και στα ενοίκια. «Η εξέλιξη των τιμών στην ελληνική αγορά κατοικιών δεν παρουσιάζει ακόμη σημάδια κόπωσης. Αναμένεται επομένως η αυξητική τάση να διατηρηθεί και το επόμενο χρονικό διάστημα, όσο η ζήτηση από το εσωτερικό και το εξωτερικό διατηρείται ισχυρή και το απόθεμα κατοικιών παραμένει περιορισμένο», τονίζει στην έκθεσή της.
Η κυβέρνηση όχι μόνο δείχνει πλήρη απροθυμία να πάρει ουσιαστικά μέτρα για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης, αλλά αντιθέτως συνεχώς ασκεί πολιτικές που έχουν μετατρέψει την κατοικία από κοινωνικό δικαίωμα σε εμπόρευμα. Ειδικά στον Δήμο Αθηναίων, η στεγαστική κρίση έχει αποκτήσει χαρακτήρα κοινωνικής έκρηξης. Οι εξωφρενικές αυξήσεις στα ενοίκια και η παντελής έλλειψη κοινωνικής κατοικίας έχουν αποκλείσει χιλιάδες κατοίκους από την πρόσβαση σε αξιοπρεπή στέγη, ενώ παράλληλα αυξάνονται τα σπίτια από τα οποία λείπουν θέρμανση, ρεύμα και νερό.
«Οι λόγοι για το πώς φτάσαμε ως εδώ ποικίλουν. Μεταξύ άλλων, για πρώτη φορά καταγράφονται τόσο έντονες πιέσεις από την τουριστική χρήση του οικιστικού αποθέματος, ενώ παράλληλα αυξάνονται οι κερδοσκοπικές επενδύσεις στα οικιστικά ακίνητα και ενισχύονται οι τάσεις χρηματιστικοποίησης της κατοικίας. Σε αυτά προστίθεται ένα σύνολο πολιτικών που διευκολύνουν την είσοδο ιδιωτικών εταιρικών κεφαλαίων στην αγορά ακινήτων, καθώς και ο συνολικά περιορισμένος ρόλος της δημόσιας παρέμβασης», σημείωσε η μεταδιδακτορική ερευνήτρια σε θέματα πόλης και μετανάστευσης Εύα Παπατζανή, κατά την εισήγησή της στην εκδήλωση με τίτλο «Σπίτια για τις ανάγκες μας και όχι για τα κέρδη τους!» που διοργάνωσε το προηγούμενο Σάββατο 22/11 στο Θέατρο «Εμπρός» η Ανατρεπτική Συμμαχία για την Αθήνα.
Στον Δήμο Αθηναίων, η στεγαστική κρίση έχει αποκτήσει χαρακτήρα κοινωνικής έκρηξης
«Η ραγδαία αύξηση των ενοικίων, μαζί με μια σειρά άλλους παράγοντες, διαμορφώνει σταδιακά μια “γενιά ενοικιαστών” (generation-rent όπως αναφέρεται στην διεθνή συζήτηση), δηλαδή μια γενιά που πιθανότατα δεν θα καταφέρει να αποκτήσει ποτέ ιδιόκτητη στέγη. Η κρίση των ενοικίων, ως πτυχή της ευρύτερης στεγαστικής κρίσης, πλήττει ιδιαίτερα τους/τις ενοικιαστές/τριες και αναδεικνύει την αυξανόμενη ανισότητα ανάμεσα σε αυτούς/ές και τους ιδιοκτήτες. Ενδεικτικά, με βάση τον δείκτη “υπερβολικού στεγαστικού κόστους” όπως ορίζεται από τη Eurostat, οι ενοικιαστές/τριες αποτελούν την ομάδα που αντιμετωπίζει τις σοβαρότερες δυσκολίες. Συγκεκριμένα, το 79,2% των ενοικιαστών/τριών επιβαρύνεται υπερβολικά από τις στεγαστικές δαπάνες, σε αντίθεση με μόλις το 21,15% των ιδιοκατοίκων», πρόσθεσε μεταξύ άλλων (η εισήγηση βασίστηκε στην μελέτη: Σιατίτσα Δ., Γυφτοπούλου Στ., Μπαλαμπανίδης Δ., Παπατζανή Ε. (2022) Κείμενο πολιτικής: Για το δικαίωμα στην οικονομικά προσιτή ενοικιαζόμενη κατοικία. Αθήνα: Eteron – Ινστιτούτο για την Έρευνα και την Κοινωνική Αλλαγή).
Από την πλευρά του ο Κώστας Βουρεκάς, πρόεδρος του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Διπλωματούχων Ανωτάτων Σχολών (ΣΑΔΑΣ) – Τμήμα Αττικής, τόνισε ότι οι αιτίες της στεγαστικής κρίσης είναι πολυδιάστατες. Όπως εξήγησε, οι τιμές των κατοικιών πιέζονται προς τα πάνω, τόσο από την πλευρά της ζήτησης, καθώς η Αθήνα αλλά και συνολικά η ελληνική κτηματαγορά, αποτελούν πλέον πεδίο διεθνών επενδύσεων, όσο και από την πλευρά της προσφοράς, καθώς η πρόσφατη κρίση χρέους οδήγησε σε μια συνολική από-επένδυση στον κλάδο της κατοικίας. Παράλληλα, σημείωσε ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχει ανεπτυγμένος τομέας κοινωνικής κατοικίας και ότι μέσω διαφόρων προγραμμάτων όπως «Σπίτι μου» και «Ανακαινίζω-Ενοικιάζω» αλλά και την «κοινωνική αντιπαροχή», η ΝΔ το μόνο που κάνει είναι να ενισχύει το τραπεζικό καρτέλ και τους κατασκευαστικούς ομίλους, αυξάνοντας περαιτέρω τις τιμές.
Στη δική του τοποθέτηση, ο πρώην δημοτικός σύμβουλος Αθηναίων Πέτρος Κωνσταντίνου τόνισε μεταξύ άλλων ότι η στεγαστική κρίση είναι άρρητα συνδεδεμένη με την καπιταλιστική ανάπτυξη και εκμετάλλευση, που δεν στηρίζονται μόνο στην αφαίμαξη της εργατικής δύναμης αλλά και του λαϊκού εισοδήματος συνολικά, μέσω της ιδιωτικοποίησης των αγαθών, όπως και η στέγη.
Τέλος, η νυν δημοτική σύμβουλος με την Ανατρεπτική Συμμαχία για την Αθήνα Όλγα Κλείτσα άσκησε κριτική στην πολιτική της δημοτικής αρχής γύρω από το ζήτημα της στεγαστικής κρίσης (Στρατηγικό Σχέδιο, Στρατηγική για τη Στέγη, διαβούλευση για το Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο), τονίζοντας ότι αποτελούν ελάχιστες παρεμβάσεις, οι οποίες χρησιμοποιούνται για να καταστήσουν τον Δήμο Αθηναίων έναν ακόμα παίχτη στην αγορά στέγης.
Από την πλευρά της, η Ανατρεπτική Συμμαχία για την Αθήνα (στην οποία συμμετέχει και η Αντικαπιταλιστική Ανατροπή στην Αθήνα) διεκδικεί αξιοπρεπή και φθηνή στέγη για όλες και όλους, γενναίο πρόγραμμα κοινωνικής-εργατικής-φοιτητικής κατοικίας για την κάλυψη του συνόλου των αναγκών, ανασύσταση του Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας που καταργήθηκε με τα μνημόνια, μείωση ενοικίων και στεγαστικού κόστους, ριζικό περιορισμό τουριστικής δραστηριότητας και φορολόγηση των κερδών, απαγόρευση της επέκτασης της βραχυχρόνιας μίσθωσης – κατάργησή της εντός πολυκατοικιών, στήριξη των ευάλωτων πληθυσμών και καταγραφή και διαχείριση των στεγαστικών αναγκών των κατοίκων της Αθήνας.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 29-30 Νοεμβρίου
