Φώντας Παπαδημητρίου, αυτόπτης μάρτυρας της δολοφονίας Γρηγορόπουλου
Συνέντευξη στον Χρίστο Κρανάκη
Ο Φώντας Παπαδημητρίου είδε τη δολοφονία του Αλέξη, που, όπως λέει, «σημάδεψε μια γενιά και μία εποχή». Στο Πριν περιγράφει το στυγνό έγκλημα των δύο αστυνομικών, αλλά και τα όσα ακολούθησαν τις επόμενες ώρες και μέρες. Οι πρώτες στιγμές της εξέγερσης από έναν άνθρωπο που τις έζησε πολύ έντονα!
Έζησες από κοντά τη στιγμή της εν ψυχρώ δολοφονίας του 15χρονου μαθητή Αλέξη Γρηγορόπουλου. Τι ακριβώς έγινε;
Ναι, δεν ήταν από τις τυχερές στιγμές της ζωής μου να κάθομαι με κάποιους φίλους το βράδυ εκείνο σε ένα καφέ στη συμβολή Ζωοδόχου Πηγής και Ναυαρίνου, λίγα μέτρα πιο πίσω από το σημείο που ο Κορκονέας μαζί με τον Σαραλιώτη στράφηκαν προς τα κάτω, προς τη Μεσολογγίου και ο Κορκονέας πυροβόλησε. Είδαμε να εκτυλίσσεται μπροστά μας όλο το περιστατικό. Στην αρχή ένα περιπολικό σταματάει, κατεβαίνουν 2 αστυνομικοί και έχουν αντεγκλήσεις με μια απροσδιόριστη ομάδα ανθρώπων που εμείς δεν βλέπαμε γιατί ήταν στον από κάτω δρόμο, τη Μεσολογγίου. Έγινε ένα «μικροεπεισόδιο» που όλοι εξέλαβαν σαν μικρής έντασης καθώς συνεχίσαμε να κάνουμε ότι κάναμε. Εξάλλου πριν από αυτό δεν υπήρχε ένταση ούτε είχε στην περιοχή άλλους αστυνομικούς ούτε γινόταν κάτι. Γι’ αυτό όταν αποχώρησαν οι 2 αστυνομικοί με το περιπολικό όλοι θεωρήσαμε ότι το περιστατικό έληξε. Είχε πολύ κόσμο, γιατί ήταν ένα ζεστό Σαββατόβραδο, πολλοί εκ των οποίων βρίσκονταν έξω και άλλοι κάθονταν στα παρακείμενα καφενεία και μπαρ. Μετά από λίγο, είδαμε να επιστρέφουν πεζοί οι 2 αστυνομικοί, να κατεβαίνουν με σταθερό βήμα το δρόμο μπροστά μας, να σταματάνε στη Ναυαρίνου με μέτωπο προς τη Μεσολογγίου, να στέκονται δίπλα-δίπλα, να προκαλούν με βρισιές προς την απροσδιόριστη σε εμάς ομάδα ανθρώπων που βρισκόταν στη Μεσολογγίου, να βγάζουν και οι 2 τα όπλα τους και ο Κορκονέας να πυροβολεί. Μετά, με την ίδια ψυχραιμία και αποφασιστικότητα έκαναν μεταβολή και αποχώρησαν, περνώντας ξανά σχεδόν μπροστά μας. Έτσι γίναμε αυτόπτες μάρτυρες της δολοφονίας ενός παιδιού, του Αλέξη, που έμελλε να σημαδέψει μια γενιά αλλά και μια εποχή.
Ποια τα πρώτα συναισθήματα που σε κατέκλυσαν; Κατάλαβες τι είχε, μόλις, γίνει;
Ήταν ένα σοκαριστικό γεγονός! Είναι απόλυτο σοκ, να πίνεις μπύρα και να βλέπεις live μπροστά σου μια δολοφονία! Φυσικά ο εγκέφαλος μας δεν μπορούσε να το επεξεργαστεί. Θυμάμαι χαρακτηριστικά κάποιον από το μαγαζί που καθόμασταν να φωνάζει με απορία «Ρε τον μ***α πυροβόλησε;». Αυτό πραγματικά λειτούργησε σαν «ξυπνητήρι» προκειμένου να κατανοήσουμε τι είχαμε μόλις δει. Περνάνε πολλά δευτερόλεπτα, ίσως λεπτά για να έρθει η συνειδητοποίηση αυτού και χωρίς να γνωρίζουμε εμείς εξαρχής ότι η σφαίρα είχε βρει στόχο. Οι φωνές από τη Μεσολογγίου -λίγες στιγμές αργότερα- ότι υπάρχει χτυπημένος από τη σφαίρα μας δίνουν πλήρη συνειδητοποίηση του γεγονότος. Ξαναλέω, δεν υπήρχαν επεισόδια, συγκρούσεις κλπ!
Η καταστολή είναι απίστευτη, αλλά η ορμή του δίκιου με την αντι-βία που
εκδηλώνεται δεν μπορεί να τιθασευτεί
Πριν και κατά τη διάρκεια της δίκης στήθηκε ένα αφήγημα περί συμπλοκής και «αυτοάμυνας» του Κορκονέα. Πόσο κατάφωρο ψέμα είναι κάτι τέτοιο;
Από την αρχή, από το πρώτο λεπτό στήνεται αυτό που λες, στη δίκη έφτασε αργότερα σαν πλαίσιο υπεράσπισης των Κορκονέα-Σαραλιώτη. Κατευθείαν από την επόμενη ημέρα, την Κυριακή 7 Δεκέμβρη, δίνει συνέντευξη τύπου ο τότε υπουργός Εσωτερικών, μετέπειτα Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Προκόπης Παυλόπουλος, όπου παρουσιάζει το αφήγημα ότι υπήρξε συμπλοκή, επεισόδια, φθορές στο περιπολικό κλπ για να σφραγίσει την επίσημη ανάγνωση πάνω στο γεγονός. Η γνωστή τακτική, το «θύμα έφταιγε», «προκάλεσε». Φυσικά, ήθελε να ανοίξει τον δρόμο για την καταστολή που επιχειρήθηκε. Όμως ήδη από το πρωί της Κυριακής έχουν βγει οι πρώτες μαρτυρίες από αυτόπτες μάρτυρες και αμφισβητήθηκε αμέσως η εκδοχή του Υπουργείου Εσωτερικών, χάνοντας κάθε αξιοπιστία όταν βγήκε το γνωστό βίντεο από το σημείο την Κυριακή το βράδυ. Ήταν και αυτή μια μάχη του Δεκέμβρη: να κερδίσει η αλήθεια πάνω στις συνθήκες της δολοφονίας και όχι τα κυβερνητικά αφηγήματα τα οποία θα οδηγούσαν στα… μαλακά τον δολοφόνο στη δίκη! Επανήλθε στη δίκη όπως σου είπα αυτό το αφήγημα, αλλά είχε ήδη τρωθεί από τις πρώτες μέρες μετά τη δολοφονία.
Επιστρέφουμε στο σημείο… Τι βίωσες τις αμέσως επόμενες ώρες στα Εξάρχεια;
Σε λίγα λεπτά μαθαίνουμε και εμείς ότι είναι νεκρό ένα παιδί που βρήκε η σφαίρα. Διαδίδεται κατευθείαν από στόμα σε στόμα και πολύ σύντομα έχουμε πολύ κόσμο συγκεντρωμένο στο σημείο. Αργότερα εκεί γίνεται και το πρώτο σημείο συγκρούσεων με τις αστυνομικές δυνάμεις οι οποίες καταφθάνουν από όλα τα σημεία της Αθήνας και προσπαθούν να καταλάβουν τα Εξάρχεια και να καταστείλουν κάτι το οποίο ακόμα δεν είχε ξεκινήσει. Η αντικαπιταλιστική Αριστερά μετά τις πρώτες ειδοποιήσεις καλεί μια πρώτη συγκέντρωση στην Χαριλάου Τρικούπη έξω από τα τότε γραφεία του ΝΑΡ. Η συγκέντρωση μετατρέπεται σε αποκλεισμό του σημείου και καταλήγει σε μια μεγάλη πορεία μέσα στα Εξάρχεια, η οποία διασταυρώνεται με πολλές άλλες συγκεντρώσεις και πορείες, ογκώδεις οι περισσότερες, αυθόρμητες ή καλεσμένες από άλλους χώρους. Συγκρούσεις σε όλη την περιοχή μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες… Ο προάγγελος της εξέγερσης! Την Κυριακή καλείται η πρώτη πορεία με προορισμό τη ΓΑΔΑ που αποκόπτεται από την αστυνομία στη μέση της Λ. Αλεξάνδρας και οδηγεί σε γενικευμένες πολύωρες συγκρούσεις σε όλο το κέντρο. Η καταστολή είναι απίστευτη, αλλά η ορμή του δίκιου με την αντι-βία που εκδηλώνεται δεν μπορεί να τιθασευτεί. Η εξέγερση έχει ξεκινήσει, θα δημιουργήσει εξεγερτικά γεγονότα σε κάθε γωνιά της Ελλάδας, παντού, όχι μόνο στα μεγάλα αστικά κέντρα, θα καταφέρει να διχάσει την ελληνική κοινωνία και να κερδίσει ένα μεγάλο κομμάτι της, θα ανησυχήσει την κυβέρνηση και το αστικό πολιτικό σύστημα και θα γεννήσει ένα πρωτοφανές κύμα αλληλεγγύης σε εκατοντάδες σημεία στο εξωτερικό.
Υπάρχει μία γενικευμένη παρερμηνεία πως η ΕΛΑΣ -όντας στον στόχο κοινωνικής κατακραυγής- κράτησε «παθητική» στάση. Είναι ακριβώς έτσι;
Καθόλου έτσι δεν είναι. Καθόλου! Η βία που γέννησε την αντι-βία της εξέγερσης ήρθε και σαν απάντηση στην καταστολή της. Η ΕΛΑΣ λειτούργησε σαν πλήρως κατασταλτική δύναμη, χωρίς κανένα όριο, ειδικά απέναντι στη νεολαία. Γιατί από τη Δευτέρα όταν πλέον μπαίνουν οι μαθητές στην εξέγερση, με καταλήψεις τοπικές πορείες, αποκλεισμούς δρόμων ακόμα και πετροβολισμούς αστυνομικών τμημάτων, ακολουθεί πογκρόμ βίας απέναντι τους. Γενικά πέρα από τον εκτεταμένο χημικό πόλεμο είχαμε μαζικές συλλήψεις, άγριους ξυλοδαρμούς ειδικά ανήλικων μαθητών, εφαρμογή του τρομονόμου στη Λάρισα, μέχρι και επιθέσεις σε δημοσιογράφους και εργαζομένους του Τύπου, ακόμα και μαζικές συλλήψεις δικηγόρων. Η «παθητική στάση» περίεχε και πυροβολισμούς από αστυνομικούς –ξανά- τη μέρα της κηδείας του Αλέξη, στο αέρα ευτυχώς, σαν προειδοποίηση σε διαδηλωτές, όπως «προειδοποίηση» ήταν και η γνωστό φωτογραφία με τον ματατζή να προκρίνει όπλο προς τους διαδηλωτές στο κέντρο της Αθήνας σε πρωινή διαδήλωση. «Αυτή η σφαίρα δεν έπεσε τυχαία» ήταν ένα κλασσικό σύνθημα που ακουγόταν ξανά και ξανά. Πως θα μπορούσε άλλωστε να είναι αλλιώς, όταν ολόκληρο το πολιτικό σύστημα -και η τότε κυβέρνηση πιο συγκεκριμένα- είχε βάλει μπροστά τις αστυνομικές δυνάμεις για να αντιμετωπίσει μια εξέγερση που τους απειλούσε; Ας μην ξεχνάμε, οι μετριοπαθείς της κυβέρνησης ήταν με την καταστολή από την αστυνομία, οι «σκληροί» ζήταγαν να κατέβει ο στρατός στους δρόμους.
Δηλαδή, προκάλεσε πολιτικές εξελίξεις; Τι έκανε η Αριστερά;
Η κυβέρνηση μετά την αναποτελεσματική προσπάθεια να περάσει η εικόνα της αυτοάμυνας, επιστράτευσε την τακτική της «κατανόησης», αλλά πάντα με απεριόριστη καταστολή και σκληρή καταδίκη της αντι-βίας. Τμήματα της πίεσαν να κατέβει ο στρατός για να επαναφέρει την τάξη. Το ΠΑΣΟΚ στην αντιπολίτευση τότε, αλλά κραταιός κυβερνητικός πυλώνας ακόμα, προσπαθεί να μην ταυτιστεί με τους κυβερνητικούς χειρισμούς απέναντι στην εξέγερση και να αποκομίσει κέρδη στο σώμα των νοικοκυραίων για τις επόμενες εκλογές. Ο τότε ΣΥΡΙΖΑ ζητάει από την επόμενη κιόλας μέρα εκλογές για να ενσωματώσει την εξέγερση στην κάλπη και να καταγράψει μια άνοδο που του έδιναν οι δημοσκοπήσεις της περιόδου. Το ΚΚΕ στάθηκε σταθερά απέναντι στην εξέγερση, την κατήγγειλε και επεδίωξε επιστροφή στην νομιμότητα, επειδή «στην επανάσταση δεν θα σπάσει ούτε τζάμι». Βέβαια είχαμε από την άλλη και την αναρχική θεώρηση του Δεκέμβρη, με την υποταγή στις «δράσεις», την αποθέωση της σύγκρουσης πέρα από πολιτικές στοχεύσεις και συνθήματα, τον περιορισμό σε αυτά τα όρια κ όχι το ξεπέρασμα τους.
Τις δύο αμέσως επόμενες μέρες αρχίσαμε να βλέπουμε τα πρώτα σημάδια γενικευμένης έκρηξης. Τι θυμάσαι πιο χαρακτηριστικά;
Από τη Δευτέρα οι μαθητές με την είσοδο τους έδωσαν τρομερά «καύσιμα» στην εξέγερση. Η ζωντάνια και η αποφασιστικότητα τους πραγματικά έδινε μεγάλη αυτοπεποίθηση σε όλο τον κόσμο του αγώνα. Παράλληλα έχουν καταληφθεί η Νομική, το Πολυτεχνείο και η ΑΣΣΟΕ και γίνεται πλήθος συνελεύσεων. Η κατειλημμένη Νομική, με την ενεργητική παρουσία της αντικαπιταλιστικής Αριστεράς, αλλά και συλλογικοτήτων της πολιτικοποιημένης αναρχίας λειτουργεί σαν Κέντρο Αγώνα με πλούσια πολιτική και πολιτιστική εσωτερική ζωή στην κατάληψη της και στίγμα που δίνει τον τόνο στην εξέγερση: «Κάτω η κυβέρνηση των δολοφόνων». Διαδηλώσεις κάθε μέρα, ένα ορμητικό ποτάμι σε όλη την Ελλάδα που σταματημό δεν είχε και απάντηση δεν έπαιρνε. Μεγάλη η αντιπαράθεση για την απεργία της 10ης Δεκεμβρίου, με το κράτος να φλερτάρει με κήρυξη κατάστασης έκτακτης ανάγκης για να μην γίνει και απεργιακός ο Δεκέμβρης. Αρκέστηκαν τελικά στην απαγόρευση της απεργιακής πορείας και τη ρητή δέσμευση της ΓΣΣΕ ότι δεν θα γίνει τίποτα, πράγμα που φυσικά έσπασε στη πράξη. Αλλά και λίγο πιο μετά, η κατάληψη της ΓΣΕΕ και η λειτουργία της σαν κέντρο αγώνα από τους νέους της εργασιακής περιπλάνησης, Ο Δεκέμβρης γνώρισε και την αλληλεγγύη στην Κουνέβα, τον αγώνα για τη δικαίωση της μετά από μια επίθεση από την εργοδοσία σε μια γυναίκα, εργάτρια, μετανάστρια.
Πραγματικά ήταν τόσα πολλά μέσα σε τόσο λίγο χρόνο. Ο πολιτικός χρόνος δεν έτρεχε, κάλπαζε…
Έζησες όλα τα στάδια του Δεκέμβρη από τη δολοφονία μέχρι το τέλος. 17 χρόνια μετά ποια τα βασικά σου πολιτικά συμπεράσματα;
Ότι ζούμε σε καιρούς που εξεγέρσεις περιμένουν να συμβούν (και επαναστάσεις θα πρόσθετα με βάση το δικό μου σκεπτικό). Το εύφλεκτο υλικό του Δεκέμβρη, οι ελαστικές εργασίες σχέσεις -τώρα φτάσαμε στο 13ώρο-, η καταπίεση ειδικά της νεολαίας, η φτώχεια –τώρα θερίζει και η ακρίβεια- , η έλλειψη προοπτικής των νέων, η απουσία κοινωνικής πολιτικής, η καταστολή στην καθημερινότητα όλα αυτά είναι παρόντα, οι συνθήκες ζωής μας είναι ακόμα χειρότερες αφού περάσαμε μια δεκαετία μνημονιακής μέγγενης. Ο καπιταλισμός έχει μπει στην πολεμική εποχή του. Οι εξεγέρσεις τροφοδοτούνται από την άρνηση του παρόντος, από την απόρριψη του υπάρχοντος, «αναπαράγοντας» την αντικαπιταλιστική κριτική των αντισυστημικών δυνάμεων, της αντικαπιταλιστικής Αριστεράς συμπεριλαμβανομένης, και δημιουργώντας πρωτότυπη αυτενέργεια των μαζών. Και μέσα από την βίαιη εκτίναξη τους γεννούν τις παραστάσεις -και τις μορφές σε έναν βαθμό- πολιτικής από τους κάτω για τους εαυτούς τους, όπως η κατειλημμένη Νομική. Κυρίως όμως γεννούν το ερώτημα και μετά τι; το ερώτημα της γενικότερης οργάνωσης της ζωής όταν «Πέσει η κυβέρνηση των δολοφόνων», το ερώτημα, όχι την απάντηση! Η αντικαπιταλιστική αριστερά, οι δυνάμεις της κομμουνιστικής απελευθέρωσης δεν αρκούμαστε στη συμμετοχή «στις εξεγέρσεις του σήμερα», το καθήκον είναι να δυναμώσουμε και να απλώσουμε παντού την κριτική στον καπιταλισμό και την αντικαπιταλιστική προοπτική, να δημιουργούμε στο παρόν, στο κάθε τώρα, μορφές υποδοχής της κοινωνικής δυσαρέσκειας και της αντικαπιταλιστικής αυτενέργειας σαν προπλάσματα του συνολικού αντικαπιταλιστικού αγώνα, κυρίως να δίνουμε αντικαπιταλιστική και κομμουνιστική προοπτική στην εξεγερτική δράση όποτε αυτή εκδηλώνεται. Με αυτό το πνεύμα ο Δεκέμβρης δεν τελείωσε ακόμα…
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΠΡΙΝ στο φύλλο 6-7 Δεκεμβρίου
