Μάκης Γεωργιάδης
Από τους πρώτους μήνες μετά τη μεταπολίτευση ξεσπούν εργατικοί αγώνες σε βιομηχανίες, καθώς ο ανερχόμενος ριζοσπαστισμός συναντά τις πολύ κακές αμοιβές και συνθήκες εργασίας των εργαζομένων. Πρωτοστατεί μια νέα εργατική βάρδια, κυρίως σε εργοστάσια, με όπλο πολυήμερες απεργίες. Ο αγώνας κατά της χούντας είχε εμπνεύσει και κινητοποιήσει και εργατικά τμήματα, όχι μόνο φοιτητικά. Στις ταξικές μάχες διαμορφώνεται μια νέα γενιά ριζοσπαστικού εργατικού κινήματος, με τον ρεφορμισμό και τον κυβερνητισμό βέβαια να παίρνει κεφάλι μετά το 1977.
Η αρχική φάση της μεταπολίτευσης απελευθέρωσε μεγατόνους κοινωνικής ενέργειας ενώ παράλληλα αποτέλεσε και τη «μεγάλη έκρηξη» του εργοστασιακού συνδικαλισμού. Μια άνοιξη των εργατικών αγώνων και των κατακτήσεων που αυτοί επέφεραν και αποτέλεσαν, χωρίς υπερβολή, καύσιμα για το συνδικαλιστικό κίνημα τόσο του ιδιωτικού όσο και του δημόσιου τομέα για τα επόμενα πολλά χρόνια. Στο φόντο της συνολικότερης ριζοσπαστικοποίησης, των έντονων πολιτικών ζυμώσεων αλλά ταυτόχρονα και εν μέσω της σοβαρής οικονομικής κρίσης, έρχεται στο προσκήνιο μια νέα εργατική βάρδια η οποία θα μπολιάσει με νέα ποιοτικά και αγωνιστικά στοιχεία τις προϋπάρχουσες δυνάμεις, οι οποίες έχουν τσακιστεί τόσο από την επταετία όσο και από την εργοδοσία. Φυλακίσεις, εξορίες, καταστολή καθώς και φυσική φθορά των παλιών, προδικτατορικών στελεχών, έχουν φέρει το εργατικό κίνημα στο ναδίρ. Η εργατική τάξη βγαίνει από την δικτατορία χτυπημένη πολλαπλά. Οι μακροοικονομικοί δείκτες δείχνουν καθίζηση των εργατικών εισοδημάτων και αμοιβών. Το μερίδιο των μισθών ως ποσοστό του ΑΕΠ έχει κατρακυλήσει από το περίπου 40% του 1967 σε λιγότερο από 33% το 1974. Το ΑΕΠ της χώρας έχει μειωθεί συνολικά κατά 6,4 % το 1974, ο δευτερογενής τομέας έχει συρρικνωθεί κατά 13%, οι άμεσες επενδύσεις έχουν καταβυθιστεί κατά 33% και ο πληθωρισμός τρέχει με 27% κατατρώγοντας τα εργατικά εισοδήματα. Την ίδια εποχή, η απόσταση από τον προηγμένο βιομηχανικό βορρά και την ΕΟΚ είναι χαώδης. Ο μέσος ωριαίος μισθός στην χώρα ανέρχεται σε 1,08 δολάρια ΗΠΑ όταν σε Γερμανία και Ολλανδία πλησιάζει τα τέσσερα δολάρια και στις σκανδιναβικές χώρες τα πέντε δολάρια. Το ποσοστό φτώχειας ανέρχεται σε 25% και είναι συγκεντρωμένο κυρίως στα μεγάλα αστικά κέντρα. Επιπλέον όπως εύκολα γίνεται αντιληπτό, συλλογικές συμβάσεις δεν υπάρχουν, το εργατικό δίκαιο είναι στα αζήτητα, η εργοδοσία είναι ασύδοτη και οι απολύσεις είναι στην ημερήσια διάταξη.
Τον απεργιακό ασκό του Αιόλου άνοιξε ο αγώνας στη Νάσιοναλ Καν, για να συνεχίσουν δεκάδες μονάδες
Αυτό το εκρηκτικό μείγμα οδηγεί στα πρώτα εργατικά ξεσπάσματα διαρκείας πριν καν γίνουν οι πρώτες εκλογές που θα αναδείξουν κυρίαρχο τον Κωνσταντίνο Καραμανλή και τη ΝΔ. Στις 4 Οκτωβρίου του 1974 ξεσπάει η πρώτη απεργία στο εργοστάσιο της Νάσιοναλ Καν στην Ελευσίνα με αφορμή την απόλυση ενός συνδικαλιστή. Η απεργία αυτή θα γίνει εμβληματική για όλη την περίοδο και τους αγώνες που θα ακολουθήσουν αναδεικνύοντας τη νέα ορμή του εργατικού κινήματος. Τα χαρακτηριστικά που θα ξεχωρίσουν είναι η ταξική αυτονομία και η ενότητα στη βάση, καθώς στην επιχείρηση εργάζονταν αρκετοί Πακιστανοί εργάτες οι οποίοι θα απεργήσουν από κοινού με τους Έλληνες συναδέλφους τους. Θα διεκδικήσουν την άμεση ανάκληση της απόλυσης. Το δεύτερο μεγάλο βήμα ήταν η αμεσοδημοκρατική λειτουργία όπου οι αποφάσεις παίρνονταν από τη γενική συνέλευση των εργατών και η απεργιακή επιτροπή εκλεγόταν από τη συνέλευση και λογοδοτούσε σε αυτή. Είναι ο πρώτος καιρός μετά την πτώση της χούντας και η συμπαράσταση, η αλληλεγγύη και η φυσική παρουσία των φοιτητών είναι εξαιρετικά μεγάλη. Όμως θα αναπτυχθεί παράλληλα ένα πρωτόγνωρο κύμα αλληλεγγύης από τον πληθυσμό της Ελευσίνας με την συγκέντρωση τροφίμων, χρημάτων και ειδών πρώτης ανάγκης ενώ παράλληλα θα διεξαχθεί συναυλία αλληλεγγύης στο στάδιο Καραϊσκάκη. Ανάλογες δράσεις και συμπαράσταση των τοπικών κοινωνιών θα υπάρξει λίγο αργότερα στις μεγάλες απεργίες στην χαρτοποιία Λαδόπουλου στην Πάτρα, στα ναυπηγεία του Ανδρεάδη επίσης στην Ελευσίνα ή στα ορυχεία της Μάντεμ Λάκο στην Χαλκιδική τα οποία ήταν ιδιοκτησίας Μποδοσάκη.
Λέξεις που σήμαιναν εργατικές μάχες: ΙΤΤ, Ήβη, Πίτσος, Ολυμπιακή, Μάντεμ Λάκο, ναυπηγεία Ανδρεάδη, χαρτοποιία Λαδόπουλου, Πετζετάκης, Σκαλιστήρης, Εσκιμό, Ιζόλα, ΛΑΡΚΟ
Η απεργία στη Νάσιοναλ Καν χτυπήθηκε αλύπητα και υπονομεύθηκε και από τον επίσημο συνδικαλισμό, ο οποίος ακόμη βρισκόταν υπό τη μέγγενη χουντικών στοιχείων. Μετά από τέσσερις ημέρες απεργίας, η εργοδοσία, τα συνδικαλιστικά της φερέφωνα και η κυβέρνηση κατάφεραν να απομονώσουν και να κάμψουν τον αγώνα. Η εργοδοσία εκδικητικά μετά τη λήξη της απεργίας απέλυσε 50 Πακιστανούς εργάτες και επτά μέλη της εργοστασιακής απεργιακής επιτροπής. Ο εργατικός ασκός του Αιόλου ωστόσο, είχε ανοίξει. Τα αιτήματα για εκδημοκρατισμό, αυξήσεις, βελτίωση των όρων δουλειάς, καθώς και η οργάνωση σε εργοστασιακά σωματεία άνθισαν το επόμενο διάστημα. Πριν κλείσει το 1974 ξέσπασαν απεργίες στην ΙΤΤ, την Ήβη, την Πίτσος, την Ολυμπιακή, στις σχολές μαιών του Έλενα και του Αλεξάνδρα, των εργατών Τύπου κοκ. Με την ανατολή του 1975 ξέσπασαν μακροχρόνιοι εμβληματικοί αγώνες. Στην Μάντεμ Λάκο αρχικά 84 ημέρες και έπειτα άλλες 72 ημέρες, στα ναυπηγεία Ανδρεάδη 37 ημέρες, στην χαρτοποιία του Λαδόπουλου στην Πάτρα 93 ημέρες και αλλού. Σημαντικές υπήρξαν ακόμη οι απεργίες στον Πετζετάκη, στον Σκαλιστήρη, στην Εσκιμό και την Ιζόλα, στη ΛΑΡΚΟ και δεκάδες ακόμη βιομηχανίες και επιχειρήσεις. Είναι σημαντικό πως οι απεργίες αυτές είχαν συνήθως νικηφόρο αποτέλεσμα. Σειρά αιτημάτων, κυρίως μισθολογικών και ανάκλησης απολύσεων, ικανοποιήθηκαν.
Η χρονιά σημαδεύτηκε και από την μεγάλη απεργία των οικοδόμων η οποία ξεκίνησε στις 22 Ιουλίου του 1975 και κατέληξε στην απαγορευμένη από την κυβέρνηση Καραμανλή πορεία μετά την συνέλευση στο θέατρο Περοκέ, στις 25 Ιουλίου. Οι οικοδόμοι συγκρούστηκαν με τις δυνάμεις καταστολής με ιδιαίτερη σφοδρότητα και το κέντρο της Αθήνας έγινε πεδίο μάχης.
Βεβαίως αυτή η απεργιακή αναταραχή, η οποία διήρκεσε μέχρι το 1977, θορύβησε την κυβέρνηση. Μπορεί από πολλούς φιλελεύθερους ο Κ. Καραμανλής να κατηγορήθηκε για «σοσιαλμανία», εξαιτίας της κρατικοποίησης εταιρειών τις οποίες χρεωκόπησαν μεγάλοι καπιταλιστές όπως ο Ωνάσης, όμως παράλληλα η αντεργατική πολιτική και το τσάκισμα των απεργών ήταν στην πρώτη γραμμή του κυβερνητικού έργου. Το πλήθος, η ένταση και η διάρκεια των αγώνων αποδείκνυαν πως δεν ήταν μονάχα το φοιτητικό κίνημα που αντιστεκόταν και βρισκόταν στην πρωτοπορία των αγώνων, είτε με χούντα είτε με αστική κοινοβουλευτική δημοκρατία. Οι αντεργατικοί νόμοι είχαν την τιμητική τους και παρά το γεγονός ότι το δικαίωμα στην απεργία κατοχυρώθηκε συνταγματικά με το σύνταγμα του 1975, ήρθε ο νόμος 330 του Κωνσταντίνου Λάσκαρη το 1976, ο οποίος ουσιαστικά απαγόρευε τις απεργίες, ενώ ο υπουργός υποσχόταν πως θα καταργήσει την… πάλη των τάξεων! Μπορεί να μην τα κατάφερε σε αυτό το επίπεδο, όμως στο επίπεδο των διώξεων και των απολύσεων συνδικαλιστών διέπρεψε, καθώς πάνω από 15.000 συνδικαλισμένοι εργάτες και απεργοί απολύθηκαν την τετραετία 1975 – 1978.
Παράλληλα το εργοστασιακό κίνημα ατόνησε υπό το βάρος εσωτερικών αντιθέσεων, καθώς δυνάμεις πρόκριναν την οργάνωση σε κλαδική βάση και όχι στις μικρές επιχειρησιακές μονάδες, ενώ υπήρχαν και οι δυνάμεις που εγκλωβίζονταν σε κυβερνητικές λύσεις και στην αναμονή της «αλλαγής», η οποία είχε διαφανεί από τις εκλογές του 1977 και η οποία θα έλυνε τα προβλήματα μόλις ερχόταν στην εξουσία. Τα υπόλοιπα, ασφαλώς, τα έχει δείξει η ιστορία…
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΠΡΙΝ στο φύλλο 13-14 Δεκεμβρίου
