Γιώτα Ιωαννίδου
Μιλιταρισμός και εθισμός στην πολεμική εποχή. Συνεχή άρθρα για έναν πόλεμο με τη Ρωσία που πλησιάζει. Εκκλήσεις μπροστά στους εθνικούς κινδύνους να παραμεριστούν οι αγωνίες για φαγητό, στέγη, εκπαίδευση και ζωή. Ποιοι μας καλούν να πεθάνουμε; Αυτοί που μας πεθαίνουν κάθε μέρα…
«Το ταξίδι μας στον κόσμο ήταν ένα μέτρο γης»… Αυτή την προοπτική θα έλεγε κανείς ότι η εξουσία θέλει να ασπαστούμε, ως τα νέα «παραπονεμένα» λόγια των σύγχρονων τραγουδιών μας. Όταν ο Μάνος Ελευθερίου θέλοντας να δείξει ότι «το άδικο το ζούμε μέσα από την κούνια μας» έγραφε τους στίχους που παραφράσαμε παραπάνω –«το σεργιάνι μας στον κόσμο είναι δέκα μέτρα γης»– τουλάχιστον συνέχιζε «όσο πιάνει ένα σπίτι και ο τοίχος μιας αυλής». Μέτρο της ευτυχίας της εποχής ήταν ένα σπιτάκι να απαγκιάζει η ψυχή του κόσμου που έμενε μισή. Στην εποχή μας, ο καπιταλισμός προτείνει φέρετρα. Άσημα φέρετρα δικαιωμάτων και προσδοκιών εν ζωή ή καλύτερα ηρωικά φέρετρα, επίσημα με σημαίες και τελετές, που θα αφήνουν πίσω τους έναν ακίνδυνο «Άγνωστο στρατιώτη». Οι δηλώσεις του Δένδια, του Γάλλου Μαντόν, του Ρούτε παλιότερα συμπυκνώνονται στην κυνική δήλωση Μυτιληναίου για την Ευρώπη: «Σήμερα μιλάνε τα όπλα. Όχι ο Μπαχ και ο Μπετόβεν». Πάντα το κεφάλαιο εξ άλλου παρουσιάζει την κυνικότητά του απέναντι στην ανθρώπινη ζωή ως τεκμήριο ειλικρίνειας και αλήθειας…
Ποιοι μας καλούν να πεθάνουμε; Αυτοί που μας πεθαίνουν κάθε μέρα εδώ, θέλουν να πεθάνουμε κι αλλού, στα πεδία μάχης που θα ορίσουν τα οικονομικά τους συμφέροντα. Αφού κατά τη γνώμη τους έτσι κι αλλιώς υπάρχουμε χάρις σε αυτά. Χωρίς ίχνος ντροπής διατείνονται ότι είμαστε φυγόπονοι και ανέτοιμοι να υπερασπίσουμε τα δικαιώματά μας! Αυτοί μας δίνουν δουλειά και μάλιστα δεκατριάωρα κι εμείς δεν το εκτιμάμε. Μας δίνουν μόρφωση και μάλιστα την ελευθερία να πάμε στα ιδιωτικά πανεπιστήμια χωρίς εξετάσεις κι εμείς δεν παίρνουμε τα γράμματα. Μας δίνουν ίσες ευκαιρίες, άλλο αν εμείς δεν τις προλαβαίνουμε γιατί δεν έχουμε το κατάλληλο σόι. Μας δίνουν και ιδανικά για του έθνους το καλό, αλλά εμείς δεν εμπνεόμαστε από υψηλές αξίες και κοιτάμε πώς να ζήσουμε μέσα στη σαπίλα τους… Τώρα μας δίνουν και ένα ένδοξο τέλος. Να πεθάνουμε για τα συμφέροντά τους κάνοντας περήφανους τους γονείς μας, όταν θα γείρουν να κλάψουν σε ένα φέρετρο με σημαία… εξ άλλου η ανθρώπινη φύση μας, λένε, είναι ατελής. Μας καθιστά ανήμπορους να κάνουμε κάτι άλλο. Κι όταν το αποπειραθήκαμε η ιστορία μας χλεύασε . Αλλάξτε επιτέλους κουλτούρα. Ο καπιταλισμός είναι η τελευταία λέξη της κοινωνικής εξέλιξης και ο πόλεμος η επιτομή της.
«Στρατηγέ, ο άνθρωπος είναι χρήσιμος πολύ / Ξέρει να πετάει, ξέρει και να σκοτώνει / Μόνο που έχει ένα ελάττωμα / Ξέρει να σκέφτεται», Μπέρτολτ Μπρεχτ
Οι δηλώσεις αυτές δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία, όπως γρήγορα έσπευσαν να προβάλουν από την άλλη πλευρά των θεωρείων του επίσημου αστικού, πολιτικού προσωπικού. Μια «βαθιά αλλαγή νοοτροπίας στον τρόπο που κατανοούμε και δίνουμε προτεραιότητα στην ετοιμότητα σε ολόκληρη της Ευρωπαϊκή Ένωση», περιγράφει το Σχέδιο Στρατηγικής Ετοιμότητας της ΕΕ, σε περίπτωση κρίσεων και απειλών. Η πολεμική οικονομία έχει εγκαινιαστεί από καιρό και η αποδοχή της μείωσης των κοινωνικών δαπανών έχει συμφωνηθεί. Μέρες Πολυτεχνείου η κυβέρνηση υπέγραψε πολεμικές συμφωνίες με τον Ζελένσκι. Μεγαλοπρεπείς εκδηλώσεις στήνονται για μεγαλόπρεπους εκσυγχρονισμούς του υπουργείου Εθνικής Άμυνας έτσι ώστε να «συνομιλεί με την κιβωτό της Εθνικής μνήμης». Ιλουστρασιόν φυλλάδια προετοιμάζουν τους μαθητές για ένα ένδοξο μέλλον στο στράτευμα. Συγκροτούνται στην κοινή συνείδηση εξωτερικοί και εσωτερικοί εχθροί. «Κάθε πόλεμος όταν πλησιάζει, παρουσιάζεται σαν μια αναπόφευκτη πράξη αυτοάμυνας απέναντι σε έναν μανιακό δολοφόνο», έγραφε ο Όργουελ. Μιλιταρισμός και εθισμός στην πολεμική εποχή. Άρθρα επί άρθρων για έναν πόλεμο με τη Ρωσία που πλησιάζει. Εκκλήσεις μπροστά στους εθνικούς κινδύνους να παραμεριστούν οι ταπεινές αγωνίες για φαγητό, στέγη, εκπαίδευση και ζωή. Αφήνουν στη νεολαία δύο επιλογές. Ή να ζει στη μιζέρια του καθημερινού φόβου για το αύριο της επιβίωσης ή να εξυψωθεί υπηρετώντας τους ως πολεμιστής ή πολεμίστρια.
Για να γίνει ένας πόλεμος «είναι αναγκαίο να δεχτούν εκατομμύρια άνθρωποι, στους οποίους βρίσκεται η πραγματική δύναμη, να πειστούν να τον κάνουν» έγραφε ο Τολστόι στο έργο του Πόλεμος και Ειρήνη. Και ο Μπρεχτ πολύ αργότερα συμπλήρωνε στο Γερμανικό εγχειρίδιο πολέμου: «Ο πόλεμος σκοτώνει ότι άφησε όρθιο η ειρήνη τους … Αυτοί που βρίσκονται ψηλά λένε / Να ο δρόμος για τη δόξα / Αυτοί που είναι χαμηλά λένε / Να ο δρόμος για το μνήμα… Στρατηγέ, ο άνθρωπος είναι χρήσιμος πολύ / Ξέρει να πετάει, ξέρει και να σκοτώνει / Μόνο που έχει ένα ελάττωμα / Ξέρει να σκέφτεται»…
Ας σκεφτούμε λοιπόν… Μπροστά σε μια τέτοια άμεση πολεμική προοπτική είναι όντως οι επαναστάσεις ανατροπής της «εκτός του κλίματος»;
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 29-30 Νοεμβρίου
