Δημήτρης Γρηγορόπουλος
Ο Ευτύχης Μπιτσάκης ίδρυσε και διεύθυνε για δεκαετίες την Ουτοπία συνεισφέροντας και με δικά του άρθρα. Το περιοδικό είχε σημαντικά αφιερώματα με αφορμή επετείους (Μαρξ, Οκτωβριανή Επανάσταση, Μάης ’68), αλλά και για ζητήματα όπως η ψυχολογία, η σχέση επιστήμης και φιλοσοφίας, ο κομμουνισμός. Αποτέλεσε μια πολύτιμη συμβολή στη μαρξιστική σκέψη.
Από το ευρύτατο και βαθυστόχαστο έργο του Ευτύχη Μπιτσάκη -βιβλία, άρθρα, ομιλίες- δύσκολα δύναται κανείς να ιεραρχήσει και να επιλέξει… Αξιοποιώντας τη συμμετοχή και την πολύτιμη εμπειρία μας στη Συντακτική Επιτροπή του περιοδικού Ουτοπία, το οποίο ίδρυσε και διηύθυνε ο Ευτύχης, θα επιχειρήσουμε απ’ την αρθρογραφία του καταξιωμένου και μακρόβιου περιοδικού να διακρίνουμε, ενδεχομένως και με κάποιον αναπόφευκτο υποκειμενισμό, θέματα που διακρίθηκαν ιδιαίτερα από τον Ευτύχη και τη Συντακτική Επιτροπή, αλλά και απ’ τους αναγνώστες της Ουτοπίας για την επιστημονική επάρκεια τους και την ιδεολογική και πολιτική αξία τους.
Από τα πρώτα βήματά της η Ουτοπία ερευνά τον χαρακτήρα του καπιταλισμού και τη βαρβαρότητα που εκδηλώνεται στην απάνθρωπη αντιμετώπιση των κοινωνικών προβλημάτων. Χαρακτηριστικά στο τεύχος 36, εξετάζει το θέμα της υγείας στον καπιταλισμό, συνδέοντάς το με τις συνθήκες ζωής και εργασίας στις καπιταλιστικές κοινωνίες.
Στο τεύχος 51 καταγγέλλεται ο αδίστακτος αμερικάνικος ιμπεριαλισμός, που με πρόσχημα την κατοχή δήθεν όπλων μαζικής καταστροφής από το Ιράκ του Σαντάμ, εξαπέλυσε καταστροφική επίθεση εναντίον της χώρας με τα μέσα μαζικής καταστροφής που διέθετε στο φοβερό οπλοστάσιό του.
Στο τεύχος 60 η Ουτοπία αναφέρεται στην κατάρρευση του «σοσιαλιστικού στρατοπέδου», χωρίς αντίσταση, με αντιδράσεις που ποίκιλλαν απ’ την παθητικότητα έως και τους πανηγυρισμούς…
Το τεύχος 65 είναι αφιερωμένο στην ψυχολογία. Τίθεται το ερώτημα: Είναι επιστήμη η ψυχολογία; Πολλοί αμφισβητούν τον επιστημονικό χαρακτήρα της. Βασική αδυναμία της εμπνεόμενης από την αστική ιδεολογία ψυχολογίας είναι η σύνδεσή της με την ιδεολογική επιρροή του καπιταλιστικού συστήματος.
Το τεύχος 79 αφιερώνεται στον Μάη του ’68. Τίθεται το ερώτημα για τον χαρακτήρα του: Ήταν επανάσταση, εξέγερση ή ανατρεπτική Ουτοπία;
Στο τεύχος 83 υπάρχει αφιέρωμα για την παγκόσμια οικονομική κρίση. Βασική θέση είναι ότι η υπερσυσσώρευση κερδών δεν μπορούσε να βρει διέξοδο στον παραγωγικό τομέα, με αποτέλεσμα οι τράπεζες να μεταλλαχθούν σε όχημα κερδοσκοπίας.
Το τεύχος 100 της Ουτοπίας αναφέρεται στον κομμουνισμό, στη θεωρία, ιστορία και στην προοπτική του. Στο αφιέρωμα εξετάζονται σοβαρά θέματα: Η θεωρία, ιστορία και η προοπτική του κομμουνισμού, η σχέση του με τη φιλοσοφία και την επιστήμη, ο ορισμός και πάλι της δημοκρατίας, το μέλλον του στον 21ο αιώνα, η ιδέα του κομμουνισμού και το ζήτημα της οργάνωσης, η γραφειοκρατία, το κράτος και η κατανομή των μέσων κατανάλωσης στη σοσιαλιστικές κοινωνίες.
Στο τεύχος 122 υπάρχει εκτεταμένο αφιέρωμα στα 100 χρόνια από την Οκτωβριανή Επανάσταση: Εκατό χρόνια μετά το 1917 το σοσιαλιστικό «στρατόπεδο» έχει ολοκληρωτικά καταρρεύσει, οι επαναστάσεις έχουν καταλήξει σε αυταρχικά καθεστώτα με κυρίαρχες τις κεφαλαιοκρατικές σχέσεις.
Στο αφιέρωμα σκιαγραφούνται κριτικά ορισμένες από τις βασικές αιτίες της νίκης της Οκτωβριανής Επανάστασης, αλλά και η οδυνηρή και αντιφατική διαδρομή της Σοβιετικής Ένωσης στον δρόμο του εκφυλισμού και της κατάρρευσής της.
Ακυρώθηκε η μαρξιστική κατεύθυνση για την ωρίμανση της μεταβατικής μορφής, του σοσιαλισμού, που θα οδηγούσε στο νέο τρόπο παραγωγής και στη μετατροπή του κράτους από όργανο διακυβέρνησης των ανθρώπων σε όργανο διαχείρισης πραγμάτων.
Στο τεύχος 125 περιέχεται αφιέρωμα στο 1968 «Στη χρονιά που συντάραξε τον κόσμο». Εκτιμάται ότι στην πραγματικότητα, η εξέγερση δεν περιορίστηκε στο Παρίσι, αλλά αποτέλεσε μια παγκόσμια έκρηξη. Απ’ τον Ιταλικό Μάη που ξεκίνησε το 1960 στη Γένοβα και τελείωσε στις πύλες της FIAT το 1980, από τα μεγάλα κινήματα απέναντι στον ιμπεριαλισμό, ακόμη μέχρι την κομμούνα της Σαγκάης και το ερώτημα μιας επανάστασης μέσα στην επανάσταση. Από παντού έρχονταν μηνύματα εκρηκτικών διαθέσεων, χωρίς όμως τελικά να ευοδωθούν.
Στο τεύχος 127 περιέχεται αφιέρωμα στα «200 χρόνια Μαρξ». Πρόκειται για ενδιαφέρον και πρωτότυπο αφιέρωμα. Βασική θέση ότι 200 χρόνια μετά τη γέννησή του ο Μαρξ και ο μαρξισμός παραμένουν «ζωντανοί», παρά τις ήττες και τις διαψεύσεις που προηγήθηκαν. Κορυφαίο το άρθρο του Ευτύχη Μπιτσάκη: Όψεις της μαρξιστικής γνωσιοθεωρίας. Στο άρθρο ο Ευτύχης δεν περιορίζεται στην ανάδειξη της αντικειμενικής πηγής της εποπτείας και των μηχανισμών της. Ο Ευτύχης εύστοχα αναδεικνύει τους κοινωνικούς καθορισμούς των φαινομένων, χωρίς να αρνείται και τους αντικειμενικούς. Έτσι αναδεικνύει ταυτόχρονα την αντικειμενικότητα της γνώσης και των φαινομένων, αλλά και την κοινωνική διάσταση. Η συνείδηση είναι ατομική αλλά και ταυτόχρονα, κυρίως, είναι και κοινωνική, που είναι και η καθοριστική συνείδηση για τη γνώση και την αλλαγή της κοινωνίας.
Ευτύχης Μπιτσάκης: Ο Μαρξ και ο μαρξισμός παραμένουν «ζωντανοί», παρά τις ήττες και τις διαψεύσεις που προηγήθηκαν
Στο τεύχος 128 περιέχεται αφιέρωμα στη σχέση επιστήμης και φιλοσοφίας. Σύμφωνα με ακραία θετικιστικά ρεύματα δεν υπάρχει αναγώγιμη σχέση ανάμεσα στις φυσικές επιστήμες και τη φιλοσοφία. Για τους ακραίους μάλιστα οι φιλοσοφικές προτάσεις είναι αυθαίρετες και στερούνται αντικειμενικού νοήματος. Ωστόσο, στο αφιέρωμα αποδεικνύεται ότι στα νεότερα χρόνια οι φυσικές επιστήμες θεμελιώθηκαν σε φιλοσοφικές προκείμενες. Σε αυτό το τεύχος της Ουτοπίας επιχειρείται η ερμηνεία φιλοσοφικών ερωτημάτων με βάση τα πρόσφατα δεδομένα της φυσικής και γενικότερα των φυσικών επιστημών και εναρμονίζεται η φιλοσοφία με την επιστήμη σε αντικειμενική βάση.
Σαράντα χρόνια μετά το θάνατο του Νίκου Πουλαντζά, η Ουτοπία του αφιερώνει το τεύχος 130. Στο αφιέρωμα αναπτύσσεται η θέση ότι ο Πουλαντζάς χρησιμοποιήθηκε, για να δώσει μια θεωρητική επικύρωση στη στρατηγική του «δημοκρατικού δρόμου για το σοσιαλισμό». Επίσης, θεωρείται ότι η σχεσιακή αντίληψή του για το κράτος (κράτος ως συμπύκνωση ενός συσχετισμού ταξικών δυνάμεων) συχνά χρησιμοποιήθηκε απλώς ως άλλοθι για μία πολιτική στρατηγική ενσωμάτωσης στο κράτος. Στο τεύχος κυριαρχεί η συζήτηση για το αν η άποψη του Πουλαντζά ήταν ριζοσπαστική ή συστημική.
Στο τεύχος 140 της Ουτοπίας υπάρχει εκτεταμένο αφιέρωμα στον πόλεμο της Ουκρανίας. Καταδικάζεται η μονόπλευρη τάση της Δύσης -χωρίς η Ελλάδα να αποτελεί εξαίρεση- να ακολουθεί το προκατασκευασμένο υπόδειγμα ενοχοποίησης της Ρωσίας με ελλιπή τουλάχιστον έως παραποιημένη και αναξιόπιστη κριτική σε βάρος της Ρωσίας, στο πνεύμα μιας αντιρωσικής υστερίας Μακαρθικού τύπου.
