Αφιέρωμα: Ιουλιανά 1965
Γιώργος Κρεασίδης
Ο Σωτήρης Πέτρουλας και οι σύντροφοί του εξέφραζαν μια τάση αριστερής ριζοσπαστικής αμφισβήτησης της πολιτικής της ΕΔΑ και αναζητούσαν δρόμους υπέρβασης. Γέννημα αριστερής αντιστασιακής οικογένειας από την Μάνη και πάντα στην πρώτη γραμμή του αγώνα, ο νεαρός Σωτήρης, είχε στοχοποιηθεί από τις δυνάμεις καταστολής. Η δολοφονία του από την αστυνομία το βράδυ της 21ης Ιούλη, κατά τη διάρκεια κρατικής επίθεσης σε μια μεγάλη νεολαιίστικη διαδήλωση στη Σταδίου, αποτέλεσε σημείο καμπής για χιλιάδες αγωνιστές/στριες.
Έχει σφραγίσει τα Ιουλιανά η βάρβαρη δολοφονία από την αστυνομία του Σωτήρη Πέτρουλα, στα 23 του χρόνια, στις 21 Ιουλίου 1965, όταν χτυπήθηκε με αγριότητα η μαζική διαδήλωση της νεολαίας στην Αθήνα. Χρειάστηκε μάλιστα μια άμεση και αποφασιστική κινητοποίηση της οικογένειά του και της ΕΔΑ για να αποτραπεί το κρατικό σχέδιο να κηδευτεί κρυφά, πριν καν χαράξει η μέρα. Ο στόχος της κυβέρνησης των Αποστατών ήταν να συγκαλυφθεί η δολοφονία, αποδίδοντας τον θάνατό του σε δακρυγόνο που έπεσε πάνω του τυχαία. Μανιάτης από το Οίτυλο, βρέθηκε το 1946 στην Αθήνα με την οικογένειά του κυνηγημένη από την τρομοκρατία που ακολούθησε τη Συμφωνία της Βάρκιζας. Η οικογένεια Πέτρουλα πλήρωσε βαρύ φόρο αίματος, με δεκάδες νεκρούς για τη συμμετοχή της στο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Εγκαταστάθηκε στον Κολωνό προσπαθώντας να επιβιώσει και να εξασφαλίσει μεροκάματο, με τον μικρό Σωτήρη να εργάζεται ήδη από 10 χρονών. Μετά το δημοτικό συνέχισε σαν εργαζόμενος μαθητής σε τεχνικές σχολές, ενώ δούλευε σαν εμποροϋπάλληλος.
Ο Σωτήρης Πέτρουλας πολιτικοποιήθηκε σαν μαθητής μέσα από τα συλλαλητήρια για το Κυπριακό μετά το 1955, ενάντια στην ταύτιση των κυβερνήσεων της Δεξιάς με τους Άγγλους αποικιοκράτες και οργανώθηκε στη Νεολαία της ΕΔΑ (ΝΕΔΑ), ξεχωρίζοντας με τη δράση του ήδη σαν μαθητής. Αυτές οι κινητοποιήσεις ήταν μια κομβική στιγμή καθώς άρχισε να σπάει το κλίμα φόβου του ασφυκτικού μετεμφυλιακού καθεστώτος. Αυτό που οδηγούσε τον κόσμο του ΕΑΜ, κάτω από την πίεση της ανάγκης για επιβίωση, να κρατάει μέσα του την πίστη για τα ιδανικά του, αλλά να είναι διστακτικός στη δημόσια και μαζική πολιτική δράση.
Ο Πέτρουλας από το 1960 σαν φοιτητής της ΑΣΟΕΕ (Οικονομικό Πανεπιστήμιο), μαζί με τον κύκλο των φίλων του, όπως ο Μάκης Παπούλιας, θα συμμετέχουν στην οργάνωση σπουδάζουσας που έδινε μάχη για την ανασύνταξη του φοιτητικού κινήματος, αλλά για τη δημοκρατία κόντρα στην ακροδεξιά ΕΚΟΦ που ήταν το όργανο της κυβέρνησης. Αναδείχτηκε σε μορφή του φοιτητικού κινήματος στις αρχές της δεκαετίας του 1960, το οποίο έφερε στο προσκήνιο μια νέα γενιά αγωνιστών. Αυτή δεν κουβαλούσε τα όρια της προηγούμενης γενιάς και κυρίως δεν είχε τον φόβο. Γεμάτη από την αυτοπεποίθηση ενός μαζικού κινήματος που άνοιγε δρόμους, έβλεπε με άλλα μάτια τη διεκδίκηση δημοκρατικών ελευθεριών και κοινωνικών κατακτήσεων.
Η γραμμή της ΕΔΑ που δήλωνε σεβασμό στη νομιμότητα του μετεμφυλιακού καθεστώτος και διεκδικούσε στα όρια του και τους θεσμούς του ανάσες δημοκρατίας, έμοιαζε ρεαλιστική προσαρμογή μετά την ήττα του Εμφυλίου. Αλλά για τη νέα γενιά αγωνιστών αυτές οι επιλογές δεν ήταν αδιαμφισβήτητες. Τα προωθημένα ερωτήματα τα ευνοούσε το διεθνές περιβάλλον και οι ιδεολογικές αναζητήσεις της δεκαετίας του 1960, με την ορμητική εισβολή των μαζών στην πολιτική. Νεολαιίστικα κινήματα αμφισβήτησης, μεγαλύτερη απαιτητικότητα του εργατικού κινήματος, που πλήρωνε το κόστος της μεταπολεμικής ανάπτυξης, αντιαποικιοκρατικά και αντιιμπεριαλιστικά επαναστατικά κινήματα που αμφισβητούσαν τον λεγόμενο «δημοκρατικό δρόμο» που συχνά σκόνταφτε στα πραξικοπήματα που στήνονταν ανά τον κόσμο με αρωγό τη CIA και τις ΗΠΑ.
Ο Σωτήρης Πέτρουλας είχε καθαιρεθεί από τα όργανα της νεολαίας ΕΔΑ, λόγω των διαφορετικών απόψεων που είχε εκφράσει
Σε αυτό το πλαίσιο ο κύκλος του Σ. Πέτρουλα και του Μ. Παπούλια διαμόρφωσε μια οργανωμένη τάση αριστερής αμφισβήτησης στη σπουδάζουσα της ΝΕΔΑ, που ονομαζόταν «Σοσιαλιστική Συνειδητοποίηση» (ΣΟΣΥΝ) ή «οργάνωση» μεταξύ των μελών. Χωρίς να εκδηλώνεται δημόσια, έδινε ιδιαίτερο βάρος δινόταν στη ιδεολογική κατάρτιση, ξεπερνώντας τον παγιώμενο πρακτικισμό της ΕΔΑ, ο οποίος επέτρεπε στην καθοδήγηση να επιβάλλεται.
Τα ερωτήματα αφορούσαν όχι μόνο τον χαρακτήρα της οργάνωσης και την ενθάρρυνση της ιδεολογικής συγκρότησης, αλλά και το αν οδηγεί σε μια άλλη κοινωνία ο «ειρηνικός» ή «δημοκρατικός» δρόμος, αν η στάση της ΕΔΑ απέναντι στο Κέντρο ήταν πολιτική συμμαχιών στο όριο του συσχετισμού ή πολιτική ουράς. Έμπαιναν σε αμφισβήτηση δηλαδή στρατηγικές επιλογές της ΕΔΑ και του ΚΚΕ, που σε ένα βαθμό αντανακλούσαν και τους προσανατολισμούς της ΕΣΣΔ.
Πάντα με μια λογική διαλόγου και συντροφικής αλληλεγγύης, μπορούσε να συνυπάρχει με την κυρίαρχη αντίληψη στην ΕΔΑ, αλλά και διατηρεί στενές σχέσεις με τις κινήσεις αριστερής κριτικής, όπως ο μαοϊκός κύκλος του περιοδικού Αναγέννηση, που απέδιδαν την ιδεολογική αναδίπλωση της Αριστεράς στην στροφή της «αποσταλινοποίησης» του ΚΚΣΕ μετά το 20ό συνέδριο και οι αντιιμπεριαλιστικών επαναστατικών αντιλήψεων «Φίλοι των Νέων Χωρών».
Η ηγεσία της ΕΔΑ έδειξε δυσανεξία σε αυτές τις αναζητήσεις, αν και ήθελε να αποφύγει τις πρακτικές εκκαθαρίσεων που ακολούθησαν την αποπομπή του Ζαχαριάδη το 1956. Η αντιπαράθεση εκφράστηκε έντονα στη διαπάλη για την επιλογή της ηγεσίας να συγχωνεύσει τη ΝΕΔΑ με την πλατιά Δημοκρατική Κίνηση Νέων «Γρηγόρης Λαμπράκης» (ΔΚΝΓΛ), που συγκροτήθηκε με πρωταγωνιστή τον Μίκη Θεοδωράκη μετά τη δολοφονία του βουλευτή το 1963. Ήταν μια πρωτοβουλία που προσπαθούσε να αγκαλιάσει τη δυνατότητα ευρύτερης συσπείρωσης από τη νέα μεταπολεμική γενιά αγωνιστών που δεν ήθελε απλά να αντέξει, αλλά να αλλάξει τον κόσμο. Παράλληλα ήταν μια αφορμή για να απαλλαγεί η ηγεσία από την «υπεριδεολογικοποιημένη» και με τάσεις χειραφέτησης ΝΕΔΑ.
Όταν έγινε τελικά το ιδρυτικό συνέδριο της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη, όπου συγχωνεύθηκαν ΝΕΔΑ και ΔΚΝΓΛ, τον Μάρτη του 1965, ο Πέτρουλας είχε αποκλειστεί από αυτό, μετά την καθαίρεσή του από τα όργανα, ενώ ο Παπούλιας είχε διαγραφεί.
Στη συγκλονιστική κηδεία του Πέτρουλα ο κύκλος της ΣΟΣΥΝ μοίρασε χιλιάδες προκηρύξεις που καλούσαν στη συγκρότηση της Πανσπουδαστικής Δημοκρατικής Κίνησης «Σωτήρης Πέτρουλας» (ΠΑΝΔΗΚ). Η ΠΑΝΔΗΚ έδρασε με σχετική μαζικότητα σε κάποιες σχολές τα επόμενα χρόνια για να αυτοδιαλυθεί πριν τη Χούντα μπροστά στα ανυπέρβλητα για μια φοιτητική κίνηση πολιτικά ερωτήματα, τροφοδοτώντας όμως με ιδέες και αγωνιστές το κίνημα.
Συγκλονιστικές είναι οι μαρτυρίες του Μάκη Παπούλια στην Παντιέρα για τη δράση και την προσωπικότητα του Πέτρουλα, αλλά και όσα ακολούθησαν τη δολοφονία. Τις ιστορικές στιγμές της κηδείας του Πέτρουλα, που ήταν μια διαδήλωση με δεκάδες χιλιάδες λαού μέσα στο λιοπύρι από τον Κολωνό στη Μητρόπολη και από εκεί μέχρι το Α’ Νεκροταφείο, περιγράφει με ζωντανή γλώσσα το πρόσφατο βιβλίο του Γιώργου Αλεξάτου Σωτήρης Πέτρουλας Μυθιστορηματική Βιογραφία (εκδ. Άπαρσις). Εκεί τραγουδήθηκε από Λαμπράκηδες για πρώτη φορά το ομώνυμο τραγούδι που έγραψε για τον Πέτρουλα ο Μίκης Θεοδωράκης εκείνες τις μέρες.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 19-20 Ιουλίου 2025
