Φώτης Σπυρόπουλος
Η Φρανσουάζ Βερζές στο βιβλίο της Μια φεμινιστική θεωρία της βίας, αξιοποιώντας τις αναλύσεις του Φουκό και του Μπέμπε, παρουσιάζει τις κρατικές πολιτικές και αντιλήψεις στη Γαλλία και στον παγκόσμιο «Βορρά» για τις γυναίκες και ιδιαίτερα αυτές των μειονοτήτων. Ανάλογα παρουσιάζονται κι οι αντίστοιχες εκδοχές κυρίαρχου φεμινισμού.
Ποια είναι η σχέση του κράτους με την έμφυλη και φυλετική βία; Πως η αντικειμενοποίηση του σώματος ειδικά του γυναικείου ελέγχεται και ορίζεται από την κρατική πολιτική; Γιατί κάποια σώματα αξίζουν προστασία, ενώ κάποια άλλα είναι αναλώσιμα άρα και εκμεταλλεύσιμα, ως αυτά; Αυτά τα ερωτήματα ανάμεσα σε άλλα προσπαθεί να λύσει η Φρανσουάζ Βερζές στο Μια φεμινιστική θεωρία της βίας, που εκδόθηκε από τις εκδόσεις Εκτός Γραμμής και μεταφράστηκε από την Ανδριανή Μοσχονά. Η αναλυτική μέθοδος που ακολουθεί το βιβλίο είναι η διατομεακότητα (Intersectionality), εξετάζοντας την επικάλυψη του φύλου, της φυλής και κράτους.
Η επιρροή από την δουλειά του Μισέλ Φουκό, σχετικά με την βιοπολιτική έχει εξέχουσα θέση την ανάλυση του βιβλίου. Ξεκινώντας από τον τρόπο που το γυναικείο σώμα προστατεύεται ή μάλλον αστυνομεύεται, η Βερζές διαφοροποιεί τα είδη φεμινισμού που έχουν αναδειχθεί κατά την εξέλιξη του κινήματος. Καταπιάνεται με αυτό που ονομάζει τιμωριτικό φεμινισμό, μια ρεφορμιστική τάση όπου προβάλει σαν αρετές την κοσμιότητα και την ευυποληψία εντός των κρατικών κανόνων, που κανονικοποιεί τη βία έναντι των γυναικών, αλλά και τον επιτρεπτό τρόπο αντίδρασης σε αυτή. Σε αυτό το πλαίσιο αποσιωπάται η αιτία των φαινομένων συστημικής βίας, ενώ ο οριενταλισμός και η στοχοποίηση μειονοτήτων ή φυλετικοποιημένων ατόμων όπως τα ονομάζει η Βερζές στοιχειοθετούν αυτό που γλαφυρά περιγράφεται ως «φεμινοϊμπεριαλισμός» με χαρακτηριστικό εκπρόσωπο τον Μακρόν. Όπως συνοπτικά περιγράφεται «το εύρωστο σώμα προστατεύεται από μια σειρά αστυνομικών μέτρων…», αλλά ταυτόχρονα «η λευκή αστή κατά βάση αγοράζει την άνεση της χάρη στην εκμετάλλευση νεαρών κοριτσιών και γυναικών…». Αυτά τα δύο αποσπάσματα, αποδίδουν τον «εκπολιτισμένο» φεμινισμό που έχουν ενσωματώσει τα κράτη του παγκόσμιού Βορρά, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την ηθική-νομική-«αστυνομική» θέση απέναντι στη σεξεργασία, ακόμα και από σοσιαλιστικής αναφοράς ρεύματα, που αγνοεί πλήρως τα αίτια που τα σεξεργαζόμενα άτομα ωθούνται σε αυτού του είδους τη δραστηριότητα.
Στο ίδιο πλαίσιο που τίθεται η βιοπολιτική για τον παγκόσμιο Βορρά, η νεκροπολιτική του Ασίλε Μπέμπε (καμερουνέζος φιλόσοφος και πολιτικός επιστήμονας) είναι η βάση της ανάλυσης για τον Παγκόσμιο Νότο. Στον Βορρά το κράτος χρησιμοποιεί τη βία για έλεγχο, στον Νότο η κρατική βία έχει ποιοτική και εντατική διαφορά. Από την αρχή του, το βιβλίο εξηγεί πως η σεξουαλική βία μπορεί να χρησιμοποιηθεί σαν εργαλείο βασανισμού και πολέμου με αρκετά παραδείγματα από το Κονγκό, το Μάλι και Νότιο Σουδάν ανάμεσα σε άλλα, χωρίς να περιορίζεται μόνο ενάντια σε γυναίκες. Κάνοντας μια σύντομή ιστορική αναδρομή, εξηγεί πως τάξη και φυλή είναι αλληλένδετα για το γαλλικό κράτος, στο πλαίσιο κατάργησης και επανεγκαθίδρυσης της δουλείας πριν και μετά την Γαλλική επανάσταση.
Οι γυναίκες του Νότου χαρακτηρίζονται ως «υπερβολικά αναπαραγωγικές», ενώ ιδρύματα τους πουλάνε αντισύλληψη και επιχειρηματικότητα
Προχωρώντας την ανάλυση με μία μετααποικιακή ματιά, παρουσιάζει πως ο παγκόσμιος Βορράς βλέπει στους πληθυσμούς του παγκόσμιου Νότου το βασικό αίτιο κοινωνικών, πολιτικών και οικολογικών προβλημάτων. Χαρακτηρισμοί για «υπερβολικά αναπαραγωγικές γυναίκες» συνοδεύονται με ιδρύματα που τους πουλάνε αντισύλληψη και επιχειρηματικότητα ή στρατόπεδα στείρωσης όπως στο Τσαντιγκάρ της Ινδίας.
Το σημείο όπου φαίνεται η σύγκλιση των δύο αυτών αναλυτικών γραμμών βρίσκεται στην ανάλυση της έμφυλης βίας φυλετικοποιημένων γυναικών εντός της ηπειρωτικής Γαλλίας. Οι φυλετικοποιημένες γυναίκες βρίσκονται μεταξύ του δυτικού και ρατσιστικού μισογυνισμού και του ενδοφυλετικού φαλλοκρατισμού, όπου τα θύματα εργαλειοποιούνται από τα ΜΜΕ για να καλύψουν πολιτικές σκοπιμότητες και από την άλλη γίνονται αποδέκτες της «σωρευτικής» συστημικής βίας. Η απανθρωποίηση που εκτυλίσσεται σε αυτό το σημείο συμβαίνει σε πολλαπλά χωροχρονικά επίπεδα, από την αρχιτεκτονική των πόλεων που απομονώνει και διασπάει κοινότητες, την παρουσίαση «μεμονωμένων» περιπτώσεων που μειώνει ή αυξάνει τη δημόσια συζήτηση αλλά πάντα με την μορφή ηθικού πανικού, έως και την άρνηση του προσδιορισμού που δημιουργεί την αρχική διαφοροποίηση: «Μια μαύρη γυναίκα είναι ένα σώμα-αντικείμενο χωρίς βιολογικό ή κοινωνικό φύλο».
Η Βερζές σε όλη την έκταση του βιβλίου πέρα από το να αναλύει και να αποδομεί ιδεολογήματα και πρακτικές προσπαθεί να προβάλει και το αναγκαίο για την εποχή φεμινισμό. Αυτό που περιγράφει είναι φεμινισμός που παρουσιάζεται στα λογοτεχνικά έργα της Οκτάβια Μπάτλερ, όπου οι ηρωίδες της δεν βοηθούν απλά τον κόσμο να επιβιώσει αλλά να ζει με αξιοπρέπεια, ανθρωπιά και κοινότητα σε ένα κόσμο που δομικά τους εναντιώνεται.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 7-8 Ιουνίου
