Νίκος Πελεκούδας
Ο σημαντικός μαρξιστής ιστορικός Ισαάκ Ντόιτσερ στο βιβλίο του Ο Ένοπλος Προφήτης παρουσιάζει τη ζωή του Τρότσκι μέχρι το 1921. Αναδεικνύεται ο ρόλος του στην επανάσταση του 1905, οι αντιπαραθέσεις του με τους μπολσεβίκους και τον Λένιν μέχρι την προσχώρησή του στους τελευταίους και τον ηγετικό του ρόλο στην Οκτωβριανή Επανάσταση.
Ο Ένοπλος Προφήτης του Ισαάκ Ντόιτσερ είναι ο πρώτος τόμος από την τριλογία που αφορά τη ζωή του Τρότσκι (οι άλλοι δύο είναι Ο Άοπλος Προφήτης και Ο Απόβλητος Προφήτης) και κυκλοφόρησε από την Πρωτοποριακή Βιβλιοθήκη σε μετάφραση του Νίκου Ταμβακλή. Αφορά το χρονικό διάστημα από τη γέννηση του μεγάλου επαναστάτη μέχρι το 1921. Η τριλογία κατά κοινή ομολογία, και ανεξάρτητα από τη θέση που μπορεί κανείς να πάρει σε σχέση με την παρουσίαση του Τρότσκι όπως αναπτύσσεται, είναι το κορυφαίο έργο του και ένα από τα αριστουργήματα της αγγλικής ιστοριογραφίας. Ο Ντόιτσερ μέχρι και τις αρχές του 1942 ήταν ενεργός κομμουνιστής, οργανωμένος σε τροτσκιστικής κατεύθυνσης προσπάθειες παρά τη διαφωνία του με τον Τρότσκι σε σχέση με την ίδρυση της Τέταρτης Διεθνούς.
Το έργο Ο Ένοπλος Προφήτης αποτελεί μια συγκλονιστική αποκατάσταση του ρόλου του Τρότσκι ιδιαίτερα στις κρίσιμες στιγμές της τελικής προετοιμασίας και της νίκης της Οκτωβριανής Σοσιαλιστικής Επανάστασης, αλλά και μετεπαναστατικά με τον καθοδηγητικό του ρόλο στο Κόμμα αλλά και στην ίδρυση και άμεση καθοδήγηση του Κόκκινου Στρατού. Ο Ντόιτσερ εκτιμά στον πρόλογό του ότι τον πραγματικό του ρόλο ούτε ο ίδιος ο Τρότσκι δεν τον είχε παρουσιάσει στο αυτοβιογραφικό του έργο Η Ζωή μου, υποτιμώντας τον εαυτό του σε σχέση με τον Λένιν για να απαντήσει στις σταλινικές συκοφαντίες περί διαχρονικής διαφωνίας τους.
Ο Ντόιτσερ επιχειρεί να παρουσιάσει τον Τρότσκι ήδη από τα παιδικά του χρόνια ως ένα πρώτο βήμα μιας προσπάθειας γενικότερης πρόσληψης των όρων που διαμορφώθηκε η προσωπικότητά του. Αναδεικνύει τον μηχανισμό που λειτουργούσε η συνείδηση και η σκέψη του. Με αφορμή το πώς έγινε σοσιαλιστής αναπτύσσεται ένας ψυχολογικός μηχανισμός όπου στην αρχή αρνείται μια νέα ιδέα και την πολεμά ανελέητα, έπειτα μαζί με την αντίσταση στη νέα ιδέα έρχεται η έλξη και η μελέτη γι αυτήν. Δεν δείχνει την εσωτερική του πάλη και εντελώς ξαφνικά εμφανίζεται να την υιοθετεί, και μάλιστα με μια πληρότητα που ούτε οι αρχικοί υποστηρικτές της δεν είχαν. Σε αυτές τις μικρές ηλικίες διαμορφώνεται ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του Τρότσκι κατά τον Ντόιτσερ, δηλαδή η αγάπη του για τον ευρωπαϊκό πολιτισμό και η αντίθεσή του στον εθνοκεντρισμό της επίσημης Ρωσίας αλλά και των Ναρόντνικων. Εκεί τίθενται οι βάσεις του αταλάντευτου διεθνισμού του.
Με αφορμή τις αντιπαραθέσεις του με τους Μπολσεβίκους και τη σφοδρότητα που θα λάβουν και ειδικά απέναντι στο Λένιν, ο Ντόιτσερ διαπιστώνει πως εκεί εκδηλώνεται ένα ακόμα βασικό του χαρακτηριστικό: το ότι δε μπορούσε να διαχωρίσει άμεσα τους ανθρώπους από τις ιδέες. Η ρήξη του με τον Λένιν αφορά και το ύφος, το γεγονός ότι του θυμίζει τους μεγάλους και φτασμένους της Σοσιαλδημοκρατίας στις αρχές του 20ου αιώνα. Έχει όπως γράφει σε άρθρα και επιστολές του έναν υποκαταστατισμό (προτεραιότητα του κόμματος αντί της τάξης και σκληρότητα απέναντι σε συντρόφους). Ο Ντόιτσερ τηρεί διακριτικά τις αποστάσεις του από αυτή την εκτίμηση, σε όποιο βαθμό και αν ίσχυε.
Είναι εξαιρετικός ο τρόπος που ο Ντόιτσερ παρουσιάζει την ακρίβεια των προβλέψεων, την αναλυτική ικανότητα του Τρότσκι, τη δυνατότητά του να βλέπει πέρα από το άμεσο και να γονιμοποιεί τον μαρξισμό σε κρίσιμες καμπές της ταξικής πάλης, μαζί φυσικά με σφάλματα. Ζει από πρώτο χέρι την επανάσταση του 1905 ως πρωταγωνιστής του Σοβιέτ της Πετρούπολης και διατυπώνει καθαρά το ότι η εργατική τάξη θα πρωταγωνιστήσει στην πορεία της πάλης της για την προλεταριακή επανάσταση, και στην επίλυση των αστικοδημοκρατικών καθηκόντων που θα επιφέρει η ανατροπή του τσάρου. Είμαστε στην πραγματικότητα ένα βήμα πριν την πλήρη παρουσίαση της θεωρίας της Διαρκούς Επανάστασης, που θα την ολοκληρώσει όταν βρεθεί φυλακισμένος στις τσαρικές φυλακές. Ο Λένιν θα αναγνωρίσει αργότερα την ευστοχία αυτής της ανάλυσης-πρόβλεψης, όταν ο ίδιος θα εγκαταλείψει τη φόρμουλα της δημοκρατικής δικτατορίας του προλεταριάτου και της αγροτιάς.
Ο Ντόιτσερ παρουσιάζει τον Τρότσκι ως έναν μαχητή της επανάστασης, απαράμιλλο αγκιτάτορα που δεν αφήνει στιγμή όμως τη γραφή για όσα ζει και παρεμβαίνει.
Ο συγγραφέας μάς παρουσιάζει τις αντιπαραθέσεις για τα οργανωτικά ζητήματα και την πάλη της σοσιαλδημοκρατίας ανάμεσα στον Τρότσκι και τους μπολσεβίκους και θέτει τις σχετικές ευθύνες του. Ταυτόχρονα δίνει και την γενικότερη αντίληψη του Τρότσκι για τους ίδιους τους συμμάχους του, που πολύ γρήγορα αρχίζει να μην τους εκτιμά, πολιτικά αλλά και προσωπικά.
Μια συγκλονιστική αποκατάσταση του ρόλου του Τρότσκι ιδιαίτερα στις κρίσιμες στιγμές της Οκτωβριανής επανάστασης και του εμφυλίου πολέμου
Αναδεικνύεται ο ρόλος του Τρότσκι ιδιαίτερα από τη στιγμή που προσχωρεί στους μπολσεβίκους. Στην πραγματικότητα μαζί με τον Λένιν είναι οι αδιαμφισβήτητοι ηγέτες του Κόμματος. Ο Λένιν αταλάντευτα θα προσπαθήσει να τον προστατέψει από τις πρώτες εσωκομματικές επιθέσεις που δέχεται επειδή δεν ήταν μπολσεβίκος αρκετά πριν την επανάσταση, όταν ο ίδιος θα τον προτείνει για αρχισυντάκτη των κομματικών εντύπων. Αναδεικνύεται το μεγαλείο αλλά και οι αντιφάσεις, όπως τις προσεγγίζει ο Ντόιτσερ, του Τρότσκι, μετεπαναστατικά, με την ηγεσία του Κόκκινου Στρατού αλλά και στα ζητήματα του Πολεμικού Κομμουνισμού. Σε εκείνα τα χρόνια, του εμφυλίου πολέμου θα αρχίσει να εκδηλώνεται πιο καθαρά η πρόθεση απομόνωσης, ακόμα και φυλάκισης του Τρότσκι από τους συμμάχους του Στάλιν στην κομματική και στρατιωτική ηγεσία.
Το έργο ανεξάρτητα από τη συμφωνία ή όχι με όλα τα σημεία που αναπτύσσει ο συγγραφέας (με πληρότητα στοιχείων και επιστημονική ακρίβεια) αποτελεί μια ξεκάθαρη αναίρεση σταλινικών συκοφαντιών για ολόκληρες δεκαετίες. Χωρίς ωραιοποίηση ή εξιδανίκευση του Λέοντα Τρότσκι. Σε μια εποχή μάλιστα (1954), που ο σταλινισμός διατηρούσε την αίγλη του.
