Γιώργος Παυλόπουλος
Ο πόλεμος των δασμών (και των κυρώσεων) αποτελεί την άλλη όψη των πολέμων που διεξάγονται με πυραύλους, drones και προκαλούν ποταμούς αίματος, ενώ μαζί και με τη γενικευμένη επίθεση στα δικαιώματα και τις κατακτήσεις των λαών και των εργαζομένων, συνθέτουν τους βάρβαρους πολέμους του κεφαλαίου στη σύγχρονη εποχή του ολοκληρωτικού καπιταλισμού.
Γενικευμένο οικονομικό πόλεμο κήρυξε ο πρόεδρος των ΗΠΑ
«Ο Τραμπ γυρίζει την εμπορική πολιτική της Αμερικής πίσω στον 19ο αιώνα», σημείωνε ο βρετανικός The Economist την επομένη της ανακοίνωσης από τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών του νέου πακέτου δασμών, που πλήττει όλες σχεδόν τις χώρες του πλανήτη. Επιδιώκοντας, με τον τρόπο αυτό, να δημιουργήσει μια «νέα παγκόσμια οικονομική τάξη πραγμάτων», όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ανάλυση στην αμερικανική Wall Street Journal, διαπιστώνοντας παράλληλα ότι «οι ΗΠΑ τείνουν να τινάξουν στον αέρα το διεθνές εμπορικό πλαίσιο που οι ίδιες δημιούργησαν, ανοίγοντας μια αβέβαιη νέα εποχή».
«Επιχειρώντας να γυρίσει βίαια τη σελίδα της παγκοσμιοποίησης, ο Ντόναλντ Τραμπ αναλαμβάνει αλόγιστα το ρίσκο μιας ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης», διαπιστώνει από την πλευρά της η γαλλική leMonde, προειδοποιώντας για τις συνέπειες. «Η εξαγγελία των δασμών αποτελεί ένα σημείο καμπής για την παγκοσμιοποίηση», διαπιστώνει κορυφαίο στέλεχος μιας από τις μεγαλύτερες τράπεζες παγκοσμίως, της HSBC, ενώ η σχετική ανάλυση στην ιστοσελίδα Axios κάνει λόγο για «ένα από τα μεγαλύτερα και πιο ακραία οικονομικά στοιχήματα που έχουν παιχτεί στην ιστορία των (Αμερικανών) προέδρων».
Μετά και από όλα τα παραπάνω, δεν χωράει αμφιβολία – για όσους και όσες πιθανώς εξακολουθούσαν να έχουν αμφιβολίες – ότι κάτι πολύ σοβαρό συμβαίνει. Ότι είναι πιθανό, με άλλα λόγια, ο ηγέτης του πιο ισχυρού και πλούσιου, ακόμη και σήμερα, κράτους στον πλανήτη να πυροδότησε μια «πυρηνική βόμβα» η οποία απειλεί να διαλύσει τα θεμέλια της μεταπολεμικής τάξης πραγμάτων στην παγκόσμια οικονομία, ολοκληρώνοντας το παζλ που έχουν ήδη αρχίσει να δημιουργούν οι πόλεμοι της εποχής μας. Πρόκειται, άλλωστε, για τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος: των αδυσώπητων ανταγωνισμών που μαστίζουν σήμερα τον ολοκληρωτικό καπιταλισμό ο οποίος, στο φόντο της βαθιάς κρίσης του, αναγκάζεται να τρώει από τις σάρκες του για να επιβιώσει και να συνεχίσει να κυριαρχεί.
Τι συμβαίνει, λοιπόν, στην πραγματικότητα και τι επιδιώκει ο Τραμπ με τους δασμούς του και με τον πόλεμο που κήρυξε σε συμμάχους και εχθρούς; Ο ίδιος, παρουσιάζοντας το σχέδιό του την Τετάρτη, πρόβαλε το επιχείρημα ότι οι ΗΠΑ υπήρξαν το μεγάλο θύμα του ελεύθερου εμπορίου, καθώς επί δεκαετίες οι εταίροι τους εκμεταλλεύονταν τους χαμηλούς ή μηδενικούς δασμούς για να «πλουτίζουν και να βιαιοπραγούν» σε βάρος τους, σωρεύοντας τεράστια εμπορικά πλεονάσματα. «Όλα αυτά τελείωσαν», διακήρυξε, λέγοντας ότι η «Μέρα της Απελευθέρωσης» (όπως είχε ονομάσει την 2αΑπριλίου) θα μείνει στην ιστορία ως η μέρα που η Αμερική κέρδισε πάλι την οικονομική της ανεξαρτησία, που έγινε ξανά πλούσια, που άνοιξε τον δρόμο για την αναγέννηση της βιομηχανίας της. «Αυτή είναι η Χρυσή Εποχή για την Αμερική», όπως ισχυρίστηκε.
Στην πραγματικότητα, βεβαίως, συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Καταρχάς, επειδή όλα αυτά τα χρόνια οι ΗΠΑ και οι καπιταλιστές τους όχι απλώς δεν φτώχυναν, αλλά αποκόμισαν ασύλληπτα κέρδη εκμεταλλευόμενοι τη θέση τους, την οποία διασφάλιζαν με οικονομικά, πολιτικά και στρατιωτικά μέσα. Την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου το κατάφεραν ως αδιαμφισβήτητοι ηγέτες της αποκαλούμενης Δύσης, δηλαδή του μισού περίπου πλανήτη και μετά το τέλος του ως απόλυτοι κυρίαρχοι ολόκληρου του κόσμου – τουλάχιστον για τις πρώτες δύο δεκαετίες, δηλαδή την τελευταία του προηγούμενου αιώνα και την πρώτη του 21ου.
Η διαρκής σχεδόν (με μικρές περιόδους ήπιας αναστροφής της τάσης) μείωση των δασμών μετά το Κραχ του 1929 και τη Μεγάλη Ύφεση που το ακολούθησε ήταν αποτέλεσμα της ισχύος και της αυτοπεποίθησης της νεαρής υπερδύναμης, η οποία μπορεί να θυσίαζε το εμπορικό πλεόνασμα, το έκανε όμως για να εξασφαλίσει πολύ ευρύτερα και σημαντικότερα πλεονεκτήματα. Εδώ και 15 χρόνια, όμως, η εικόνα έχει αλλάξει και οι Αμερικανοί – για να το διατυπώσουμε πολύ απλά – δεν παίζουν μόνοι τους στο γήπεδο των κερδών και της επιρροής. Η ραγδαία άνοδος της Κίνας (στην οποία ο Τραμπ επιφύλαξε ένα από τα υψηλότερα ποσοστά δασμών), με σημείο καμπής τον «Νέο Δρόμο του Μεταξιού» που έθεσε σε εφαρμογή το 2013 ο Σι Τζινπίνγκ, ανάγκασε τις ΗΠΑ να συνειδητοποιήσουν πως οι κανόνες του παιχνιδιού έχουν αλλάξει.
Οι δασμοί θα έχουν σοβαρό κόστος και για τους Αμερικανούς, ο Τραμπ όμως υπόσχεται να το ισοφαρίσει με μειώσεις φόρων
Αυτός είναι και ο λόγος που έχουν σαλπίσει υποχώρηση – αφενός, καλώντας το κεφάλαιο να επαναπατριστεί και να ενισχύσει την «εθνική παραγωγική βάση» και, αφετέρου, προσπαθώντας να απεμπλακούν από τον ρόλο του παγκόσμιου «χωροφύλακα», που θα πρωταγωνιστεί σε όλα τα πολεμικά μέτωπα. Με την ελπίδα, βεβαίως, η υποχώρηση να γίνει συντεταγμένα και υπό τους ήχους της σάλπιγγας που θα παίζει το εμβατήριο της νίκης, προκειμένου να καλύψει τη (σχετική και αναπόφευκτη) ήττα και να περιορίσει τις αναπόφευκτες εσωτερικές αναταράξεις.
Σε αυτό το φόντο, ο Τραμπ δεν κάνει τίποτε άλλο παρά να δίνει φρενήρη (και ενδεχομένως) ανεξέλεγκτο ρυθμό σε ένα παιχνίδι ισχύος και συσχετισμών που έχουν ξεκινήσει οι προκάτοχοί του και, κυρίως, οι Ομπάμα και Μπάιντεν – έστω και αν έχουν κατοχυρωθεί ως εκπρόσωποι του κοσμοπολιτισμού και της καπιταλιστικής διεθνοποίησης χωρίς σύνορα. Ο σημερινός πρόεδρος εκφράζει, με την πολιτική του, τις πραγματικές ανάγκες μιας σημαντικής μερίδας του αμερικανικού καπιταλισμού, που αναγνωρίζει (με θλίψη) ότι στη διεθνή αρένα έχουν πολλαπλασιαστεί επικίνδυνα οι αρκούδες και οι δράκοι, καθιστώντας την επιβίωση πολύ δύσκολη υπόθεση.
Είναι γεγονός, βεβαίως, ότι ο Τραμπ τα κάνει όλα λίγο… άγαρμπα και χωρίς να τηρεί τα συνήθη προσχήματα. Ότι δεν διστάζει να καταφύγει σε αλχημείες και fake news για να πετύχει τους σκοπούς του, όπως έκανε και με τον – εντελώς αυθαίρετο και ανορθολογικό – μαθηματικό τύπο ο οποίος υπολόγισε τους δασμούς που, όπως ισχυρίστηκε, επέβαλαν ως σήμερα οι άλλες χώρες στα αμερικανικά προϊόντα.
Αυτό, ωστόσο, δεν αλλάζει την ουσία: Όσα λέει και κάνει ο Τραμπ είναι ένδειξη (σχετικής πάντα) αδυναμίας των ΗΠΑ, ενώ ο ίδιος, αντί για «Χρυσή Εποχή» καλύτερα θα έκανε εάν μιλούσε για «Χρυσό Κλουβί». Στο οποίο ίσως και να φαντασιώνεται πως τα έσοδα του προϋπολογισμού θα προέρχονται κυρίως από τους δασμούς, όπως συνέβαινε ως το 1913, όταν καθιερώθηκε στη χώρα του η φορολόγηση των εισοδημάτων…
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 5-6 Απριλίου
