Ιστορικά ο αθλητισμός αποτελεί ένα σημαντικό μέσο προώθησης της υγείας, της ψυχικής ευεξίας και του ομαδικού πνεύματος. Με τα χρόνια, οι αθλητικές δραστηριότητες (ειδικά οι ομαδικές) απέκτησαν διαστάσεις οικονομικές, πολιτικές και πολιτιστικές. Με καθοριστική τη συμβολή και των ΜΜΕ, η ανάγκη και θέληση των ανθρώπων να αθλούνται απέκτησε ολοένα και πιο οικουμενικά χαρακτηριστικά. Πλέον, βρισκόμαστε σε μία εποχή που η άθληση δεν είναι κάτι άγνωστο στους ανθρώπους, αλλά μια ενασχόληση που τους αφορά όλους.
Αν μη τι άλλο ο αθλητισμός –και κυρίως ο ερασιτεχνικός– έχει πολλά οφέλη σε πνευματικό, σωματικό και κοινωνικό επίπεδο. Έτσι, ιδιαίτερα σε ένα παιδί θα το βοηθούσε τόσο στην σωματική του διάπλαση όσο και στην κοινωνικοποίησή του με συνομήλικούς του, την εκτόνωση και την απελευθέρωση από το άγχος. Όπως και –σε έναν βαθμό– στην καταπολέμηση στερεοτύπων και ρατσιστικών συμπεριφορών μέσω της κοινωνικής επαφής, της συνεργασίας και της αλληλεγγύης που αναπτύσσεται στο πλαίσιο (ειδικά) των ομαδικών αθλημάτων.
Στα παραπάνω υπάρχει μία γενική συμφωνία… Ερευνητές, παιδοψυχολόγοι, αστικοί οργανισμοί ακόμα και οι κυβερνήσεις ασπάζονται τη σημασία του αθλητισμού στη διαμόρφωση μίας υγιούς καθημερινότητας για τα παιδιά. Ωστόσο, στον καπιταλισμό βλέπουμε πως ο αθλητισμός –όπως και όλα τα κοινωνικά αγαθά– περισσότερο εκλαμβάνεται ως εμπόρευμα, παρά ως κοινωνικό δικαίωμα!
Η υποβάθμιση του αθλητισμού δεν λείπει από τις επιπτώσεις της πολιτικής που βάζει στο ζύγι «κέρδη και κοινωνικές ανάγκες». Αυτό το βλέπουμε καθημερινά με την έλλειψη εγκαταστάσεων (ή/και με την ελλιπή συντήρησή τους) ή ακόμα και με την υποχρηματοδότησή του ερασιτεχνικού/δημόσιου αθλητισμού, τη στιγμή μάλιστα που υπέρογκα ποσά δαπανώνται σε «δωράκια» για ανέγερση σταδίων των μεγάλων ΠΑΕ. Τα πιο «χτυπητά» παραδείγματα, έχουν να κάνουν με εγκαταστάσεις ολυμπιακών προτύπων, που είτε αφήνονται στο έλεος του θεού, ενώ θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως χώροι προπονήσεων/αγώνων από ερασιτεχνικά-εφηβικά σωματεία, είτε πουλιούνται σε μεγάλες ΠΑΕ-ΚΑΕ (π.χ. το κλειστό του ΟΑΚΑ λόγω εγκατάλειψης είχε υποστεί σημαντικές φθορές, έως ότου πουληθεί στην ΚΑΕ Παναθηναϊκός για τα επόμενα 49 χρόνια). Ομοίως, άλλες αθλητικές εγκαταστάσεις ολυμπιακών προδιαγραφών χρησιμοποιούνται μόνο για διεξαγωγή επαγγελματικών και ημι-επαγγελματικών πρωταθλημάτων (με κόστος συμμετοχής, χορηγούς κ.λπ.). Η ίδια και χειρότερη κατάσταση επικρατεί σε επαρχιακές πόλεις, όπως στην Κομοτηνή όπου δεν λειτουργεί το κλειστό κολυμβητήριο (επίσης ολυμπιακών προδιαγραφών).
Παράλληλα, παρατηρούμε και μία στροφή του εκπαιδευτικού προγράμματος του υπουργείου Παιδείας, σε μια τεχνοκρατική κατεύθυνση όσον αφορά την ώρα της γυμναστικής. Όπως, συμβαίνει και με άλλα μαθήματα (βλ. μουσική, καλλιτεχνικά), η διδασκαλία τους με κανέναν τρόπο δεν στοχεύει στην ολόπλευρη μόρφωση, όπως θα συνέβαινε αν δινόταν η δέουσα σημασία σε αυτά και χώρος/χρόνος πρακτικής εξάσκησης. Αντιθέτως, τέτοια μαθήματα βρίσκονται στο περιθώριο με απαρχαιωμένα προγράμματα και βιβλία, με έλλειψη εξοπλισμού και με υποστελεχωμένο διδακτικό προσωπικό. Ταυτόχρονα, η άκρατη εντατικοποίηση –ιδιαίτερα στις τάξεις του λυκείου– φέρνει τα «ασήμαντα» αυτά μαθήματα σε ακόμη χειρότερη μοίρα.
Η αξία των θετικών επιδράσεων της αθλητικής άσκησης, στη σωματική και ψυχική υγεία των παιδιών, γίνεται ακόμη πιο εμφανής όταν αναλογιστούμε τα διάφορα κοινωνικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η νέα γενιά σήμερα. Σε μία εποχή που τα ποσοστά παχύσαρκων παιδιών βρίσκονται στο υψηλότερο σημείο (και στην Ελλάδα), θα περίμενε κανείς πως κράτος και πολιτεία θα έβλεπαν τη δωρεάν άθληση ως λύση στην αντιμετώπιση του προβλήματος. Κι όμως… Πάμπολλες συζητήσεις γίνονται για την (όντως) αυξημένη χρήση social media και video games από τους νέους και τις πιθανές επιπτώσεις αυτής στην κοινωνική τους συμπεριφορά, για την ανήλικη βία και παραβατικότητα που σχεδόν καθημερινά «κοσμεί» τα δελτία των ειδήσεων κ.ο.κ. Ενόσω, όμως, οι κυβερνήσεις και τα μίντια δήθεν κόπτονται για όλα αυτά, το μόνο που αντιπροτείνουν είναι αυταρχικά μέτρα, όπως η πιθανή απαγόρευση των social media στους κάτω των 16 ετών, η αυστηροποίηση ποινών για ανηλίκους και η μεγαλύτερη αστυνόμευση. Στην πραγματικότητα, τέτοια μέτρα διαιωνίζουν παρά μειώνουν προβληματικά φαινόμενα.
Άραγε τι τους ενδιαφέρει περισσότερο; Η πολύπλευρη ολοκλήρωση του ανθρώπου ή η υποταγή του σε έναν τεχνοκρατικό τρόπο ζωής, απλά εντός τους δόγματος «τάξη-ησυχία-ασφάλεια»; Η ερώτηση προφανώς είναι ρητορική και έχει μία απάντηση: Στόχευση της εκάστοτε κυβέρνησης είναι η προσαρμογή στις επιταγές του συστήματος! Εκείνο, δεν έχει… λεφτά για δωρεάν ακαδημίες, στήριξη των ερασιτεχνικών ομάδων και δημόσιους χώρους άθλησης. Όποιος θέλει το παιδί του να αθληθεί, πρέπει να βάλει «βαθιά» το χέρι στην τσέπη!
Η προτεραιότητα αυτή του συστήματος, φαίνεται πως έχει αποξενώσει τον κόσμο από τον αθλητισμό και ιδιαίτερα στις επαρχιακές πόλεις και χωριά όπου δεν υπάρχουν πολλές δομές και εγκαταστάσεις, χωρίς βέβαια αυτό να σημαίνει πως η κατάσταση στις μεγάλες πόλεις είναι εκθετικά καλύτερη. Οι μεγαλύτεροι φραγμοί τίθενται στις οικογένειες των φτωχότερων στρωμάτων, που έχουν να αντιμετωπίσουν πολλά εμπόδια πριν αποφασίσουν να στείλουν το παιδί τους να αθληθεί. Τα οικονομικά εμπόδια, με το κόστος συμμετοχής σε έναν αθλητικό σύλλογο, την αγορά εξοπλισμού κ.λπ., η έλλειψη αθλητικών εγκαταστάσεων και υποδομών και η προτεραιότητα σε εργασία και σε σχολείο από παιδιά που πρέπει να βοηθήσουν τους γονείς τους, είναι μερικοί από τους παράγοντες που τους αποτρέπουν από το να ασχοληθούν με τον αθλητισμό.
Σ’ αυτήν την κατεύθυνση, ορισμένοι δήμοι έχουν εκκινήσει Προγράμματα Άσκησης για Όλους, για την προώθηση της άσκησης στους πολίτες όλων των κοινωνικών ομάδων. Στην πραγματικότητα, βέβαια, αυτό είναι μια πρωτοβουλία που όχι μόνο έχουν πάρει λίγοι δήμοι ανά την Ελλάδα, αλλά έχει συνοδευτεί και από πολλά προβλήματα στην υλοποίηση της. Δεν υπάρχει επαρκής χρηματοδότηση από το κράτος, υπάρχει έλλειψη προσωπικού και εγκαταστάσεων και πολλές φορές παρατηρείται σημαντική καθυστέρηση λόγω γραφειοκρατίας. Άλλωστε και οι δήμοι, αποτελώντας κομμάτι του «τοπικού κράτους», συμβαδίζουν με τις πολιτικές των κυβερνήσεων, οπότε ανάλογη είναι και η αντιμετώπισή τους σε τέτοια ζητήματα.
Ο αθλητισμός θα μπορούσε να ευδοκιμήσει αν δινόταν σε εκείνον η απαραίτητα σημασία, δηλαδή αν αντιμετωπιζόταν ως αγαθό που ανήκει σε όλους, κάτι που σημαίνει πως θα έπρεπε να δημιουργηθούν και να λειτουργήσουν δημόσιοι αθλητικοί χώροι, στους οποίους ο καθένας και η καθεμία θα έχει ελεύθερη πρόσβαση για να αθληθεί. Η πάλη που δίνουμε καθημερινά, καθορίζεται από την πολύπλευρη και ανθρωποκεντρική προσέγγιση των κοινωνικών αγαθών. Ο αθλητισμός είναι αναπόσπαστο κομμάτι αυτών!
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 22-23 Φεβρουαρίου
Γιάννης Εμμανουηλίδης, Αποστόλης Καββαδάς
*Φοιτητές ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ
