Πρόεδρος του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Διπλωματούχων Ανωτάτων Σχολών (ΣΑΔΑΣ) – Τμήμα Αττικής και μέλος της Αριστερής Κίνησης Εργαζόμενων Αρχιτεκτόνων
«Η πάλη ώστε η κατοικία να είναι δικαίωμα μπορεί και πρέπει να ξεκινάει από σήμερα, οι απόπειρες να μην αντιμετωπίζεται η κατοικία ως εμπόρευμα ολοκληρώνονται μόνο εντός ενός αντικαπιταλιστικού ορίζοντα», δηλώνει στο Πριν ο Κώστας Βουρεκάς, πρόεδρος του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Διπλωματούχων Ανωτάτων Σχολών (ΣΑΔΑΣ) – Τμήμα Αττικής και μέλος της Αριστερής Κίνησης Εργαζόμενων Αρχιτεκτόνων.
Συνέντευξη στον Κυριάκο Νασόπουλο
Πώς οδηγήθηκε ο ΣΑΔΑΣ – Τμήμα Αττικής στην πρωτοβουλία και το κάλεσμα, της Παρασκευής (22/11) για ανοιχτή σύσκεψη σχετικά με το ζήτημα της κατοικίας;
Ενώ το κίνημα υπεράσπισης της πρώτης κατοικίας των εργαζομένων από τους πλειστηριασμούς και τις κατασχέσεις είναι υπαρκτό, εκτιμήσαμε ότι υπάρχει ένα πολιτικό και κινηματικό κενό στο μέτωπο της υπεράσπισης της πρόσβασης στην κατοικία. Ένα θέμα που απασχολεί μάλιστα ειδικά τους νέους και τις νέες αλλά όχι μόνο. Μιλάμε για την αύξηση του κόστους της ενοικίασης, τις υψηλές τιμές των ακινήτων που κάνουν πολύ δύσκολη την απόκτηση κατοικίας για όποιον και όποια δεν την αποκτά κληρονομικά, αλλά και την αύξηση του κόστους της κατοίκησης μέσω των υψηλών λογαριασμών θέρμανσης και ενέργειας. Οι υπαρκτές προσπάθειες αντίστασης δεν επαρκούν και θεωρήσαμε ότι η πρωτοβουλία που πήραμε θα είναι χρήσιμη για την ενίσχυση και τον συντονισμό τους.
Και σε ποιους απευθύνεται;
Το Τμήμα Αττικής του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων καλεί εργατικά σωματεία και συλλογικότητες γειτονιάς που αγωνίζονται στα μέτωπα της πόλης, του χώρου και του περιβάλλοντος, για τη συγκρότηση ενός συντονιστικού που θα αναλάβει πολύμορφη δράση υπεράσπισης του δικαιώματος στην κατοικία. Είναι πράγματι τόσο οξυμένο το πρόβλημα, αποτυπώνεται και σε επίσημα στοιχεία;
Ποιες περιοχές και κοινωνικές ομάδες είναι στο «κόκκινο»;
Πράγματι, όπως φαίνεται και στα στοιχεία της αγοράς ακινήτων που παραθέτει η Τράπεζα της Ελλάδας, οι τιμές των κατοικιών σήμερα τείνουν να φτάσουν το ιστορικό μέγιστο που είχαν προσεγγίσει το 2008 πριν την κρίση και τα μνημόνια. Ειδικά μάλιστα στα νέα –έως πέντε ετών– διαμερίσματα στην περιοχή της Αθήνας, φαίνεται να το έχουμε ξεπεράσει. Την ίδια στιγμή, τα εισοδήματα των εργαζόμενων σε καμία περίπτωση δεν ακολουθούν αυτή την τροχιά. Επιπλέον, στοιχεία της Γιούροστατ αναδεικνύουν τη σαφή μείωση του ποσοστού ιδιοκατοίκησης κατά τη διάρκεια του ίδιου χρονικού διαστήματος. Εμπειρικά γνωρίζουμε ότι οι περιοχές που δέχονται έντονες πιέσεις από την ζήτηση η οποία προέρχεται από το εξωτερικό, είτε για τουριστική εκμετάλλευση είτε γενικότερα για επένδυση, είναι αυτές που αντιμετωπίζουν το πιο οξυμένο πρόβλημα. Τα χαμηλότερα οικονομικά στρώματα του πληθυσμού αντιμετωπίζουν προφανώς τις μεγαλύτερες δυσκολίες και ειδικά οι νέοι και οι νέες.
Ποιοι είναι οι βασικοί παράγοντες, ώστε η πρόσβαση στην κατοικία με αξιοπρεπείς όρους διαβίωσης να γίνεται όλο και πιο δύσκολη;
Οι παράγοντες είναι πολλαπλοί: ο τουρισμός που υπερδιπλασιάστηκε από την κρίση και μετά, η προσέλκυση του διεθνούς επενδυτικού ενδιαφέροντος στην ελληνική αγορά ακινήτων, οι συνειδητές προσπάθειες πολεοδομικού εξευγενισμού ολόκληρων περιοχών, η εγκατάλειψη του κτιριακού αποθέματος και η έξοδος των ξένων εργατών της οικοδομής κατά τη μνημονιακή περίοδο σε συνδυασμό με την ακρίβεια των οικοδομικών υλικών λόγω πληθωρισμού που καθιστά ακριβές και δύσκολες τις ανακαινίσεις, η χαλαρή ρύθμιση των χρήσεων γης στην ελληνική πόλη και τα μειωμένα δικαιώματα των ενοικιαστών, η ανυπαρξία δημόσιου τομέα παραγωγής κατοικίας και άλλα.
Οι τιμές των κατοικιών σήμερα τείνουν να φτάσουν το ιστορικό μέγιστο που είχαν προσεγγίσει το 2008 πριν την κρίση και τα μνημόνια
Αν θέλουμε να συνοψίσουμε τις εξελίξεις που οδηγούν – μεταξύ άλλων – και στη δύσκολη πρόσβαση στην κατοικία σήμερα, θα μπορούσαμε να πούμε ότι φαίνεται να βρισκόμαστε σε μία φάση ιστορικής μετάβασης. Ενώ το ελληνικό κράτος διαχρονικά επιδίωκε τη διάχυση της προσόδου από τη γη και τα ακίνητα σε ευρύτερα κοινωνικά στρώματα, αντισταθμίζοντας και το αδύναμο κράτος πρόνοιας της χώρας, σήμερα φαίνεται ότι οι πολιτικές κατευθύνονται στη συγκέντρωση αυτής της προσόδου στα χέρια ολίγων. Αυτό σημαίνει ότι το πρόβλημα είναι δομικό και όχι συγκυριακό.
Παράλληλα, ο ΣΑΔΑΣ κάνει λόγο και για το δικαίωμα στην πόλη; Δηλαδή;
Το δικαίωμα στην πόλη, μια φράση εμβληματική που παραπέμπει και στο ομώνυμο βιβλίο του Ανρί Λεφέβρ, συνεπάγεται το δικαίωμα της κοινωνικής πλειοψηφίας, του καθένα και της καθεμίας από εμάς, να έχει λόγο στο πώς παράγεται, διαμορφώνεται, αναπτύσσεται ο χώρος της πόλης, στο βαθμό που του αναλογεί. Αποτελεί κατά τη γνώμη μας ένα δικαίωμα κρίσιμο και αδιαχώριστο με το δικαίωμα στην κατοικία. Λύσεις οι οποίες παράγουν σχετικά επαρκείς ιδιωτικούς χώρους κατοίκησης σε βάρος του δημόσιου χώρου της πόλης ή αντίστροφα, λαμπρούς αστικούς χώρους σε βάρος της πρόσβασης των πολλών στην αξιοπρεπή κατοικία, δεν είναι ικανοποιητικές.
Σε ποια βασικά αιτήματα μπορούν να «συμπυκνωθούν» οι λύσεις τις οποίες θα μπορούσε να υιοθετήσει το συντονιστικό σωματείων και φορέων;
Κατά τη γνώμη μου, η ανάπτυξη κοινωνικής, εργατικής και φοιτητικής κατοικίας με αξιοποίηση κατ’ αρχήν της ακίνητης περιουσίας του δημοσίου με την ευρεία έννοια, σε βαθμό που να αποτελεί μία ουσιαστική εναλλακτική λύση πρόσβασης στην κατοικία για τον πληθυσμό, επηρεάζοντας και την κτηματαγορά και τραβώντας τις τιμές προς τα κάτω, θα μπορούσε να είναι μια ουσιαστική απάντηση στο πρόβλημα. Οι ριζικοί περιορισμοί στην εισαγόμενη ζήτηση, στην κερδοσκοπία και στην αντιμετώπιση της κατοικίας ως ένα αμιγώς επενδυτικό προϊόν, είτε αυτό αφορά στην τουριστική βραχυχρόνια μίσθωση, είτε γενικότερα σε προγράμματα προσέλκυσης επενδυτών, είναι απαραίτητοι. Ο άμεσος κρατικός έλεγχος των τιμών των ενοικίων συμπεριλαμβανομένου του πλαφόν, πρέπει να προταχθεί και να διεκδικηθεί άμεσα. Η προστασία της πρώτης κατοικίας των εργαζομένων από κατασχέσεις και πλειστηριασμούς, σε συνδυασμό με την ανάληψη από το κράτος πρωτοβουλιών στην κατεύθυνση της διάθεσης του μη χρησιμοποιούμενου οικιστικού αποθέματος σε μακροπρόθεσμη ενοικίαση σε προσιτές τιμές για τους ενοικιαστές, θα μπορούσε να είναι ένα ακόμη ζητούμενο.
Οπότε το σύνθημα «η κατοικία είναι δικαίωμα και όχι εμπόρευμα» στο σήμερα, εντός του καπιταλισμού, είναι ρεαλιστικό;
Η κατοικία, ένα προϊόν που παράγεται με τη χρήση αφηρημένης εργασίας στο πλαίσιο του κοινωνικού καταμερισμού της εργασίας, πάντα θα είναι εμπόρευμα εντός του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής, που μετατρέπει κάθε κοινωνική αξία χρήσης σε ανταλλακτική αξία. Ως αξία χρήσης το εμπόρευμα κατοικία είναι άκρως απαραίτητο σε όλους και όλες, γι’ αυτό λέμε ότι αποτελεί δικαίωμα και θα μπορούσαμε να πούμε θεμελιώδες. Η επικράτηση της ανταλλακτικής αξίας σε βάρος της αξίας χρήσης της κατοικίας υπονομεύει αυτό το δικαίωμα για όσες και όσους δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις αγοραίες τιμές που κάθε φορά διαμορφώνονται. Η πάλη ώστε η κατοικία να είναι δικαίωμα μπορεί και πρέπει να ξεκινάει από σήμερα, οι απόπειρες να μην αντιμετωπίζεται η κατοικία ως εμπόρευμα ολοκληρώνονται μόνο εντός ενός αντικαπιταλιστικού ορίζοντα.
