Δημήτρης Γρηγορόπουλος
Στις 28 Ιούλη 1914 η Αυστρο-Ουγγαρία κήρυξε τον πόλεμο στη Σερβία, ξεκινώντας το σφαγείο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Πέρασαν 110 χρόνια από τότε, αλλά οι συνθήκες εμφανίζουν όλο και περισσότερες ομοιότητες, καθώς οι καπιταλιστικοί ανταγωνισμοί οξύνονται και ο πόλεμος επανέρχεται στην ημερήσια διάταξη. Ο Λένιν και οι Μπολσεβίκοι αρνήθηκαν να συνταχθούν με τη «δική τους» αστική τάξη κι έθεσαν το ζήτημα της εργατικής επαναστατικής απάντησης στον πόλεμο. Τι σημαίνει αυτό σήμερα;
Μέχρι τις αρχές Σεπτεμβρίου του 1914, ο ιμπεριαλισμός είχε ρίξει την υφήλιο, κυρίως την Ευρώπη, σε έναν άγριο ληστρικό πόλεμο. Βαθμιαία παρασύρθηκαν σε αυτόν 38 χώρες. Ο Λένιν, λίγες μέρες μετά την έκρηξη του πολέμου, έκανε εισήγηση στη Β’ Διεθνή για την επιβεβλημένη στάση των κομμουνιστικών δυνάμεων στον ευρωπαϊκό πόλεμο. Στην εισήγησή του προσδιόρισε τον πόλεμο ως ιμπεριαλιστική σύγκρουση των κεφαλαιοκρατών προς όφελος τους και εις βάρος των λαών. Στιγμάτισε ως προδοσία της υπόθεσης του προλεταριάτου τη στάση των ηγετών της Β’ Διεθνούς που συμμάχησαν με τους ιμπεριαλιστές της χώρας τους, παρά την προηγηθείσα αντιπολεμική τοποθέτησή τους. Απεναντίας, ο Λένιν όχι μόνον καταδίκασε τον πόλεμο ως ιμπεριαλιστικό, αλλά θεώρησε ότι από το πρίσμα της εργατικής τάξης και όλων των λαών της Ρωσίας το μικρότερο κακό για τη χώρα θα ήταν η ήττα του καθεστώτος της. Με θεωρητική και πολιτική τόλμη ο Λένιν θεώρησε ως κυρίαρχο καθήκον των κομμουνιστών στις συνθήκες του πολέμου την προπαγάνδιση της σοσιαλιστικής επανάστασης. Ο Λένιν δεν συνθηματολογούσε απλώς, αλλά εδραίωνε τα πολιτικά του συμπεράσματα σε αυστηρά επιστημονικά κριτήρια. Τόνιζε ότι για να καθορίσουν τα κοινωνικά υποκείμενα τη στάση τους απέναντι στον πόλεμο, πρέπει να προσδιορίσουν ποια τάξη προκαλεί τον πόλεμο, ποιον οικονομικό και πολιτικό σκοπό επιδιώκει.
Απέδειξε ότι οι ιμπεριαλιστές αποσκοπούσαν στην επιβολή της κυριαρχίας και των συμφερόντων τους με τη θυσία των λαϊκών τάξεων, που θα στρέφονταν οι μεν εναντίον των δε, όχι για να υπερασπίσουν τα δικά τους ταξικά συμφέροντα, αλλά τα συμφέροντα των κυρίαρχων τάξεων, των καπιταλιστών και των φεουδαρχών. Ο πόλεμος αποσκοπούσε στην κυριαρχία της μιας συμμαχίας των ιμπεριαλιστών εναντίον της άλλης. Η διακήρυξη των Μπολσεβίκων, αντίθετα με την ηγεσία της Β’ Διεθνούς, περιείχε την τολμηρή, αλλά και ορθολογική έκκληση να μετατραπεί ο ιμπεριαλιστικός πόλεμος σε εμφύλιο επαναστατικό πόλεμο, σε πόλεμο εναντίον της κυρίαρχης τάξης. Απερίφραστα και τολμηρά, ο Λένιν και οι Μπολσεβίκοι διακήρυσσαν ότι καθήκον των επαναστατικών και προοδευτικών δυνάμεων ήταν να μετατρέψουν τον ιμπεριαλιστικό πόλεμο σε εμφύλιο πόλεμο ενάντια στην αστική τάξη, που με τη νίκη της επιδίωκε την ικανοποίηση των ιδιοτελών συμφερόντων της με τίμημα τις θυσίες των λαών. Από τη στάση τους απέναντι σε αυτό το καθήκον μπορούσε να κρίνει κανείς τη γνησιότητα της επαναστατικότητας κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων που ορίζονταν δήθεν ως σοσιαλιστικές και ανατρεπτικές. Στην επεξήγηση και τεκμηρίωση αυτής της τολμηρής και ανατρεπτικής θέσης αναφέρθηκε ο Λένιν σε σειρά κειμένων και ιδιαίτερα στο άρθρο: «Για την ήττα της κυβέρνησης της χώρας σου στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο».
Ο Λένιν τόνιζε ότι σ’ έναν άδικο πόλεμο δεν μπορεί κανείς να μην επιθυμεί την ήττα της αστικής κυβέρνησης και να μην εκμεταλλεύεται τις δυσκολίες της κυβέρνησης και της αστικής τάξης για την ανατροπή τους. Στην κορυφαία έκφραση αυτής της πολιτικής του Λένιν να μετατραπεί ο ιμπεριαλιστικός σε εμφύλιο πόλεμο ενάντια στην αστική τάξη εξαπέλυσαν άγριες επιθέσεις όχι μόνον οι αστικές δυνάμεις, αλλά και σοσιαλσωβινιστές, οι κεντριστές και τα οπορτουνιστικά ρεύματα της ρωσικής και δυτικοευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας. Ο Λένιν γνώριζε συγκεκριμένα τα μέτρα και τα βήματα για τη μετατροπή του ιμπεριαλιστικού πολέμου σε εμφύλιο. Στο άρθρο του «Μερικές θέσεις» στη διάρκεια του πολέμου (1915), στην ερώτηση τι θα έκανε το κόμμα του προλεταριάτου, αν η επανάσταση το έφερνε στην εξουσία κατά τη διάρκεια του πολέμου, ο Λένιν απάντησε: «Θα προτείναμε ειρήνη σε όλες τις εμπόλεμες πλευρές υπό τον όρον της απελευθέρωσης των αποικιών και όλων των εξαρτημένων και καταπιεζόμενων λαών».
Αυτές τις θέσεις τις εννοούσε και τις προώθησε έμπρακτα ο Λένιν. Αξιοποίησε τις αλλεπάλληλες και ταπεινωτικές ήττες του ρωσικού στρατού στο δυτικό μέτωπο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, ωθώντας μεγάλες μονάδες σε εξέγερση, με κορυφαία στιγμή την επίθεση στα Χειμερινά Ανάκτορα. Αλλά με επαναστατική συνέπεια, ρεαλισμό και αποφασιστικότητα αντιμετώπισε και τον ελιγμό των Γερμανών, που αξιοποιώντας την αναστάτωση της επαναστατικής έκρηξης, εισέβαλαν στη Ρωσία. Με αποφασιστικότητα και επαναστατικό ρεαλισμό ο Λένιν προστάτευσε τη νίκη της επανάστασης. Με τη συνθήκη του Μπρεστ-Λιτόφσκ υιοθέτησε ένα θεμιτό συμβιβασμό, που πρόβλεπε εκτεταμένες παραχωρήσεις στα εδάφη της Ουκρανίας, αλλά προστάτεψε το επαναστατικό καθεστώς απ’ την επιθετικότητα των Γερμανών.
Οι επαναστατικοί αγώνες του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και το κορυφαίο τους επίτευγμα, η Σοβιετική Ένωση, αποτέλεσαν διαχρονικό παράδειγμα για την επαναστατική Αριστερά, αρκεί βέβαια αυτό το παράδειγμα να μην απολυτοποιείται δογματικά, αλλά να χρησιμεύει ως πλοηγός, λαμβανομένων βέβαια υπόψη των συγκεκριμένων ιστορικών συνθηκών, στις οποίες λειτουργεί και πραγματοποιείται η κομμουνιστική επανάσταση.
Οι Μπολσεβίκοι, αντίθετα με την ηγεσία της Β’ Διεθνούς, κάλεσαν να μετατραπεί ο ιμπεριαλιστικός πόλεμος σε πόλεμο εναντίον της κυρίαρχης τάξης
Το πείραμα της Ρωσικής επανάστασης του 1917, παρά τις ιδιοτυπίες του, αποτέλεσε κοινή κοίτη στην οποία κινήθηκαν με ιδιαιτερότητες επαναστατικά κινήματα με νίκες και ήττες. Η Ρωσική Επανάσταση αποτέλεσε το εγερτήριο μήνυμα σε ευρύτατη κλίμακα. Από βραχύβιες εξεγέρσεις και επαναστάσεις, μαζική δημιουργία και ενίσχυση εργατικών συμβουλίων, αλλά και βραχύβια έστω επαναστατικά μορφώματα σε Γερμανία, Αυστρία, Ουγγαρία, Ισπανία.
Επαναστατικά κινήματα ξέσπασαν με κορυφαία τη βραχύβια Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Βαϊμάρης το 1918, του Μονάχου το 1919, που απομονωμένες στη Γερμανία αλλά και διεθνώς, ηττήθηκαν. Παράλληλα, πιο σοβαρή απόπειρα μεταφοράς του σοβιετικού πειράματος πραγματοποιήθηκε το 1918-19 στην Ουγγαρία, όπου έστω και για λίγο εγκαθιδρύθηκε η δικτατορία του προλεταριάτου. Ασφαλώς απήχηση της Μπολσεβίκικης Επανάστασης αποτελεί και η εξέγερση της Βιέννης το 1918, που προδόθηκε όμως από τη δεξιά σοσιαλδημοκρατία, που έθεσε τα σοβιέτ υπό τον έλεγχό της. Εμπνευσμένη από τον Οκτώβρη είναι και η Ισπανική Επανάσταση που πλησίασε τη νίκη, αλλά ηττήθηκε με μεγάλη συμβολή στην ήττα της απ’ τη στρατιωτική μηχανή του Χίτλερ και του Μουσολίνι…
Αν και κατηγορείται διαχρονικά η κομμουνιστική αριστερά, ότι απλώς προσπαθεί να διεισδύσει σε πλευρές του κράτους και να ανατρέψει πραξικοπηματικά το αστικό καθεστώς, η μαζικότητα της επανάστασης στη Ρωσία, η αντοχή της όταν αντιμετώπισε την εισβολή στρατευμάτων 16 καπιταλιστικών χωρών, αποδεικνύει τη δύναμη και την επιδραστικότητα του κομμουνιστικού κινήματος στις μάζες.
Παρά την ήττα και την ανατροπή της ΕΣΣΔ και των Λαϊκών Δημοκρατιών, οι επαναστάσεις σε αυτές τις χώρες και τα αρχικά τους επιτεύγματα, συνηγορούν και σήμερα ότι είναι δυνατός ένας δίκαιος, δημοκρατικός, ορθολογικός, σοσιαλιστικός κόσμος. Αυτό απέδειξαν οι σοσιαλιστικές επαναστάσεις παρά την ανατροπή τους από λάθη των ηγεσιών και πρώτιστα από τη λυσσαλέα αντίδραση του ιμπεριαλισμού. Η διεθνής καπιταλιστική βαρβαρότητα που πλήττει βίαια και τη σύγχρονη ανθρωπότητα και η αξιοποίηση των θετικών στοιχείων των επαναστατικών εγχειρημάτων, βεβαιώνουν ότι και στην εποχή μας ένας άλλος κόσμος, ανώτερος, δίκαιος, ορθολογικός είναι δυνατός και αναγκαίος.
