Δημήτρης Γρηγορόπουλος
Η «μεταπολιτική», φαινόμενο της οποίας ήταν και η εκλογή Κασσελάκη, ερμηνεύεται κυρίαρχα σε αντιδιαστολή με τη «σοβαρή» αστική πολιτική, καθώς διακρίνεται από την αποϊδεολογικοποίηση και την εναπόθεση των ελπίδων στον Ηγέτη. Ωστόσο η αξιοποίηση του «θεάματος» και της επικοινωνίας συνδέεται στενά με τον σύγχρονο κοινοβουλευτικό ολοκληρωτισμό.
Ισχυρή, αν όχι κυρίαρχη ερμηνεία του φαινομένου Κασσελάκη και άλλων παρεμφερών φαινομένων (Τραμπ, Πέπε Γκρίλο, Μακρόν κ.ά.) επιτελείται απ’ την έννοια της μεταπολιτικής, που απ’ τους εμπνευστές και χρήστες της, εμφανίζεται ως νέο πολιτικό σύστημα που χαρακτηρίζει τη σύγχρονη αστική δημοκρατία. Αναλυτικότερα, σύμφωνα με τους θιασώτες αυτής της αντίληψης, η μεταπολιτική συνδέεται και αναπτύσσεται σε ένα περιβάλλον εξασθενημένων δημοκρατικών θεσμών, αποϊδεολογικοποίησης των πολιτικών συγκρούσεων, δυσαρέσκειας έναντι των παραδοσιακών κομμάτων ακόμη και από ισχυρό τμήμα των ψηφοφόρων τους, κυριαρχίας της υποκειμενικότητας, του ανορθολογισμού και των αυταπατών, καλλιέργειας ενός εικονιστικού μεσσιανισμού και λαϊκισμού με λατρεία των ηγετών, που σε ένα κλονιζόμενο και φθαρμένο κόσμο καλούνται να «σώσουν» τον λαό από τους εχθρούς του.
Η μεταπολιτική συνδυάζεται και αλληλοσυμπληρώνεται με την κοινωνία του θεάματος και την κυριαρχία της εικόνας έναντι της έννοιας.
Αναπτύσσεται άμεσος και ισχυρός δεσμός μεταξύ του ηγέτη-Μεσσία και του πλήθους των πιστών που ακυρώνει στην ουσία τους ενδιάμεσους θεσμούς και τα ενδιάμεσα πρόσωπα μεταξύ του ηγέτη και του «ποιμνίου» του. Η λογική της αδιαμεσολάβητης και μη ελεγχόμενης ούτε από τον οικείο χώρο εξουσίας του ηγέτη, εκδηλώνεται και στο κυβερνών κόμμα, όπως επιβεβαιώνεται απ’ την απόλυτη κυριαρχία του Μητσοτάκη, αλλά και στην αντιπολίτευση, όπως χαρακτηριστικά εκδηλώθηκε απ’ τον νεόκοπο ηγέτη του ΣΥΡΙΖΑ, Κασσελάκη, που απαίτησε και εξασφάλισε ουσιαστικά αδιαμεσολάβητη άσκηση της ηγεσίας μεταξύ του ιδίου και των μελών του ΣΥΡΙΖΑ.
Ανορθολογισμός, μεσσιανισμός, αυταρχισμός και ελπίδα λύτρωσης αποτελούν τα κυρίαρχα συστατικά της μεταπολιτικής. Ο ηγέτης του κόμματος αναγορεύεται σε Μεσσία, που καλείται να σώσει τον λαό από τους εχθρούς του, τα αντίπαλα κόμματα, συμπεριλαμβανομένων ακόμη και των αστικών κομμάτων, έστω και αν στα βασικά ζητήματα συγκλίνουν σε ομογενή ταξική γραμμή.
Συνοψίζοντας, η θεωρία της μεταπολιτικής γίνεται αντιληπτή ως οξεία κρίση των καθιερωμένων αστικών θεσμών και αξιών, της επιστημονικής και ρεαλιστικής αντίληψης και ανάλυσης των κοινωνικών φαινομένων, ως υποβαθμισμένη επίκληση των αστικών αντιλήψεων, ιδεών και αξιών στην ερμηνεία και αντιμετώπιση των κοινωνικών και πολιτικών προβλημάτων. Η μεταπολιτική συνδυάζεται καθοριστικά και αλληλοσυμπληρώνεται με την κοινωνία του θεάματος και την κυριαρχία της εικόνας έναντι της έννοιας. Φρονεί ότι, τα κοινωνικά προβλήματα που δεν λύνονται, αλλά οξύνονται, δεν αντιμετωπίζονται με καθιερωμένες δικαιολογίες και αμφίβολες υποσχέσεις, αφού η πειστική τους εμβέλεια είναι περιορισμένη λόγω της ασυνέπειας ή της περιορισμένης υλοποίησης τους.
Απεναντίας, η μεταπολιτική δεν επικεντρώνεται σε τετριμμένες και φθαρμένες δικαιολογίες και επαγγελίες, σε επαναλαμβανόμενα σημαίνοντα, αλλά στο σημαίνον, στην εικόνα και τον λόγο ενός «Μεσσία», που, με την παρουσία, τον λόγο του, την οικειότητά του, την αισιοδοξία και τον ενθουσιασμό του, ακόμη και με την εμφάνισή του γίνεται ο ίδιος σημαίνων και σημαινόμενο ταυτόχρονα, της αισιοδοξίας και προσδοκίας του καλύτερου.
Είναι υπερβολική και αναπόδεικτη πάντως h αντίληψη των θεωρητικών της μεταδημοκρατίας ότι το αστικό πολιτικό σύστημα εισέρχεται σε μια νέα διακριτή φάση ή και στάδιο με κεντρικό άξονα τη δημαγωγία του θεάματος και μιας επίπλαστης και ρητορικής αισιοδοξίας για έναν καλύτερο κόσμο. Πρώτο και κυριότερο, γιατί η περίφημη μεταπολιτική της αισιοδοξίας και των προσδοκιών, αν μετεξελιχθεί σε κυβερνώσα παράταξη, αναπόδραστα θα αποδειχτεί φενάκη και θα καταρρεύσει, γιατί ο ολοκληρωτικός καπιταλισμός δεν ανέχεται τους πολιτικούς πειραματισμούς μιας μεταδημοκρατίας, που θα επιχειρήσει, έστω και μερικά, να μετατρέψει το θέαμα σε κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα.
Εξάλλου, και δίκην πειράματος, μια τέτοια απόπειρα αποκλείεται, αφού και ο ΣΥΡΙΖΑ επί ηγεσίας Κασσελάκη, πέρα από λεκτικούς και θεαματικούς πομφόλυγες, αποδεικνύεται στερεότερα ενταγμένος στο αστικό σύστημα. Όπερ επιβεβαιώνεται και από τις δηλώσεις πίστης στο σύστημα από τον ίδιο τον Κασσελάκη όπως η διακήρυξη της ανάγκης συνεργασίας εργατικής τάξης και καπιταλιστών, που καταργεί την πάλη των τάξεων, ο όρκος πίστης στην πατριωτική αριστερά, τουτέστιν ο συμβιβασμός με τον εθνικισμό και τον ιμπεριαλισμό και η ιταμή απαίτηση για αδιαμεσολάβητη σχέση του αρχηγού του κόμματος με τη βάση.
Μεταδημοκρατία και κοινοβουλευτικός ολοκληρωτισμός
Η χρήση του επικοινωνιακού «καρότου» δεν οδηγεί σε εξάλειψη του κρατικού μαστιγίου
Εξάλλου, υπερβολική και ατεκμηρίωτη είναι η αντίληψη ότι ο καπιταλισμός δημιουργεί ένα νέο πολιτικό σύστημα, τη λεγόμενη μεταδημοκρατία. Η ειδοποιός διαφορά που επικαλούνται οι εισηγητές αυτής της θεωρίας ενυπάρχει ήδη, στον ένα ή στον άλλο βαθμό, στον κοινοβουλευτικό ολοκληρωτισμό. Η ισχυροποίηση του αρχηγού του κόμματος δεν είναι απαίτηση μόνο του μεταδημοκρατικού Κασσελάκη, αλλά πραγματώνεται και από το επιτελικό κράτος του Μητσοτάκη και την απόλυτη κυριαρχία του στο κόμμα της ΝΔ.
Ο αρχηγικός αυταρχισμός και συγκεντρωτισμός του Μητσοτάκη και του Κασσελάκη, και στον ένα ή τον άλλο βαθμό συνολικά του αστικού πολιτικού συστήματος, δεν αποτελούν ιδιάζοντα γνωρίσματα ενός νέου πολιτικού συστήματος, όπως θεωρείται η μεταδημοκρατία απ’ τους θιασώτες της, αλλά γνώρισμα, στον ένα ή τον άλλο βαθμό, στην μία ή την άλλη μορφή, του κοινοβουλευτικού ολοκληρωτισμού.
Παρά τους όρκους των αστών ηγετών στη δημοκρατία, η όξυνση των προβλημάτων και ο φόβος μαζικών αντιδράσεων καθιστά αναπόφευκτη τη χρήση του μαστίγιου για την τιθάσευση των λαϊκών αντιδράσεων.
Αλλά και ο κοινοβουλευτικός ολοκληρωτισμός, παρά την κυρίαρχη αυταρχικοποίησή του, δεν υστερεί στην αξιοποίηση του θεάματος, των προσδοκιών, της επικοινωνιακής καταιγίδας, του λαϊκισμού, του λεγόμενου καρότου δηλαδή. Στον εντυπωσιασμό ενός ευχάριστου και προσηνούς προφίλ του ηγέτη-Μεσσία, ο Κασσελάκης υπερτερεί στην προβολή μιας περσόνας προσιτής, αισιόδοξης, ευχάριστης ή και μεσσιανικής, όπως επιβεβαιώνεται από την υποδοχή που του επιφυλάσσει ο κόσμος. Ωστόσο, ακόμη και ο παραδοσιακός και σοβαρός Μητσοτάκης, υπείκων στα κελεύσματα των καιρών προς αναζήτηση οπαδών στην εποχή της εικόνας και του θεάματος, έχει κατά πολύ χαλαρώσει την παραδοσιακή εικόνα του σοβαροφανούς πολιτικού και καταφεύγει ακόμη και στο ΤikTok φορώντας μάλιστα ένα αστείο καπελάκι, προς άγραν νεαρών οπαδών. Ο tempora o mores…
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν (5.1.24)
