Δημήτρης Γρηγορόπουλος
▸Η μετεξέλιξη της αστικής δημοκρατίας σε κοινοβουλευτικό ολοκληρωτισμό δεν αποτελεί εξαίρεση ή αντίθεση προς τον χαρακτήρα της. Η αστική δημοκρατία ως κρατική μορφή κυριαρχίας της αστικής τάξης έχει ταξικό χαρακτήρα, αποβλέπει, δηλαδή, στην εδραίωση της κυριαρχίας της αστικής τάξης και στην εξυπηρέτηση των συμφερόντων της.
Η αστική δημοκρατία, αν και αναγνωρίζει ορισμένα δικαιώματα των υποτελών τάξεων, ως θεμελιώδη αποστολή της θεωρεί την κατοχύρωση της κυριαρχίας της αστικής τάξης. Γι’ αυτό, όταν η εργατική τάξη με τους αγώνες της ενισχύει τη θέση της στην κοινωνία, η αστική τάξη περιορίζει τα δικαιώματα των λαϊκών τάξεων και μάλιστα, όταν θεωρήσει ότι απειλείται οριακά απ’ τον λαϊκό παράγοντα, μετατρέπει την εξουσία της από συγκαλυμμένη σε ανοιχτή στρατιωτική δικτατορία.
Η σύγχρονη αστική δημοκρατία έχει υπεισέλθει σε μία μακρόχρονη διαδικασία συρρίκνωσης της δημοκρατικής πλευράς της από τη δεκαετία του ’70 και μετά, κυρίως λόγω της πετρελαϊκής κρίσης, πού πυροδότησε σε παγκόσμιο επίπεδο την οικονομική κρίση του καπιταλισμού. Η παγκόσμια κρίση υπονόμευσε τους κεϊνσιανούς συμβιβασμούς, που είχαν επιβληθεί μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο υπό την πίεση κοινωνικών κατακτήσεων του «υπαρκτού σοσιαλισμού» και των δημοκρατικών κατακτήσεων της εργατικής τάξης. Η αστική δημοκρατία ολισθαίνει σταδιακά σε μια διαδικασία «μεταδημοκρατικής» διαμόρφωσης, συγκεντρώνοντας ολοκληρωτικά στα χέρια της αστικής τάξης τους οικονομικούς πόρους και την πολιτική εξουσία. Διατηρεί όμως ίχνη της δημοκρατικής πολιτικής -διενέργεια εκλογών, πολυκομματικό σύστημα, εναλλαγή κυβερνήσεων, διάκριση εξουσιών-, αν και η πραγματική εξουσία συγκεντρώνεται στα χέρια της αστικής τάξης και σε αυταρχικούς κυβερνήτες.
Μετά την κατάρρευση του «υπαρκτού σοσιαλισμού» το οικονομικό και πολιτικό σύστημα του καπιταλισμού παρά τις αντιθέσεις του φάνταζε ανίκητο και αιώνιο, όπως το προσδιόρισε ο Φουκουγιάμα, με την ιστορική απόφανσή του για την αιωνιότητα του καπιταλισμού παρά τις αντιθέσεις του που οξύνονταν, ακόμη και όταν εξέλιπε το αντίπαλον δέος με την κατάρρευση της ΕΣΣΔ και των Λαϊκών Δημοκρατιών.
Το πολιτικό σύστημα ολισθαίνει σταδιακά σε μια διαδικασία «μεταδημοκρατικής» διαμόρφωσης
Ωστόσο, η δομική κρίση του 2008 κατάφερε νέο καθοριστικό πλήγμα στον καπιταλισμό μετά την κρίση της δεκαετίας του’70. Παρά τα κρισιακά του φαινόμενα ο καπιταλισμός φάνταζε άτρωτος μετά την κατάρρευση των διευθυνόμενων απ’ το κράτος οικονομιών και την προσχώρηση αυτών των κοινωνιών στον καπιταλισμό με καθοριστικό τον ρόλο του κράτους ιδίως στην καπιταλιστική Κίνα και τη Ρωσία. Ωστόσο, παρά την κατακρήμνιση του σοσιαλιστικού κοινωνικού μοντέλου, η βαθύτατη κρίση του 2008 δεν καταβαράθρωσε τον καπιταλισμό. Ο καπιταλισμός, αν και χωρίς αντίπαλο μετά την κατάρρευση του 1989, κατόρθωσε τις επιπτώσεις της κρίσης του 2008 να μην την πληρώσουν οι λίγοι και υπεύθυνοι, κυρίως οι τραπεζίτες, αλλά οι πολλοί, οι εργαζόμενοι και τα μεσαία στρώματα, οι οικονομικά ευάλωτοι και ανεύθυνοι για την καταστροφική κρίση.
Αν και η υποτιθέμενη αυτορρύθμιση των αγορών αποδείχθηκε απορρύθμιση, ο συντριπτικός συσχετισμός απέβη υπέρ του συστήματος και εις βάρος των λαϊκών στρωμάτων. Όχι μόνο δεν επιβλήθηκαν κάποιοι περιορισμοί στις αγορές, αλλά αποθεώθηκε η οικονομία της αγοράς ως το μαγικό κλειδί που άνοιγε όλες τις πόρτες των προβλημάτων. Απεναντίας, ενοχοποιήθηκε ο «κρατισμός» και οι δήθεν παχυλές ρυθμίσεις υπέρ των εργαζομένων, που παραπέμφθηκαν στο πυρ το εξώτερον ως υπεύθυνες για τη νόθευση του ρυθμιστικού ρόλου της αγοράς από τη λαϊκιστική ανευθυνότητα… Η νεοφιλελεύθερη διαχείριση αντί να περιοριστεί αποθεώθηκε ως η απόλυτη λύση που επιβάλλεται να δεσπόζει στην οικονομία, χωρίς δημαγωγικές και ανορθολογικές επεμβάσεις στην αγορά υπέρ των λαϊκών στρωμάτων που παραπέμφθηκαν στο πυρ το εξώτερον.
Επικράτησε η δογματική αντίληψη ότι οι όποιες κρατικές ρυθμίσεις και επεμβάσεις στην αγορά στρεβλώνουν τη λειτουργία της. Η αγορά πρέπει να αυτορρυθμίζεται και να λύνει τα προβλήματα ανάλογα με τις πραγματικές δυνατότητές της χωρίς παρεμβάσεις του κράτους υπέρ των λαϊκών στρωμάτων, που στρεβλώνουν τη λειτουργία της δημιουργώντας δημοσιονομικά προβλήματα. Ο «καθαρός» καπιταλισμός χωρίς τις στρεβλώσεις της παρέμβασης του κράτους, που δεν ήταν τίποτα άλλο παρά ένα «εμπόδιο», είχε όλες τις απαντήσεις για την «ορθολογική» ανάπτυξη της οικονομίας.
Ο ισχυρισμός όμως περί «τέλους της ιστορίας» από την απρόσκοπτη ανάπτυξη του καπιταλισμού έχει παταγωδώς διαψευστεί από τις αλλεπάλληλες κρίσεις που προκαλεί ένας αχαλίνωτος και ανεξέλεγκτος καπιταλισμός, που σε ευρύ πλάτος και βάθος πλήττουν τον σύγχρονο κόσμο.
Η εμφάνιση των πολιτικών τύπου «Μεσσία»
Το φαινόμενο ανθεί ως ψευδο-απάντηση στην κρίση του συστήματος
Ένας σύγχρονος υπεραναπτυγμένος καπιταλισμός κατά τους νεοφιλελεύθερους θεωρητικούς δεν διορθώνεται με περικοπές της ασυδοσίας του, αφού κατά αυτούς δεν πρόκειται για ασυδοσία αλλά για ελεύθερη ανάπτυξη σύμφυτη στη λογική του συστήματος, αλλά από υπερταλαντούχους γνώστες του συστήματος που θεωρούνται οι μόνοι ικανοί ν’ αποφύγουν τετριμμένες και αναποτελεσματικές λύσεις, ενώ με την οξυδέρκεια και την ανώτερη ευφυΐα τους είναι οι μόνοι ικανοί να προσδιορίσουν τα προβλήματα του συστήματος και να τα θεραπεύσουν. Αυτοί οι υπερπροικισμένοι «Μεσσίες» είναι ικανοί να διορθώσουν τα προβλήματα του συστήματος, με μία σχεδόν θρησκευτική λογική ως θαυματοποιοί που θα συλλάβουν και θα προτείνουν τις αναγκαίες λύσεις.
Στην πραγματικότητα, πρόκειται για τη σύλληψη της έννοιας ενός απόλυτου αρχηγού που ως αλάθητος Μεσσίας δεν θα αμφισβητείται απ’ τις λαϊκές μάζες ούτε και από τους κυρίαρχους πολιτικούς και οικονομικούς παράγοντες. Θα πρόκειται για άτυπο δικτάτορα, φορέα των αναγκαίων λύσεων για τα προβλήματα, που χάρη στο κύρος και τη γνώση του δεν θα αμφισβητείται και θα εξασφαλίζει αποδοχή της πλατφόρμας του από έναν ευρύτερο κοινωνικό και πολιτικό χώρο, χωρίς τριβές και ακραίες πολιτικές αντιπαραθέσεις.
Παράλληλα, φαίνεται ότι θα γνωρίζει το σύστημα και τα όρια ανεκτικότητας και συμφωνίας του σε προτάσεις και αλλαγές. Επί παραδείγματι, ο προβαλλόμενος ως Μεσσίας Κασσελάκης θα επιδιώξει το θαύμα της ευρύτερης δυνατής αποδοχής βελτιώσεων του συστήματος χωρίς επικίνδυνες αλλά προωθητικές για το σύστημα τριβές. Βοηθώντας το σύστημα θα βοηθήσει και τον ΣΥΡΙΖΑ να ανακάμψει, ενώ και ένας σαφώς συστημικός ΣΥΡΙΖΑ θα συμβάλει στην εδραίωση του συστήματος…
