Μαριάννα Τζιαντζή
Αυτό που δεν εικονογραφείται, δεν αποτυπώνεται στις στατιστικές ή τις δημοσκοπήσεις είναι η βοή της Ιστορίας. Αυτό που συντελείται στις συνειδήσεις των ανθρώπων: από τη μια η παθητικότητα, ο συμβιβασμός, και από την άλλη οι συλλογικές αντιστάσεις, που αργά ή γρήγορα θα επεκταθούν.
Χωρίς εικόνα δεν υπάρχει γεγονός. Άλλο ν’ ακούς ότι εκατοντάδες χιλιάδες ζώα πνίγηκαν στη Θεσσαλία κι άλλο να βλέπεις στην οθόνη σου τα κουφάρια τους. Άλλο ν’ ακούς για καταστροφικές πυρκαγιές κι άλλο να βλέπεις τη μαυρισμένη γη στον χάρτη ή να βλέπεις τις φλόγες «λάιβ» στο γυαλί. Η πρώτη πολυσυζητημένη εικόνα του φετινού καλοκαιριού ήταν εκείνη του υδρόβιου σερβιτόρου στη Ρόδο. («Είναι κοντός», δικαιολογήθηκε ο ιδιοκτήτης του beach bar, «γι’ αυτό το νερό τού έφτανε μέχρι τους ώμους».) Πολλοί μίλησαν για εκμετάλλευση, για προσβολή της προσωπικότητας και της ανθρώπινης εργασίας. Όμως πολλοί, άνεργοι ή κακοπληρωμένοι νέοι, ίσως ευχήθηκαν να βρίσκονταν οι ίδιοι στη θέση του τυχερού σερβιτόρου και να εισπράττουν τα τυχερά του. Μέχρι που ήρθαν οι πυρκαγιές στη Ρόδο και στάχτες απλώθηκαν πάνω στον δίσκο με τις μπίρες και τα κλαμπ σάντουιτς.
Το φονικό ναυάγιο στην Πύλο δεν συνοδεύτηκε από εικόνες. Κλεισμένοι στο αμπάρι εκατοντάδες άνθρωποι, ανάμεσά τους και γυναικόπαιδα, πέρασαν από την ύπαρξη στην ανυπαρξία. Το ίδιο συνέβη με τους πρόσφυγες που απανθρακώθηκαν στο δάσος της Δαδιάς. Η αγωνία τους, οι στερνές στιγμές τους, δεν ήρθαν στο φως.
Μια παρέκβαση. Όταν πρωτοπροβλήθηκε η ταινία του Σπίλμπεργκ Η λίστα του Σίντλερ, ο εγγονός μιας γυναίκας που επέζησε από το Άουσβιτς είπε ότι η εξόντωση εκατοντάδων χιλιάδων κρατουμένων στους θαλάμους αερίων δεν εικονογραφείται, δεν μπορεί να αναπαρασταθεί με κινηματογραφικά μέσα. Μια τέτοια σκηνή υπήρχε στην ταινία, όμως στην πραγματικότητα τις εικόνες αυτές δεν τις είδε ποτέ κανείς: εδώ ανοίγει μια μαύρη τρύπα και μόνο με τη φαντασία μπορούμε να αναλογιστούμε εκείνους τους μαρτυρικούς θανάτους.
Όπως μπορούμε να φανταστούμε τον μαρτυρικό θάνατο του Αντώνη στη θάλασσα, στη δίνη των νερών που προκάλεσε η περιστρεφόμενη προπέλα. Όμως είδαμε τις στιγμές πριν από τον φόνο, το μοιραίο σπρώξιμο, ακούσαμε θραύσματα συνομιλιών των ενόχων και των συνενόχων. Είδαμε το φωτεινό χαμόγελο του Αντώνη, όμως ποτέ δεν θα δούμε τα πρόσωπα των άλλων, αδικοχαμένων στη Δαδιά ή ανοιχτά της Πύλου.
Η ραγδαία φτωχοποίηση, η ακρίβεια, δεν χρειάζεται εικονογράφηση: εκατομμύρια άνθρωποι την ζουν καθημερινά. Πώς είναι δυνατόν, μες στο κατακαλόκαιρο, τον Αύγουστο, η τιμή της ντομάτας να παραμένει γύρω στα δύο ευρώ το κιλό; Και να την έλεγες ντομάτα, χαλάλι της. Πορτοκαλιές, υποκόκκινες, με ξυλώδες κοτσάνι που διεισδύει στη σκληρή σάρκα τους. Κάποιοι έχουν τον έλεγχο όχι μόνο «των πιο κρυφών κυττάρων μας» αλλά και του χρώματος, της γεύσης, του αρώματος του πιο λαϊκού (και κάποτε φτηνού) καλοκαιρινού εδέσματος, της ταπεινής ντομάτας. Αυτή η λεηλασία δεν εικονογραφείται.
Όπως δεν εικονογραφείται ο νέος νόμος για τα εργασιακά, το απαύγασμα του νεοφιλελευθερισμού. Κατά συρροήν δολοφόνος του μέλλοντος η κυβέρνηση, αφού οι 13 ώρες ημερήσιας εργασίας εγγυώνται τον θάνατο από καρκίνο και άλλες επαγγελματικές ασθένειες πολλών υπερ-απασχολούμενων. (Και αυτό δεν το λένε οι προφητείες του γέροντα Παΐσιου, αλλά σοβαροί επιστήμονες.) Το επιτελικό κράτος εδώ και τώρα και στο κοντινό μέλλον δολοφονεί.
Υπερ-εικονογραφημένη η μονομαχία των δύο υποψηφίων για την προεδρία του ΣΥΡΙΖΑ, ποιος θα είναι ο «Survivor»; Οι βόστρυχοι της Έφης Αχτσιόγλου ή η εκτυφλωτικά λευκή οδοντοστοιχία του Κασσελάκη; Κι αυτό που δεν εικονογραφείται, δεν αποτυπώνεται στις στατιστικές ή τις δημοσκοπήσεις είναι η βοή της Ιστορίας, αυτό που συντελείται στις συνειδήσεις των ανθρώπων: από τη μια η παθητικότητα, ο συμβιβασμός με την πανάκριβη ξυλώδη ντομάτα και τους φρικτούς θανάτους και την αποδοχή του πολέμου και του φονικού κλοιού του ΝΑΤΟ στη χώρα μας. Από την άλλη οι συλλογικές αντιστάσεις που αργά ή γρήγορα θα επεκταθούν και στη λεγόμενη σιωπηλή πλειοψηφία.
Το απελευθερωτικό σχέδιο και πρόγραμμα, το κομμουνιστικό ήθος, πρέπει να είναι ορατό ακόμα και μες στη χωματερή
του καπιταλισμού
Ωστόσο, μπορούμε να αρχίσουμε να εικονογραφούμε την ελπίδα, να αναζητήσουμε και να συνθέσουμε τις αναρίθμητες μικρές ψηφίδες της. Να αναλογιστούμε ότι σε κάθε εκδήλωση κτηνωδίας και βαρβαρότητας (κυβερνητικής, εργοδοτικής αλλά και ατομικής) αντιστοιχούν αναρίθμητες εκφράσεις αλληλεγγύης, ανθρωπιάς, αγωνιστικότητας είτε σε προσωπικό είτε σε συλλογικό επίπεδο. Και μιλώ για μια ελπίδα συγκεκριμένη ή που πρέπει και μπορεί να συγκεκριμενοποιηθεί. Αυτή δεν την αποτελούν μόνο τα πλήθη των διαδηλωτών ή των αλληλέγγυων ή τα ποσοστά στις κάλπες αλλά και η οργάνωση, το απελευθερωτικό σχέδιο, το πρόγραμμα, το διακριτό κομμουνιστικό ήθος που πρέπει να είναι εύληπτο και ορατό ακόμα και μες στη χωματερή του καπιταλισμού όπου ζούμε. Γιατί η ελπίδα μπορεί να γεννήσει την απελευθέρωση, ενώ ο φόβος γεννά την υποταγή, ακόμα και τον εκφασισμό.
