Captainlinux & Γιώργος Μουρμούρης
Πύρινος όλεθρος
Για άλλη μια χρονιά η χώρα καίγεται από άκρη σε άκρη. Μέσα σε λίγες εβδομάδες οι πυρκαγιές έχουν αποτεφρώσει εκατοντάδες χιλιάδες στρέμματα δάσους και αγροτικών εκτάσεων, ενώ μέχρι την ώρα που γράφονταν αυτές οι γραμμές πέντε άνθρωποι, συμπεριλαμβανομένων των πιλότων του Canadair που έπεσε στην Καρυστία, είχαν χάσει τη ζωή τους.
Στο νησί της Ρόδου, τα πύρινα μέτωπα που μαίνονται επί δέκα ημέρες αποτέφρωσαν τουλάχιστον 150.000 στρέμματα, προκαλώντας ανυπολόγιστες καταστροφές στην τοπική χλωρίδα και πανίδα, αλλά και σε οικιστικούς ιστούς. Το δίπολο «κλίμα εφησυχασμού – μαζικές εκκενώσεις» στο οποίο κινείται και φέτος η κυβέρνηση προκάλεσε τις προηγούμενες ημέρες σκηνικά χάους στο τουριστικό νησί, με δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους να εγκαταλείπουν όπως-όπως τα καταλύματα, αναζητώντας καταφύγιο στις ακτές, καθώς τους κύκλωναν οι φλόγες. Μεγάλη είναι η καταστροφή και στη βόρεια Κέρκυρα, ενώ τις πληγές της μετρά η νότια Εύβοια. Στη Μαγνησία, ένα μέτωπο που εκδηλώθηκε σε πεδινή, πλήρως προσβάσιμη, περιοχή έλαβε γρήγορα διαστάσεις, επεκτεινόμενο στη βιομηχανική περιοχή του Βόλου, πνίγοντας την πόλη στους καπνούς αλλά και στερώντας τη ζωή σε δύο ανθρώπους που βρήκαν τραγικό θάνατο. Στη Λαμία, το πύρινο μέτωπο έκαψε εκτάσεις στις παρυφές της πόλης.
Όλα αυτά, την ώρα που οι κάτοικοι της Αττικής βλέπουν κάποια από τα τελευταία δάση της πολυπληθέστερης περιφέρειας της χώρας να έχουν μετατραπεί σε στάχτη, με τους επιστήμονες να προειδοποιούν ότι πλέον η προοπτική της ερημοποίησης φαντάζει αναπόφευκτη.
Η κυβέρνηση με κυνισμό αποδίδει την πρωτοφανούς έκτασης καταστροφή στην κλιματική αλλαγή, της οποίας η επέλαση όμως μόνο άλλοθι δεν αποτελεί για τις δικές της ευθύνες αλλά και του κράτους. Ίσα ίσα, που οι επιστήμονες προειδοποιούσαν εδώ και δεκαετίες για την έλευση της κρισιακής κατάστασης που βιώνουμε σήμερα, όμως κεφάλαιο και κυβερνήσεις κώφευαν υπηρετώντας τον μοναδικό «θεό» που αναγνωρίζουν: το χρήμα.
Η διαχρονική εγκατάλειψη πυρπολεί τα δέντρα
«Απέναντι σε αυτό που αντιμετωπίζει ολόκληρος ο πλανήτης, ειδικά η Μεσόγειος που είναι hotspot για την κλιματική αλλαγή, δεν υπάρχει μία μαγική άμυνα. Αν υπήρχε, θα την είχαμε εφαρμόσει». Είναι τα λόγια του Κυριάκου Μητσοτάκη που, κατά την εισήγησή του στο υπουργικό συμβούλιο την Τρίτη 25 Ιουλίου, πέταξε ξανά την «μπάλα στην εξέδρα» αναφορικά με τις κυβερνητικές ευθύνες για τη συγκλονιστική καταστροφή που συντελείται για μια ακόμη χρονιά σε ολόκληρη την Ελλάδα από τις δασικές πυρκαγιές.
Η κλιματική αλλαγή, βεβαίως, δεν προέκυψε «χθες». Ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1960 οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η εκτόξευση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από τη βιομηχανική επανάσταση και μετά θα οδηγήσει σε υπερθέρμανση του πλανήτη, με ανυπολόγιστες συνέπειες. Επί δεκαετίες όμως, κεφάλαιο, κράτη και κυβερνήσεις κώφευαν. Ακόμα και όταν η συζήτηση περί κλιματικής αλλαγής έγινε «της μόδας» όμως, την τελευταία δεκαπενταετία, ελάχιστες είναι οι ουσιαστικές κινήσεις που γίνονται για τον περιορισμό των επιπτώσεών της. Οι διάφορες συνθήκες παραμένουν κενό γράμμα, ενώ το ζήτημα της «απανθρακοποίησης» έχει μετατραπεί σε ένα παιχνίδι δύναμης: Από τη μία, τα πλούσια κράτη της Δύσης, που έχοντας περάσει στο μετα-βιομηχανικό στάδιο και κατέχοντας την τεχνογνωσία για την απεξάρτηση από τον άνθρακα πιέζουν υποκριτικά για αυστηρότερους κλιματικούς στόχους — την ώρα που με το εμπόριο ρύπων και τη ληστρική τους δράση σε πλανητικό επίπεδο «πετούν» τη ρύπανση που παράγουν στον παγκόσμιο νότο. Από την άλλη, τα αναπτυσσόμενα κράτη που βλέπουν με καχυποψία τους κλιματικούς στόχους, ως προσπάθεια να ανακοπεί η ανοδική τους οικονομική πορεία με περιβαλλοντικό «περιτύλιγμα».
Κάπως έτσι, ενώ μαίνεται αυτή η διελκυστίνδα –και όσο ο παγκόσμιος καπιταλισμός απαιτεί συνεχή παραγωγή και κατανάλωση εμπορευμάτων για να μην εισέρχεται σε κρίσεις– ο πλανήτης βαδίζει ολοταχώς προς την κλιματική καταστροφή, με την άνοδο της παγκόσμιας θερμοκρασίας να αναμένεται να ξεπεράσει τον 1,5 βαθμό μέσα στην επόμενη δεκαετία. Υπό το πρίσμα όλων αυτών, μια κυβέρνηση που ορκίζεται στο κεφάλαιο και την επιχειρηματικότητα, από άποψη αρχής «δεν δικαιούται δια να ομιλεί» για την κλιματική αλλαγή.
Μέσα σε λίγες εβδομάδες οι πυρκαγιές έχουν αποτεφρώσει εκατοντάδες χιλιάδες στρέμματα, ενώ μετράμε πέντε θανάτους συνανθρώπων μας. Μια κυβέρνηση που ορκίζεται στο κεφάλαιο και την επιχειρηματικότητα, «δεν δικαιούται δια να ομιλεί» για την κλιματική αλλαγή
Όσον αφορά καθ’ αυτό το ζήτημα των πυρκαγιών στην Ελλάδα, η κατάσταση επιδεινώνεται συνεχώς τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Πολλοί θεωρούν ως σημείο καμπής το έτος 1998, όταν η τότε κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ παρέδωσε το έργο της δασοπυρόσβεσης από τη δασική στην πυροσβεστική υπηρεσία, που έως τότε επενέβαινε μόνο σε αστικές πυρκαγιές. Η ραγδαία αστικοποίηση των τελευταίων δεκαετιών, με παράλληλη εξαφάνιση επαγγελμάτων που σχετίζονται με το δάσος, συνέβαλαν στην εγκατάλειψη των οικοσυστημάτων. Ακολούθησε, την περίοδο των μνημονίων, η καταβαράθρωση της χρηματοδότησης όλων των τομέων που σχετίζονται με την πρόληψη και την αντιμετώπιση των πυρκαγιών. Πρώτο θύμα, οι δασικές υπηρεσίες, που σήμερα αποτελούν μια «σκιά» (περίπου το 10%) αυτού που ήταν πριν 20 χρόνια.
Το 2019, η έκθεση της «επιτροπής Γκολντάμερ», που συστάθηκε για να διερευνήσει τα αίτια της καταστροφής στο Μάτι, διαπίστωνε ότι «η χρηματοδότηση των μέτρων και έργων για την πρόληψη των πυρκαγιών δασών και υπαίθρου βαίνει συνεχώς μειούμενη τις τελευταίες δεκαετίες. Κατά συνέπεια, ο προληπτικός αντιπυρικός σχεδιασμός για την προστασία των δασών έχει στην ουσία εγκαταλειφθεί από πολλά χρόνια». Η έκθεση διαπίστωνε ότι λόγω υποχρηματοδότησης οι ΟΤΑ και κυρίως οι δασικές υπηρεσίες δεν μπορούν να φέρουν εις πέρας τις απαιτούμενες προληπτικές ενέργειες, με αποτέλεσμα «ο τομέας της πρόληψης των πυρκαγιών να παραμένει ουσιαστικά ανενεργός για δεκαετίες, με συνέπειες που αποτυπώνονται στα στατιστικά μεγέθη των πυρκαγιών της ίδιας περιόδου».
Πιο πρόσφατα, τον Μάιο του 2022, έκθεση της WWF διαπίστωνε ανισοκατανομή των κονδυλίων μεταξύ καταστολής και πρόληψης, με το 83,95% των πόρων την περίοδο 2016-2020 να κατευθύνεται προς την καταστολή και μόλις το 16,05% προς την πρόληψη. Είναι ενδεικτικό ότι ο ΟΗΕ ζητά να διατίθεται το 45% του προϋπολογισμού για την πρόληψη και την ετοιμότητα, το 35% για την καταστολή των πυρκαγιών και το 20% για την αποκατάσταση.
Σε τραγική κατάσταση όμως βρίσκεται και το Πυροσβεστικό Σώμα, όπου τον Νοέμβριο του 2022 τα οργανικά κενά ξεπερνούσαν τις 3.500 θέσεις. Η συνολική δύναμη του Πυροσβεστικού Σώματος πανελλαδικά υπολογίζεται σε περίπου 14.000 μόνιμους ή πενταετούς υποχρέωσης πυροσβέστες, 2.500 εποχικούς και 4.000 εθελοντές, οι οποίοι, ωστόσο, πέρα από λίγες βάρδιες το μήνα, ενεργοποιούνται πλήρως μόνο όταν μια περιοχή κηρύσσεται σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Το προσωπικό της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας είναι γερασμένο, με αποτέλεσμα η είσοδος νέων ανθρώπων στο Σώμα μέσω της πυροσβεστικής ακαδημίας να μην αρκεί για να αντιστραφεί η μείωση του αριθμού των εν ενεργεία πυροσβεστών.
Τα οργανικά κενά στην Πυροσβεστική τον Νοέμβριο ξεπερνούσαν τις 3.500 θέσεις
Ακόμα χειρότερη είναι η κατάσταση όσον αφορά τον εξοπλισμό του πυροσβεστικού σώματος, με τις μεγαλύτερες ελλείψεις να εντοπίζονται στα οχήματα εδάφους. Παρά τις όποιες προσθήκες πραγματοποιήθηκαν τα τελευταία χρόνια, κυρίως μέσω δωρεών, μόνο το 20% του στόλου είναι νεότερο από δέκα ετών, ενώ μόνο το 40% θεωρείται αξιόπιστο. Οι βλάβες στα πυροσβεστικά οχήματα αποτελούν καθημερινό φαινόμενο, ενώ πολλά από αυτά παραμένουν σε αχρηστία για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Αντίστοιχης παλαιότητας είναι και τα εργαλεία, αλλά και ο ατομικός εξοπλισμός των πυροσβεστών.
Ο τομέας των εναέριων μέσων παρουσιάζει σχετική επάρκεια, καθώς η Ελλάδα έχει έναν αρκετά μεγάλο στόλο που απαρτίζεται συνολικά από 89 αεροπλάνα και ελικόπτερα, κρατικά και μισθωμένα. Όμως το γεγονός ότι οι βιομηχανίες κατασκευής αεροσκαφών, σε παγκόσμιο επίπεδο, επενδύουν θηριώδη κεφάλαια στην έρευνα και ανάπτυξη πολεμικών αεροσκαφών (που άλλωστε έχουν μεγαλύτερη ζήτηση από τα κράτη) και όχι στον τομέα της αεροπυρόσβεσης, έχει ως αποτέλεσμα ο στόλος των πολυσυζητημένων Canadair να είναι γερασμένος, αφού η παραγωγή τους έχει σταματήσει εδώ και χρόνια. Το αεροσκάφος που συνετρίβη στην Εύβοια συμπλήρωνε σχεδόν μισό αιώνα ζωής…
Είναι, λοιπόν, πολλές και διαφορετικές οι οδοί μέσω των οποίων κυβερνήσεις, κράτος και κεφάλαιο αναδεικνύονται ως υπαίτιοι για τις συγκλονιστικές πυρκαγιές που προκαλούν οι δασικές πυρκαγιές.
Ο «υδάτινος πλανήτης»τυλίγεται στις φλόγες
Γράφει ο Χρίστος Κρανάκης
Οχι. Ούτε οι πυρκαγιές, ούτε οι ανεπαρκείς υποδομές της Πολιτικής Προστασίας συνιστούν αποκλειστικά ελληνικά φαινόμενα. Οι φωτιές, σαν μία από τις πολυσχιδείς εκδοχές της κλιματικής κρίσης, ξεσπούν με αυξανόμενη συχνότητα και ένταση σε όλο και περισσότερες γωνιές της Γης. Ο «υδάτινος πλανήτης» μετατρέπεται σε «πλανήτη της φωτιάς».
Η γενική εικόνα που έρχεται από την ιστορική καταγραφή και ανάλυση των πυρκαγιών τα τελευταία χρόνια είναι «αποπνικτική». Σύμφωνα με τη NASA, δεν υπάρχει σχεδόν καμία σπιθαμή της Γης που να μένει ανεπηρέαστη από τις πυρκαγιές. Από τα τροπικά βροχοδάση της Νότιας Αμερικής (ήπειρο που φέτος δοκιμάστηκε από τη χειρότερη ξηρασία της τελευταίας δεκαπενταετίας με τη Χιλή να βλέπει 430.000 εκτάρια να καίγονται), μέχρι τα κωνοφόρα δάση της Ρωσίας, του Καναδά, της Σκανδιναβίας αλλά και της Αλάσκας, οι φωτιές πλέον αποτελούν καθημερινότητα. Το τρομακτικότερο συμπέρασμα είναι πως όσο η υπερθέρμανση του πλανήτη συνεχίζεται, οι εστίες των πυρκαγιών ξεσπάνε όλο και πιο κοντά στον Αρκτικό Κύκλο. Φυσικά, περιοδικά καιρικά φαινόμενο, όπως το Ελ Νίνιο, που υπάρχει και φέτος, παίζουν καθοριστικό ρόλο στην εμφάνιση πυρκαγιών. Παρ‘ όλα αυτά, οι ειδικοί είναι σαφείς: Η κλιματική κρίση και η αδηφάγα παρέμβαση του καπιταλισμού στο περιβάλλον, λειτουργούν ως επιταχυντές και μεγεθυντές των όποιων καταστροφικών φαινομένων. Η υπερθέρμανση δημιουργεί αισθητά πιο εύφλεκτα οικοσυστήματα από ό,τι στο παρελθόν, αυξάνοντας το ποσοστό εξάτμισης του νερού και άρα τη συχνότητα εμφάνισης φαινομένων ξηρασίας. Ακόμα και η βλάστηση της Γης αλλάζει προς όφελος μιας πιο εύφλεκτης ξηρής βιομάζας. Ενδεικτικά, παραδοσιακά φυτά της Μεσογείου που χρειάζονταν υψηλά ποσοστά υγρασίας για να αναπτυχθούν, εξαφανίζονται και δίνουν τη θέση τους σε φυτά περισσότερο ανθεκτικά στην ξηρασία, που όμως είναι πιο εύφλεκτα.
Η εγγύς γειτονιά μας βρίσκεται στο «μάτι του κυκλώνα». Οι μεσογειακές χώρες αναμένεται να βιώσουν αύξηση των κυμάτων καύσωνα κατά 70% έως το τέλος του 21ου αιώνα. Άρα βρίσκονται αντιμέτωπες με περισσότερες πιθανότητες μεγάλων πυρκαγιών. Στις αρχές της εβδομάδας, η θάλασσα της Μεσογείου κατέγραψε την υψηλότερη θερμοκρασία στα χρονικά, κάτι που φυσικά απειλεί το θαλάσσιο υποσύστημα. Το προηγούμενο ρεκόρ υψηλών θερμοκρασιών σημειώθηκε μόλις το 2003. Τέλος, σύμφωνα με ειδικούς, τα ευρωπαϊκά κύματα καύσωνα αναμένονται αισθητά μεγαλύτερης διάρκειας.
Μπροστά στη φονική επέλαση της κλιματικής κρίσης, με τους επιστήμονες να προειδοποιούν πως μέχρι και το Ρεύμα του Κόλπου ενδέχεται να καταρρεύσει μέχρι το 2025 (!), οι ισχυροί του κόσμου δεν φαίνεται να ανησυχούν. Η πρόσφατη συνεδρίαση των G20 απέτυχε να συναινέσει σε ένα κοινό σχέδιο σταδιακής μείωσης των ορυκτών καυσίμων…
Δημοσιεύθηκε στο ΠΡΙΝ στις 29-07-2023
