Καλομοίρα Σωτηρίου
Το πολύνεκρο ναυάγιο στην Πύλο, επιστέγασμα της πολιτικής της ΕΕ και των ελληνικών κυβερνήσεων που εκτρέπουν τα προσφυγικά πλοιάρια σε διαδρομές θανάτου, έφερε ξανά στο προσκήνιο τις τοποθετήσεις των κομμάτων που εμφανίζονται να μιλούν στο όνομα της αριστεράς για το θέμα. Ενίοτε εκπλήσσουν, όχι μόνο με τις αντιφάσεις τους αλλά και με τις μετατοπίσεις τους στο παρόν πλαίσιο της ολοκλήρωσης των πολιτικών αποτροπής και στρατιωτικοποίησης της διαχείρισης.
Ο ΣΥΡΙΖΑ έσπευσε να επιρρίψει την ευθύνη στην ΕΕ, επειδή δεν επιμερίζει τα βάρη μεταξύ των κρατών-μελών της και δεν τηρεί τις συμφωνίες «μετεγκατάστασης και επανεγκατάστασης», και παράλληλα μετατρέπει την Ευρώπη σε φρούριο. Ο πρώην υπουργός του, Γιάννης Μουζάλας, αντιπαρέβαλε στην επιλογή της επέκτασης των «μη αποτελεσματικών» φρακτών το μοντέλο της αναζήτησης «ασφαλών διόδων» –δηλαδή τόπων εκτός ΕΕ– όπου θα εξετάζονται τα αιτήματα των προσφύγων χωρίς αυτοί να πατάνε το πόδι τους σε ευρωπαϊκό έδαφος. Διευκρινίζοντας περισσότερο τι εννοεί, ο πρώην υπουργός ενημέρωσε ότι τέτοιες ήταν οι δίοδοι που επιδιώχθηκε να δημιουργηθούν με τη «Συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας», ενώ αντίστοιχες υπάρχουν και στην Ισπανία.
Αυτό που προτείνεται, στην πραγματικότητα, είναι οι επιστροφές ανθρώπων σε κατ΄ όνομα «ασφαλείς τρίτες χώρες», όπως η Τουρκία, η Λιβύη και το Μαρόκο, μετά από την ταχύρρυθμη εξέταση των αιτημάτων ασύλου και την απόρριψή τους για τυπικούς λόγους, σύμφωνα με το μοντέλο που εφαρμόστηκε μετά τον Μάρτιο του 2016 στην Ελλάδα. Το δε ισπανικό παράδειγμα που αναφέρεται δεν είναι άλλο από τις διμερείς συμφωνίες επιστροφής προσφύγων, οι οποίες έχουν μετατρέψει το Μαρόκο σε «χωροφύλακα της Αφρικής» και οδήγησαν στη σφαγή δεκάδων προσφύγων έναν ακριβώς χρόνο πριν, στις 23 Ιουνίου 2022, στους ισπανικούς αποικιακούς θύλακες της Θέουτα και της Μελίγια.
Ο ΣΥΡΙΖΑ έχει μετατραπεί σε πρώτης τάξης υπερασπιστή της λεγόμενης «εξωτερικοποίησης» των συνόρων, δηλαδή του εκτοπισμού της μεταναστευτικής διαχείρισης από το ευρωπαϊκό έδαφος, η οποία αποτελεί τα τελευταία χρόνια βασική επιδίωξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Έχει, επιπλέον, ενσωματώσει την κυρίαρχη ρητορική της φύλαξης των συνόρων «απέναντι σε δίκτυα διακινητών», η οποία αφενός αποδίδει ευθύνη στους ίδιους τους πρόσφυγες για την επιλογή να ταξιδέψουν σε συνθήκες κινδύνου, αφετέρου μετατρέπει ένα σοβαρό πολιτικό θέμα σε ζήτημα χειρισμού εγκληματικών πρακτικών. Φυσικά, στο αφήγημα του ΣΥΡΙΖΑ δεν χωράνε πολλές ερμηνείες για τα αίτια που γεννάνε τις μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών (πόλεμοι, ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις, ανταγωνισμοί), ενώ καταγγέλλεται και η εργαλειοποίηση του προσφυγικού/μεταναστευτικού από την –κατά τα άλλα συνεργάτιδα στη
διαχείριση– Τουρκία.
«Ασφαλείς δίοδοι», «ασφαλείς» τρίτες χώρες, αιτήσεις ασύλου εκτός Ευρώπης, μετατόπιση εντός του πλαισίου της ΕΕ για αποτροπή και στρατιωτικοποίηση
Ομοίως, οι δηλώσεις του γενικού γραμματέα του ΚΚΕ δεν απέχουν πολύ από τις παραπάνω προτάσεις του Γ. Μουζάλα και τη λογική «όσο πιο μακριά τόσο πιο καλά». Ο Δημήτρης Κουτσούμπας ξεκινά με την καταδίκη της εγκληματικής πολιτικής της ΕΕ και της Κοινής Δήλωσης ΕΕ-Τουρκίας, ζητώντας «σεβασμό της Συνθήκης της Γενεύης», για να καταλήξει στην πρόταση ότι οι πρόσφυγες πρέπει να ζητάνε άσυλο έξω από το ευρωπαϊκό έδαφος, μακριά από τις χώρες προορισμού. Ζητάει συγκεκριμένα «να στηθούν επιτροπές εξέτασης ασύλου με ευθύνη του ΟΗΕ και της ΕΕ στην Τουρκία και άλλες χώρες για ασφαλή μετάβασή τους στις χώρες του πραγματικού προορισμού τους» (συνέντευξη στην Κυριακάτικη Κόντρα News 18/6). Αυτές οι δηλώσεις καταφάσκουν τη βασική λογική της πολιτικής ασύλου της ΕΕ, ενώ δεν εκφράζουν ιδιαίτερες ανησυχίες για το περιεχόμενο αυτής και την απόδοση ή στέρηση προσφυγικού καθεστώτος από μηχανισμούς που σε άλλες περιπτώσεις έχουν καταγγελθεί από το ΚΚΕ για «επιλεκτική παροχή ασύλου ή αδειών παραμονής ανάλογα με τις ανάγκες του κεφαλαίου». Πολύ περισσότερο, δεν εκφράζουν τους συνήθεις προβληματισμούς του ΚΚΕ για εργαλειοποίηση του προσφυγικού τόσο από την Τουρκία όσο και από την ΕΕ: Σύμφωνα με αυτούς, η Τουρκία μέσω του ρόλου που αναλαμβάνει στο προσφυγικό αναβαθμίζει τη γεωστρατηγική της θέση και τις απαιτήσεις της, θέτοντας μάλιστα σε κίνδυνο και «κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας μας», η δε ΕΕ σχεδιάζει και υλοποιεί παρεμβάσεις με στόχο τη διείσδυση σε τρίτες χώρες (ομιλία ευρωβουλευτή Κ. Παπαδάκη Νοέμβριος 2021).
Το ΜέΡΑ25 γενικά προσπαθεί να ενσωματώσει λεκτικά στις μεταναστευτικές του θέσεις πολλά από τα αιτήματα του αντιρατσιστικού κινήματος και του κινήματος αλληλεγγύης στους πρόσφυγες. Για παράδειγμα, καταγγέλλει ως «μισανθρωπικό ιδεολόγημα» τη νομική διάκριση προσφύγων και μεταναστών. Παρ’ όλα αυτά, όταν έρχεται η ώρα να προτείνει δράσεις, τα ξεχνάει όλα αυτά, παρουσιάζοντας κατά βάση ως «καινοτομίες» τροποποιήσεις, ευνοϊκότερες ερμηνείες και εφαρμογές του ήδη υπάρχοντος νομικού συστήματος της ΕΕ κάποιες εκ των οποίων βρίσκονταν σε ισχύ έως πρόσφατα.
Σε αυτό το πλαίσιο, απορρίπτει τη «Συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας», παρουσιάζοντάς την ως παράνομη από πλευράς διεθνούς δικαίου. Αποκρύπτει έτσι ότι η συγκεκριμένη συμφωνία δεν αποτελεί καθόλου «εκτροπή» και δεν είναι μοναδική στο είδος της — αποτελεί, μάλιστα, την κανονικότητα της διαχείρισης του προσφυγικού από πλευράς ΕΕ. Ως απάντηση στην ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική, προτείνεται από το ΜέΡΑ25 η «αναγγελία άσκησης βέτο στον προϋπολογισμό της ΕΕ έως ότου η ΕΕ συμφωνήσει στην ισοκατανομή των αιτούντων άσυλο και στο άνοιγμα των συνόρων εντός της ΕΕ», προφανώς ως άλλη μία εκδοχή ρεαλιστικής ανυπακοής… Μέσα στη δέσμη των προτεινόμενων, ξεχωρίζει, τέλος, και η «αμοιβαία επωφελής» (win-win) για τους μετανάστες και τα κρατικά ταμεία πρόταση να θεσπιστεί ένας ιδιαίτερος τύπος μεταναστευτικής άδειας, της «άδειας προς αναζήτηση εργασίας», διάρκειας ενός έτους που θα παραχωρείται με την κατάθεση ποσού ύψους 4.000 ευρώ εκ μέρους του άνεργου μετανάστη-πρόσφυγα!
Δημοσιεύθηκε στο ΠΡΙΝ στις 24-06-2023
