Χρίστος Κρανάκης
«Επιστροφή στο μέλλον» εκφράζουν όσα διαδραματίζονται στους χώρους της τέχνης τον τελευταίο μήνα. Καταλήψεις κτιρίων στο κέντρο της Αθήνας, συναυλίες αλληλεγγύης με χιλιάδες κόσμου, απεργίες στα θέατρα, αποχή στις σχολές, συνελεύσεις και συντονιστικά… Ένα κίνημα, λοιπόν! Μεγαλειώδες, εάν αναλογιστούμε τη σχετικά άνευρη κοινωνική κατάσταση και το γεγονός πως τα πανεπιστήμια βρίσκονται σε περίοδο εξεταστικής. Ένα κίνημα, το οποίο πέτυχε το –όχι αμελητέο– κατόρθωμα να αναδείξει τα προβλήματα ενός κλάδου σε κεντρικό ζήτημα και κατάφερε να αναγκάσει για πρώτη φορά την κυβέρνηση Μητσοτάκη –που από θέση αρχής στέκεται απέναντι στις διαπραγματεύσεις με τα κινήματα– να «συνομιλήσει» με εκπροσώπους των καλλιτεχνικών φορέων. Την ίδια ώρα, την Τετάρτη, πλήθος εργαζομένων και σπουδαστών διαδήλωναν μπροστά στους αστυνομικούς φραγμούς. Αξιοσημείωτη η συμμετοχή πολλών εξ αυτών στη διαδήλωση των εκπαιδευτικών στα Προπύλαια, μετά από κάλεσμα της κατάληψης του ΡΕΞ και άλλων.
Ως επί το πλείστον, βέβαια, η κίνηση αυτή από πλευράς κυβέρνησης είχε τη μορφή ελιγμού με απώτερο σκοπό την έντεχνη «εκτόνωση» της κατάστασης. Αυτό άλλωστε αποτυπώθηκε και στα πρώτα ρεπορτάζ, λίγη ώρα μετά τη συνάντηση. Ωστόσο, παρά τις παραφιλολογίες από καθεστωτικές δυνάμεις του ΣΕΗ μια μέρα πριν ότι το «θέμα θα λυθεί», η κυβερνητική αντιπροσωπεία παρουσιάστηκε αδιάλλακτη όσον αφορά τα πλέον καίρια αιτήματα του κινήματος και απλώς υποσχέθηκε διορθωτικά ημίμετρα. Η κυβερνητική προσπάθεια χειραγώγησης του κινήματος, όπως εκδηλώθηκε στα μέσα της εβδομάδας όμως, δεν πρέπει να αποπροσανατολίσει από το τι πραγματικά συμβαίνει εδώ και δύο μήνες στους εργατικούς και σπουδαστικούς κόλπους των τεχνών. Εντός αυτών, οι διεργασίες είναι έντονες και έρχονται να αποτυπώσουν τόσο τις δυνατότητες όσο και τις αντικειμενικές ανεπάρκειες των κλαδικών αγώνων.
Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει στις δυναμικές προσπάθειες πολιτικής και οργανωτικής ενοποίησης εργαζομένων και σπουδαστών. Η εμπλοκή των εργαζομένων στην τέχνη στις τελευταίες εξελίξεις, συχνά παραγνωρίζεται. Συνιστά όμως κρίσιμο σημείο, που χαρίζει στο κίνημα διάρκεια και «βάθος». Η σημαντική παρουσία του εργατικού στοιχείου στην κατάληψη του ΡΕΞ, η οποία φυσικά λειτουργεί σε συντονισμό με τις υπόλοιπες καταλήψεις που πραγματοποιήθηκαν (κυρίαρχα) από σπουδαστές, είναι ενδεικτική και λειτουργεί ως μοχλός πίεσης των καθεστωτικών και μετριοπαθών δυνάμεων στα σωματεία εργαζομένων της τέχνης. μάλιστα, στο Σωματείο Ελλήνων Ηθοποιών στην αρχή της εβδομάδας διεξήχθη μαζικότατη συνέλευση, όπου παρά την πρωτοκαθεδρία των συστημικών δυνάμεων, οι οποίες πανκινητοποίησαν το δυναμικό τους προκειμένου να «φρενάρουν» τις κινηματικές εξελίξεις, αποτυπώθηκε μια σημαντική τάση που επιδιώκει την αγωνιστική κλιμάκωση και τη γενίκευση της μάχης. Συγκεκριμένα, το μαχητικό πλαίσιο που στήριξαν και οι δυνάμεις της αντικαπιταλιστικής Αριστεράς κατέγραψε μια πρωτόγνωρη δυναμική, αποσπώντας 169 ψήφους έναντι 345 που έλαβε η πρόταση της πλειοψηφίας του Δ.Σ. και 68 του ΚΚΕ. Το αποτέλεσμα, παρότι δεν ήταν νικηφόρο, σχηματίζει ένα σαφές και μαζικό ρεύμα αμφισβήτησης τόσο έναντι των συστημικών δυνάμεων όσο και της μετριοπαθούς στάσης του ΚΚΕ, ενώ αποτυπώνει τις πραγματικές διαθέσεις ενός αγωνιστικού ρεύματος εντός των εργαζομένων. Η πίεση που ασκούν οι μαχόμενες δυνάμεις εντός του κινήματος, τόσο μέσα από τα σωματεία όσο και από τις καταλήψεις, συνιστά και τον βασικό λόγο που καλλιτεχνικοί φορείς προχώρησαν σε απεργία και κινητοποιήσεις την Παρασκευή, παρά τη διεξαγωγή συνάντησης με τον Μητσοτάκη και τις «κάλπικες» υποσχέσεις.
Στο παραπάνω πλαίσιο, η ενότητα εργαζομένων-σπουδαστών στη δράση και στα αιτήματα αποκτά αναβαθμισμένη σημασία. Παρότι δεν είναι πάντα εφικτή, εξαιτίας των ιδιαιτέρων κοινωνικών ταξικών χαρακτηριστικών κάθε σώματος, τα κοινά συντονιστικά, η διεξαγωγή αλληλοσυμπληρωματικών κινητοποιήσεων (αποχή/απεργία), η αλληλεγγύη από πλευράς μέρους των καθηγητών των καλλιτεχνικών σχολών συνιστούν, πρωτόλεια αλλά σημαντικά, παραδείγματα αναβαθμισμένης συνάντησης των διαφορετικών υποκειμένων ενός κλάδου. Με κύρια συνισταμένη πως το επίμαχο Π.Δ. θα ισχύει για όλους/ες, η ενοποίηση του εργατικού στοιχείου με το σπουδαστικό είναι μια πολύ θετική και καθόλου αναμενόμενη εξέλιξη.
Μαχητικές μορφές διεκδίκησης και δημιουργικότητα
Πολλές καταλήψεις δημοσίων χώρων πολιτισμού ξεπήδησαν στο πλαίσιο του αγώνα κατά του Π.Δ. που υποβαθμίζει τα πτυχία καλλιτεχνικών σχολών και πλήττει ευρύτερα τον ήδη χιλιοτραυματισμένο χώρο της τέχνης. Στην αρχή, η αστυνομία υιοθέτησε προκλητική στάση, επιδιώκοντας να σταματήσει το «κύμα» καταλήψεων. Πλέον, όμως, οι καταλήψεις θεάτρων και δημοσίων σχολών σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Πάτρα καθιερώθηκαν ως «κέντρα» αγώνα. Στο ερώτημα γιατί επιλέχθηκε μια τέτοια μορφή, σπουδάστρια θεατρικής σχολής τόνισε πως οι καταλήψεις βασίζονται στην ιδέα πως «τα αιτήματα μας πρέπει να γνωστοποιηθούν στην υπόλοιπη κοινωνία, καθώς τα κυρίαρχα ΜΜΕ αδιαφορούν για αυτά και δεν τα προβάλλουν».
Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός, πως πολλές φορές οι καταλήψεις των εργαζομένων και σπουδαστών της τέχνης, «άνοιξαν την πόρτα τους» σε ένα ευρύτερο δυναμικό. Όπως αναφέρουν, εντός των καταλήψεων έχει πραγματοποιηθεί πληθώρα εξωστρεφών δράσεω,ν όπως ραδιοφωνικές μεταδόσεις, συναυλίες αλληλεγγύης, προβολές, θεατρικά δρώμενα, όπως φυσικά και συντονιστικά με φορείς άλλων κλάδων. Ενδεικτική σε αυτό το σημείο είναι και η δημόσια τοποθέτηση της κατάληψης ΡΕΞ υπέρ των υγειονομικών και των εκπαιδευτικών που «βρίσκονται σε κινητοποιήσεις, ενάντια στη συνεχόμενη και σκόπιμη υποβάθμιση των εργασιακών τους δικαιωμάτων».
Ταυτόχρονα, οι καταλήψεις αυτές λειτουργούν –έως έναν βαθμό– και ως εκκολαπτήρια νέων τρόπων οργάνωσης και διάρθρωσης του αγώνα, μέσω της λειτουργίας οργάνων συντονισμού, με κυκλική εναλλαγή ανθρώπων, στη βάση των συνδιαμορφωτικών αποφάσεων της γενικής συνέλευσης.
Όπως φαίνεται, σπουδαστές και εργαζόμενοι είναι έτοιμοι για τη συνέχιση των καταλήψεων και των κινητοποιήσεών τους, εάν δεν ικανοποιηθούν τα αιτήματά τους που αποσκοπούν στην απόσυρση του ΠΔ 85/2022 και την αναβάθμιση όλων των καλλιτεχνών στη βαθμίδα Τεχνικής Εκπαίδευσης, στην ίδρυση Δημόσιου και Δωρεάν Πανεπιστημίου Παραστατικών Τεχνών, στην υπογραφή αξιοπρεπών συλλογικών συμβάσεων παντού, στην αύξηση του προϋπολογισμού για τον σύγχρονο Πολιτισμό, στην ενίσχυση και ουσιαστική στήριξη των μικρών καλλιτεχνικών παραγωγών, των ανεξάρτητων ομάδων και καλλιτεχνών και στην επαναφορά των καλλιτεχνικών μαθημάτων στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
Δημοσιεύθηκε στο ΠΡΙΝ στις 18-02-2023
